Америкалық химик ғалымы Джон Беннет Фенннің өмірбаяны мен ғылыми еңбектері
John B. Fenn
Жон Беннет Фенн – американдық талдау химия профессоры, 2002 ж. химия бойынша Нобель сыйлығының иегері. Электроспрей иондау әдісін дамытқандығымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық химия профессоры
American chemistry professor
Джон Беннет Фенн (15 маусым 1917 – 10 желтоқсан 2010) – американдық аналитикалық химия профессоры, 2002 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығының бір бөлігіне ие болған. Фенн сыйлықтың жартысын Коичи Танакамен бірге массалық спектрометриядағы жұмыстары үшін бөлісті. 2002 жылғы сыйлықтың екінші жартысы Курт Вютрихке берілді. Фенннің еңбегі, әсіресе, қазір кеңінен қолданылатын ірі молекулалар үшін электроспрей иондау техникасының және күнделікті сұйық хроматографияның тандемдік массалық спектрометриясының дамуына қатысты. Карьерасының басында Фенн SQUID жобасында реактивті қозғалтқыштар саласында зерттеулер жүргізіп, молекулалық сәулелерді зерттеуге баса назар аударды. Фенн өмірін 100-ден астам жарияланыммен, соның ішінде бір кітаппен аяқтады. Фенн Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және Ұлы депрессия кезінде отбасымен Кентукки штатына көшіп келді. Ол Берея колледжінде бакалаврлық білімін алды және Йель университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Йель және Вирджиния Комонвелл университеттеріндегі академиялық лауазымдарға ауысудан бұрын Монсанто компаниясында және жеке зерттеу зертханаларында жұмыс істеді. Фенннің электроспрей иондау жөніндегі зерттеулері оны Йель университетімен заңдық даудың ортасына алып келді. Ол сотта жеңіліске ұшырады, себебі технологияның әлеуетті пайдалылығы туралы университетті жаңылыстырғаны анықталды. Йель университеті заңгерлік қызметтер үшін 500 000 доллар, ал зиянды өтеу үшін 545 000 доллар алды. Бұл шешім университеттің өкілдерін қуантса, мекеменің қызметкерлерінің арасында әртүрлі пікірлер тудырды, олар осы мектепте ұзақ жылдар бойы еңбектенген Нобель сыйлығының иесіне көрсетілген қарым-қатынасқа көңілдері толады.
John Bennett Fenn (June 15, 1917December 10, 2010) was an American professor of analytical chemistry who was awarded a share of the Nobel Prize in Chemistry in 2002. Fenn shared half of the award with Koichi Tanaka for their work in mass spectrometry. The other half of the 2002 award went to Kurt Wüthrich. Fenn's contributions specifically related to the development of electrospray ionization, now a commonly used technique for large molecules and routine liquid chromatography tandem mass spectrometry. Early in his career, Fenn did research in the field of jet propulsion at Project SQUID, and focused on molecular beam studies. Fenn finished his career with more than 100 publications, including one book. Fenn was born in New York City, and moved to Kentucky with his family during the Great Depression. Fenn did his undergraduate work at Berea College, and received his PhD from Yale. He worked in industry at Monsanto and at private research labs before moving to academic posts including Yale and Virginia Commonwealth University. Fenn's research into electrospray ionization found him at the center of a legal dispute with Yale University. He lost the lawsuit, after it was determined that he misled the university about the potential usefulness of the technology. Yale was awarded $500,000 in legal fees and $545,000 in damages. The decision pleased the university, but provoked mixed responses from some people affiliated with the institution, who were disappointed with the treatment of a Nobel Prize winner with such a long history at the school.
Ерте өмір және білім
Фенн Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және Нью-Джерси штатының Хакенсак қаласында өсті. Ұлы депрессия басталар алдында Фенннің әкесі бірнеше жұмыс істеді, оның ішінде Fokker Aircraft Company компаниясында суретші болып қысқа ғана уақыт жұмыс істеді. Осы кезеңде Чарльз Линдбергтің "Сент-Луис рухы" атты ұшағы компанияның ангарларының бірінде уақытша сақталған. Фенн он жасында сол әйгілі ұшақтың кабинасында отырып, оны тіршілікпен басқаратындай қиялдаған еді. Отбасының жағдайы депрессияның салдарынан нашарлағанда, олар Кентукки штатының Берея қаласына көшіп кетті, себебі Берея колледжінің профессоры, оның тәтесі Хелен Дингман отбасына көмектесуге келісті. Фенн Берея колледжінде және оған қатысты оқу орындарында білім алып, 15 жасында мектепті бітірді, бірақ одан әрі колледжге түспей, тағы бір жыл бойы қосымша сабақтар оқыды.
Fenn was born in New York City, and grew up in Hackensack, New Jersey. In the years preceding the Great Depression, Fenn's father worked several different jobs, including briefly working as a draftsman at the Fokker Aircraft Company. During this time, Charles Lindbergh's plane The Spirit of St. Louis was briefly stored at one of the company's hangars. Fenn recalled sitting in the cockpit as a ten year old, pretending to pilot the famous plane. When his family's fortunes took a turn for the worse with the advent of the Depression, they moved to Berea, Kentucky, because his aunt Helen Dingman, who was on the faculty of Berea College, agreed to help the family. Fenn completed his education at Berea College and Allied Schools, formally finishing his high school education at the age of 15, but he took extra classes for another year rather than start college at such a young age.
