Кіріспе

Британдық консервативті саясаткер

Сэр Джулиан Мюррей Льюис (26 қыркүйек 1951 жылы туған) – британдық консервативтік партиясының саясаткері, 1997 жылдан бері Нью-Форест-Ист сайлау округін білдіретін парламент мүшесі (депутат). Льюис 2020 жылдан бастап Ақпарат және қауіпсіздік комитетінің (АҚК) төрағасы болып қызмет етеді, Доминик Гривтің орнын басты. Льюис бұрын 2015 жылдан 2017 жылға дейін және 2017 жылдан 2019 жылға дейін Қорғаныс істері жөніндегі арнайы комитетінің (ҚИАЖ) төрағасы болды және АҚК мен ҚИАЖ төрағалығын бірдей атқарған тұңғыш парламентарий. Ол Ұлыбританияның стратегиялық ядролық тежелуін, 2016 жылы бекітілген Trident бағдарламасын сақтап, жаңартуға белсенді түрде ұмтылады және қорғаныс шығыстарын ЖІӨ-нің 3%-ына дейін қайтару үшін үгіл-қампания жүргізеді. 2020 жылдың 15 шілдесінде Льюис Ақпарат және қауіпсіздік комитетінің төрағалығына Борис Джонсонның үміткері, бұрынғы Көлік министрі Крис Грейлингке қарсы сәтті сайланғаннан кейін консервативтік партияның үкімді қамшысынан айырылды. 2020 жылдың 30 желтоқсанында қамшы қайта орнатылды. Еуроскептик Льюис Brexit қолдаушылары Leave Means Leave және European Research Group (ERG) ұйымдарын қолдайды. Ол тек 28 консервативті депутаттың бірі ("Спартан") болды, олар Тереза Мэйдің ЕО-дан шығу туралы келісіміне үш рет қарсы дауыс берді, оны "тек аттамалық Brexit" деп есептеді.

Ерте өмір

Суонси қаласында еврей отбасында дүниеге келген Льюис Dynevor Grammar School мектебінде білім алған. 1966 жылғы 2 маусымда BBC1 телеарнасында көрсетілген "Television Top of the Form" жарысында мектеп құрамасынан қатысып, жартылай финалда Бристоль қаласының Fairfield Grammar School командасына есе жіберді. Мектеп келесі жылы радио жарысына да қатысты; жартылай финалға өту үшін оның командасы 19 мамырда өткен төртінші кезеңде Малверн колледжінің (қыздар) командасын жеңіп шықты. Ол Оксфордтың Баллиол колледжінде философия және саясат саласында бакалавр, кейін магистр дәрежесін алды. 1981 жылы "1942-1947 жылдардағы соғыстан кейінгі стратегиялық қорғаныс үшін британдық әскери жоспарлау" тақырыбындағы диссертациясы үшін стратегиялық зерттеулер саласында DPhil ғылыми дәрежесін алды, аспирантураны Оксфордтың Сент-Антоний колледжінде оқып бітірді.

Еңбек партиясына жауынгерлік үрдістің енуі

1976 жылдан 1978 жылдың басына дейін, The Freedom Association ұйымының құпия қаржысымен, ол Лейборист партиясының орталық саясатын ұстанатын адам ретінде танылып, қысқа мерзімге Ньюэм Солтүстік-Шығыс сайлау округінің Лейборист партиясын басқарды. Бұл, отырған депутат Регент Прентистің қайта сайланбауын кері қайтаруға және Лейборист партиясына «Милитант» (Militant) табандылығының енуін көрсетуге бағытталған, ақырында сәтсіз аяқталған әрекет болды. Прентис кейін Консервативтік партияға қосылды.

ҚНҚ-ға қарсы күрес

Льюис 1980 жылдары ядролық қарусыздану науқанының және басқа да солшыл ұйымдардың басты қарсыласы болды. 1981 жылдан 1985 жылға дейін ол зерттеу директоры, содан кейін Қауіпсіздік арқылы бейбітшілік коалициясының директоры қызметін атқарды. Бұл коалиция Polaris-ті Trident-ке алмастыруды және КСРО-ның SS 20 зымыраларына қарсы тұру мақсатында Гринхэм Коммон және RAF Мольсворт әуе базаларында НАТО круиздік зымырандарын орналастыруды қолдау үшін құрылған еді. Бұл президент Рейганның 1981 жылғы «Нөлдік опция» ұсынысын іске асыруға, 1987 жылғы Орташа қашықтықтағы ядролық күштер туралы шарт ретінде көмектесті.

