Кіріспе
Екіншілік доминанттардың тізбегі Музыкада ұзартылған аккордтар – бұл белгілі бір аккордтар (үшіншілерден құрылған) немесе жетіден тысқары ұзартылған немесе қосылған ноталары бар триадалар. Тоғызыншы, он бірінші және он үшінші аккордтар ұзартылған аккордтар болып табылады. Он үшінші – диатоникалық тұрғыдан мүмкін болатын ең алыс кеңейтім, себебі сол кезде жеті тональдық сатының барлығы аккорд ішінде бейнеленеді (ал келесі кеңейтім, он бесінші, аккордтың тамырымен бірдей). Бірақ практикада ұзартылған аккордтар көбінесе барлық аккорд мүшелерін қолданбайды; егер олар ерекше текстура беру үшін өзгертілмесе, бесіншісі жиі алынып тасталады, сондай-ақ жетінші мен ең жоғары ноталар арасындағы ноталар да (мысалы, тоғызыншы жиі он бірінші аккордта, ал тоғызыншы және он бірінші әдетте он үшінші аккордта алынып тасталады). Жетіден асып кеткен аккордтар барокко дәуірінде сирек кездеседі, ал классикалық дәуірде жиі қолданылады. Романтикалық дәуірде ұзартылған гармонияның қолданылуы күрт артты. 20-ғасырға дейінгі ұзартылған гармония көбінесе доминанттық функцияға ие – V9, V11 және V13, немесе V9/V, V13/ii сияқты. Тоникалық гармония ретінде қолданылатын ұзартылған аккордтардың мысалы ретінде Wild Cherry тобының "Play That Funky Music" (доминанттық тоғызыншы немесе доминанттық он үшінші) еңбегін келтіруге болады.
In music, extended chords are certain chords (built from thirds) or triads with notes extended, or added, beyond the seventh. Ninth, eleventh, and thirteenth chords are extended chords. The thirteenth is the farthest extension diatonically possible as, by that point, all seven tonal degrees are represented within the chord (the next extension, the fifteenth, is the same as the root of the chord). In practice however, extended chords do not typically use all the chord members; when it is not altered, the fifth is often omitted, as are notes between the seventh and the highest note (i. e., the ninth is often omitted in an eleventh chord; the ninth and eleventh are usually omitted in a thirteenth chord), unless they are altered to give a special texture. Chords extended beyond the seventh are rarely seen in the Baroque era, and are used more frequently in the Classical era. The Romantic era saw greatly increased use of extended harmony. Extended harmony prior to the 20th century usually has dominant function – as V9, V11, and V13, or V9/V, V13/ii etc. Examples of the extended chords used as tonic harmonies include Wild Cherry's "Play That Funky Music" (either a dominant ninth or dominant thirteenth).
18 ғасыр
18 ғасырда тоғызыншы және он бірінші аккордтар жетісінші аккордтардың төменге қарай кеңеюі ретінде теорияланды, болжамдар теориясына сәйкес. 1722 жылы Жан Филипп Рамо тоғызыншы және он бірінші аккордтардың жетісінші аккордтардан композитордың негізгі бас немесе аккордтың нақты түбірінен бір немесе екі терция төмен орналасқан "болжамды" бас арқылы құралатыны туралы тұжырымды алғаш рет ұсынды. Мысалы, FACEGB аккордында негізгі бас C, ал болжамды бас F болып есептеледі. Болжамдар теориясы Пьер Жозеф Русьер, Фридрих Вильгельм Марпург және басқа теоретиктер тарапынан қабылданып, өзгертілді. А. Ф. К. Колман, Иоганн Кирнбергерден кейін, қарапайым және қазіргі кездегіге жақын тәсілді қабылдады, онда Рамоның "болжамды" басы негізгі деп есептеледі, ал тоғызыншы және он бірінші аккордтар аккорд құрылымына маңызды емес, өтпелі ноталар ретінде қарастырылады.
The theory of supposition was adopted and modified by Pierre Joseph Roussier, Friedrich Wilhelm Marpurg, and other theorists. A. F. C. Kollmann, following Johann Kirnberger, adopted a simpler approach and one closer to that prevalent today, in which Rameau's "supposed" bass is considered the fundamental and the ninth and eleventh are regarded as transient notes inessential to the structure of the chord.
19 ғасыр
19-ғасырдағы классикалық музыкада жетінші аккорд «гармониялық келісімде» жоғарғы шек саналды, ал тоғызыншы және он бірінші аккордтар «қосымша күш» беру үшін қолданылды, бірақ олардың бірі немесе бірнеше ноталары міндетті түрде аппогиатура ретінде қарастырылатын. 20-ғасырда, әсіресе джаз және эстрада музыкасында тоғызыншы аккордтар қарапайым аккордтарды кеңейту үшін, соның ішінде шығарма соңында тоник триадасын алмастыру үшін пайдаланылды.
Жаз, жаз-фьюжн және фанк
1930 жылдардан бастап джаз, 1970 жылдардан бастап джаз фьюжн және фанк – барлығында кеңейтілген аккордтар олардың дыбысының маңызды бөлігі ретінде қолданылады. Бұл жанрларда аккордтар көбінесе қосымша тоғызыншы, он бірінші және он үшінші сатыларымен, сондай-ақ өзгертілген түрлерімен – мысалы, бесіншісі түсірілген тоғызыншы, өріс тоғызыншы, өріс он бірінші және бесіншісі түсірілген он үшінші сатыларымен кездеседі. Джаз және джаз фьюжн шығармаларында көптеген аккордтар кеңейтілген аккордтардан тұратын және көптеген доминантты жетінші аккордтар өзгертілген кеңейтілген аккордтар болатын (мысалы, A7add911 немесе D7911) күрделі аккордтық тізбектер қолданылады. Фанк та өзгертілген кеңейтілген аккордтарды пайдаланады, бірақ бұл жанрда пьесалар көбінесе бір аккордтағы импровизацияға негізделген, себебі ырғақ пен грув осы стильдің басты элементтері болып табылады. Джаз немесе джаз фьюжнде кеңейтілген аккордтар орындалғанда, аккордтың негізгі және бесінші сатылары жиі алынып тасталады, өйткені негізгі сатыны бас гитарашы орындайды.