Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1833 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1833 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
12-13 қарашада Алабама штатының үстінен Леонид метеор шашырауының тамаша көрінісі байқалады.
November 12–13 – A spectacular occurrence of the Leonid meteor shower is observed over Alabama.
Биология
3 мамыр – Лондон энтомологиялық қоғамы құрылды. Кэтрин София Кейннің «Ирландия флорасы» кітабы анонимді түрде жарияланды.
May 3 – The Entomological Society of London is inaugurated. Katherine Sophia Kane's The Irish Flora is published anonymously.
Химия
Томас Грэм Грэм заңын ашады.
Thomas Graham proposes Graham's Law.
Компьютерлік ғылым
5 маусым – Мэри Сомервилл Ада Лавлейсті Чарльз Бэббиджбен таныстырады.
June 5 – Ada Lovelace is introduced to Charles Babbage by Mary Somerville.
Геофизика
25 қарашада Суматрада 8,7 балдық күшті жер сілкінісі болды.
November 25 – A major 8.7 earthquake strikes Sumatra.
Математика
ықтимал күні – Пол Гервиен Фаркас Болайи формулировкалаған Болайи-Гервиен теоремасын дәлелдейді: тең ауданы бар кез келген екі жай полигон бір-біріне теңдей бөлінеді.
probable date – Paul Gerwien proves the Bolyai–Gerwien theorem formulated by Farkas Bolyai: that any two simple polygons of equal area are equidecomposable.
Палеонтология
Генри Уитэм Эдинбургте Ұлыбританияның тас көмір және оолиттік шөгінділерінде табылған қазба өсімдіктердің ішкі құрылымы туралы еңбегін жариялайды.
Henry Witham publishes The Internal Structure of Fossil Vegetables found in the Carboniferous and Oolitic deposits of Great Britain in Edinburgh.
Физика
Карл Фридрих Гаусс және Вильгельм Эдуард Вебер Геттингенде электромагниттік телеграф құрастырады.
Carl Friedrich Gauss and Wilhelm Eduard Weber develop an electromagnetic telegraph at Göttingen.
Физиология және медицина
Уильям Бомонт "Асқазан шырыны және ас қорыту физиологиясы туралы тәжірибелер мен байқаулар" жариялайды. Чарльз Белл "Қол: оның механизмі және тіршілік беруші қасиеттері" атты төртінші Бриджвотер трактатын жариялайды. Маршалл Холл бұлшықеттік реакцияны "рефлекс" деп атайды. Жан Лобштейн артериосклероз терминін пайдалануды ұсынады. Иоганн Петер Мюллер өзінің маңызды физиология оқулығы "Адам физиологиясының нұсқаулығы" жарияланымын бастайды. Ансельм Пайен диастазаны (алғашқы анықталған фермент) ашады.
William Beaumont publishes Experiments and Observations on the Gastric Juice and the Physiology of Digestion. Charles Bell publishes The Hand: its Mechanism and Vital Endowments as Evincing Design, the fourth Bridgewater Treatise. Marshall Hall coins the term "reflex" for a muscular reaction. Jean Lobstein proposes use of the term arteriosclerosis. Johannes Peter Müller begins publication of his major physiology textbook Handbuch der Physiologie des Menschen. Anselme Payen discovers diastase (the first enzyme identified).
Технология
18 тамыз – Канадалық SS Royal William кемесі Новая Шотландиядағы Пиктоуден Атлант мұхиты арқылы 25 күндік сапарға шығады, көбінесе бу күшімен қозғалып, Англияның Кент графтығындағы Грейвсендке жетеді. Обед Хасси АҚШ-та дән орыш машинасына патент алады. Корнуолл инженері Адриан Стивенс Уэльстегі Доулестің темір зауытында ескерту құрылғысы ретінде бу сыбызғысын ойлап тапты. Пайдалы білімді тарату қоғамының "Пенни" энциклопедиясын Чарльз Найт Лондонда жариялауды бастайды.
August 18 – The Canadian ship SS Royal William sets out from Pictou, Nova Scotia on a 25 day passage of the Atlantic Ocean largely under steam to Gravesend, Kent, England. Obed Hussey patents a reaper in the United States. Cornish engineer Adrian Stephens invents the steam whistle as a warning device at Dowlais Ironworks in Wales. Publication by Charles Knight of The Penny Cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge begins in London.
Туылғандар
19 қаңтар – Альфред Клебш (1872 жылы қайтыс болды), неміс математигі. 26 ақпан – Жорж Пуше (1894 жылы қайтыс болды), француз салыстырмалы анатомиясының маманы. 14 наурыз – Люси Хоббс Тейлор (1910 жылы қайтыс болды), американдық тіс дәрігері. 23 наурыз – Карл Фридрих Отто Вестфаль (1890 жылы қайтыс болды), неміс психиатры. 25 наурыз – Флиминг Дженкин (1885 жылы қайтыс болды), ағылшын электр инженері. 5 мамыр – Фердинанд фон Рихтхофен (1905 жылы қайтыс болды), неміс географы. 29 маусым – Питер Вааге (1900 жылы қайтыс болды), норвегиялық химик. 9 қазан – Евгений Ланген (1895 жылы қайтыс болды), неміс машина жасау инженері. 17 қазан – Пол Берт (1886 жылы қайтыс болды), француз физиологы. 21 қазан – Альфред Нобель (1896 жылы қайтыс болды), шведтік өнертапқыш. 27 қараша – Эмиль Валин (1924 жылы қайтыс болды), француз әскери дәрігері. 2 желтоқсан – Фридрих Даниэль фон Реклингхаузен (1910 жылы қайтыс болды), неміс патологы.
January 19 – Alfred Clebsch (died 1872), German mathematician. February 26 – Georges Pouchet (died 1894), French comparative anatomist. March 14 – Lucy Hobbs Taylor (died 1910), American dentist. March 23 – Karl Friedrich Otto Westphal (died 1890), German psychiatrist. March 25 – Fleeming Jenkin (died 1885), English electrical engineer. May 5 – Ferdinand von Richthofen (died 1905), German geographer. June 29 – Peter Waage (died 1900), Norwegian chemist. October 9 – Eugen Langen (died 1895), German mechanical engineer. October 17 – Paul Bert (died 1886), French physiologist. October 21 – Alfred Nobel (died 1896), Swedish inventor. November 27 Émile Vallin (died 1924), French military physician. December 2 – Friedrich Daniel von Recklinghausen (died 1910), German pathologist.