Кіріспе

Екіншілік доминанттардың тізбегі Музыкада ұзартылған аккордтар – бұл белгілі бір аккордтар (үшіншілерден құрылған) немесе жетіден тысқары ұзартылған немесе қосылған ноталары бар триадалар. Тоғызыншы, он бірінші және он үшінші аккордтар ұзартылған аккордтар болып табылады. Он үшінші – диатоникалық тұрғыдан мүмкін болатын ең алыс кеңейтім, себебі сол кезде жеті тональдық сатының барлығы аккорд ішінде бейнеленеді (ал келесі кеңейтім, он бесінші, аккордтың тамырымен бірдей). Бірақ практикада ұзартылған аккордтар көбінесе барлық аккорд мүшелерін қолданбайды; егер олар ерекше текстура беру үшін өзгертілмесе, бесіншісі жиі алынып тасталады, сондай-ақ жетінші мен ең жоғары ноталар арасындағы ноталар да (мысалы, тоғызыншы жиі он бірінші аккордта, ал тоғызыншы және он бірінші әдетте он үшінші аккордта алынып тасталады). Жетіден асып кеткен аккордтар барокко дәуірінде сирек кездеседі, ал классикалық дәуірде жиі қолданылады. Романтикалық дәуірде ұзартылған гармонияның қолданылуы күрт артты. 20-ғасырға дейінгі ұзартылған гармония көбінесе доминанттық функцияға ие – V9, V11 және V13, немесе V9/V, V13/ii сияқты. Тоникалық гармония ретінде қолданылатын ұзартылған аккордтардың мысалы ретінде Wild Cherry тобының "Play That Funky Music" (доминанттық тоғызыншы немесе доминанттық он үшінші) еңбегін келтіруге болады.

18 ғасыр

18 ғасырда тоғызыншы және он бірінші аккордтар жетісінші аккордтардың төменге қарай кеңеюі ретінде теорияланды, болжамдар теориясына сәйкес. 1722 жылы Жан Филипп Рамо тоғызыншы және он бірінші аккордтардың жетісінші аккордтардан композитордың негізгі бас немесе аккордтың нақты түбірінен бір немесе екі терция төмен орналасқан "болжамды" бас арқылы құралатыны туралы тұжырымды алғаш рет ұсынды. Мысалы, FACEGB аккордында негізгі бас C, ал болжамды бас F болып есептеледі. Болжамдар теориясы Пьер Жозеф Русьер, Фридрих Вильгельм Марпург және басқа теоретиктер тарапынан қабылданып, өзгертілді. А. Ф. К. Колман, Иоганн Кирнбергерден кейін, қарапайым және қазіргі кездегіге жақын тәсілді қабылдады, онда Рамоның "болжамды" басы негізгі деп есептеледі, ал тоғызыншы және он бірінші аккордтар аккорд құрылымына маңызды емес, өтпелі ноталар ретінде қарастырылады.

19 ғасыр

19-ғасырдағы классикалық музыкада жетінші аккорд «гармониялық келісімде» жоғарғы шек саналды, ал тоғызыншы және он бірінші аккордтар «қосымша күш» беру үшін қолданылды, бірақ олардың бірі немесе бірнеше ноталары міндетті түрде аппогиатура ретінде қарастырылатын. 20-ғасырда, әсіресе джаз және эстрада музыкасында тоғызыншы аккордтар қарапайым аккордтарды кеңейту үшін, соның ішінде шығарма соңында тоник триадасын алмастыру үшін пайдаланылды.

Жаз, жаз-фьюжн және фанк

1930 жылдардан бастап джаз, 1970 жылдардан бастап джаз фьюжн және фанк – барлығында кеңейтілген аккордтар олардың дыбысының маңызды бөлігі ретінде қолданылады. Бұл жанрларда аккордтар көбінесе қосымша тоғызыншы, он бірінші және он үшінші сатыларымен, сондай-ақ өзгертілген түрлерімен – мысалы, бесіншісі түсірілген тоғызыншы, өріс тоғызыншы, өріс он бірінші және бесіншісі түсірілген он үшінші сатыларымен кездеседі. Джаз және джаз фьюжн шығармаларында көптеген аккордтар кеңейтілген аккордтардан тұратын және көптеген доминантты жетінші аккордтар өзгертілген кеңейтілген аккордтар болатын (мысалы, A7add911 немесе D7911) күрделі аккордтық тізбектер қолданылады. Фанк та өзгертілген кеңейтілген аккордтарды пайдаланады, бірақ бұл жанрда пьесалар көбінесе бір аккордтағы импровизацияға негізделген, себебі ырғақ пен грув осы стильдің басты элементтері болып табылады. Джаз немесе джаз фьюжнде кеңейтілген аккордтар орындалғанда, аккордтың негізгі және бесінші сатылары жиі алынып тасталады, өйткені негізгі сатыны бас гитарашы орындайды.