Ғылыми қызығушылықтары
Фенн Монсантомен жұмыс істеген кезде компанияның зерттеулері фосфор қышқылы мен полихлорлы бифенилдерді (ПХБ) өндіруге бағытталған. Протеиндер сияқты үлкен молекулалар үшін бұл көбінесе көп зарядталған түрлердің пайда болуына әкеледі. Молекулалардың зарядын арттыру масса-заряд қатынасын төмендетеді, бұл массаны анықтауды жеңілдетеді. Филадельфиядағы Химиялық мұра қоры мұражайы Фенннің өзінен сыйлық ретінде алғаннан кейін, Фенн мен оның аспиранттары электр шашырату иондауын (электр спрей иондау) дамытып жатқан кезде құрастырған құралды көрмеге қойған.
While Fenn was working with Monsanto, the company's research was focused on the production of phosphoric acid and polychlorinated biphenyls (PCBs). For large molecules like proteins, this often results in multiply charge species. Increasing the charge on the molecules, decreased the mass to charge ratio, which allows the mass to be more easily determined. The Chemical Heritage Foundation Museum in Philadelphia, PA has the instrument Fenn and his graduate students built while they were developing electrospray ionization on display, after receiving it as a gift from Fenn.
Сот ісі
Фенннің электроспрей иондаумен жұмысы оны өз бітірген оқу орны және бұрынғы жұмыс берушісі Йель университетімен арадағы сот дауының ортасына қойды. Университетпен арадағы алғашқы жанжал 1987 жылы, ол 70 жасқа толғанда басталды – Йель университетінің міндетті зейнеткерлік жасы. Университет саясатына сәйкес, Фенн зейнеткер профессор атанды, бұл оның зертханалық кеңістігінің қысқартылуына әкелді. 1989 жылы Йель университеті оның электроспрей жұмысының прогресі мен мүмкіндіктері туралы сұрағанда, ол оның ғылыми және коммерциялық құндылығын төмендетіп көрсетті. Фенн технологияны өзі патенттеді және лицензиялық құқықтарды Бранфорд қаласындағы Analytica компаниясына сатты, ол компанияның бір бөлігіне иелік етті. 1993 жылы электроспрей технологиясын пайдалануға лицензия алуға тырысқан жеке компания оның өнертабысын Йель университетіне қатысты екенін анықтады, сол кезде университет Фенннің патентті иеленгенін білді.
Fenn's work with electrospray ionization was at the center of a lawsuit pitting him against his alma mater and former employer, Yale University. His initial dispute with the university began in 1987, when he turned 70 – Yale's mandatory retirement age. Per university policy, Fenn was made an emeritus professor, which resulted in a reduction to his lab space. In 1989, when Yale University inquired about the progress and potential about his electrospray work, he downplayed its potential scientific and commercial value. Fenn patented the technology on his own, and sold licensing rights to a company he partly owned – Analytica of Branford. In 1993, a private company seeking to license the use of electrospray technology traced its invention to Yale, when the university discovered that Fenn held the patent.
Нобель сыйлығы
Фенн 2002 жылы Коичи Танака мен Курт Вютрихпен бірге «биологиялық макромолекулаларды анықтау және құрылымдық талдау әдістерін жасағаны үшін» химия саласындағы Нобель сыйлығын алды. Фенн мен Танака үлкен биологиялық молекулаларды талдау үшін массалық спектрометрияны пайдалануға арналған иондау техникаларын әзірлеу жұмысы үшін сыйлықтың жартысын бөлісті. Вютрих ұқсас молекулаларды ерітіндіде талдау үшін ядролық-магниттік резонанс техникасын жасағаны үшін марапатталды. Фенн сыйлықты алғаннан кейін берген Нобель лекциясын «Молекулалық пандаларға арналған электр шашырату қанаттары» деп атады. Ол Нобель сыйлығының лауреаты ретінде таңдалғанына өте таңқалды, «Бұл лотерея ұтқан сияқты, мен әлі де әсердемін» деді. Сыйлық алған кезде Фенн Вирджиния Комонвелл университетінде жұмыс істеді. 1992 жылы Маргарет Жаңа Зеландияда болған жол апатында қаза тапты.
Fenn shared the 2002 Nobel Prize in Chemistry with Koichi Tanaka and Kurt Wüthrich "for the development of methods for identification and structure analyses of biological macromolecules." Fenn and Tanaka split half of the award for their work in developing ionization techniques for using mass spectrometry to analyze large biological molecules. Wüthrich was honored for his work in developing nuclear magnetic resonance techniques to analyze similar molecules in solution. Fenn's Nobel lecture after being presented with the award was entitled "Electrospray Wings for Molecular Elephants." He was surprised by his selection as a Nobel winner, saying "It's like winning the lottery, I'm still in shock." At the time of his award, Fenn was working at Virginia Commonwealth University. Margaret was killed in a car accident in New Zealand in 1992.