Заңнаманы өзгерту және консервативті зерттеулер бөлімі

1980-жылдардың ортасынан бастап Льюис сонымен қатар Саясатты зерттеу қауымдастығының директоры болды, ол консервативті және Лордтар палатасының тәуелсіз мүшелерімен бірге жұмыс істеп, заңнамаға өзгерістер енгізуді бастады: (1) кәсіподақ сайлауларында пошта арқылы дауыс беруді міндеттеу (1984 жылғы Кәсіподақтар заңына және 1988 жылғы Жұмыспен қамту заңына енгізілді); (2) мектептерде саяси идеологияны таратуды тыйым салу (1986 жылғы Білім беру заңына енгізілді және 1996 жылғы Білім беру заңында жалғастырылды); (3) жергілікті кеңестерге "саяси мәселе бойынша бір саяси партияның, екіншісінің емес, көзқарасын жариялауға немесе оған қарсы шығуға" тыйым салу (1988 жылғы Жергілікті өзін-өкіметшілік туралы заңтың 27-бабында енгізілді); және (4) телерадио арналарында саяси тұрғысынан даулы мәселелерді жабу кезінде "әділетті бейтараптық" ұғымын қатаң анықтау (1990 жылғы Хабар тарату заңына енгізілді). Консервативті Джон Беркоумен бірге – кейіннен Парламент палатасының спикері болып сайланған – Льюис он жылдан астам уақыт бойы дамыған сөйлеу және үгіт-насихат курсын өткізді, онда 600-дан астам консерватор (оның ішінде бірнеше қазіргі депутаттар) үгіт-насихат және коммуникация техникасын үйренді. 1990 жылдан 1996 жылға дейін Льюис Консервативті Орталық кеңседегі (CCO) Консервативті зерттеулер бөлімінің директорының орынбасары болды. 1992 жылғы жалпы сайлауға дейін CCO Льюис құрастырған, Лейбористер партиясының депутаттары мен кандидаттарының солшыл идеяларды қолдауын көрсететін егжей-тегжейлі анықтамалықтарды жариялады. Ол 1996 жылдың ақпанында Нью-Форест-Ист сайлау округінен парламенттік кандидаттыққа ұсынылғаннан кейін де осы қызметін жалғастырды, бірақ сол жылдың желтоқсан айында Ұлыбританияның бірыңғай еуропалық валютаға қосылуына қарсы науқан жүргізу үшін CCO-дан кетті. Еуроны қабылдауға қарсылық тек кейіннен Консервативті партияның ресми саясатына айналды. 2017 жылдың мамыр айында Диневор мектебінің түлектері алдында сөйлеген лекциясында Льюис өзінің өмірбаяны, саясатқа қадам басқан жолы және парламенттік өмір туралы толық қорытындыларын баяндады.

Парламенттік мансап

Льюис 1983 жылғы жалпы сайлауда Суонси Вест округінен үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. 1997 жылы Нью-Форест-Ист округінен парламент депутаты болып сайланды. Осы қызметте ол Марчвуд пен Хайт арасындағы Дибден шығанағында ірі контейнер портын салуға қарсылық көрсетті және басқа да маңызды жергілікті шараларға қатысты. Парламентте ол 2002 жылдан 2004 жылға дейін және 2005 жылдан 2010 жылға дейін Қорғаныс министрінің орынбасары болды, сондай-ақ 2004 жылдан 2005 жылға дейін Кабинет министрлеріне арналған көлеңкелі министр, ал 2001 жылдан 2002 жылға дейін оппозициялық парламенттік тәртіп сақтаушысы (whip) ретінде жұмыс істеді. Фронт-бентке (Үкіметтік партияның алдыңғы қатары) өткенге дейін ол Қорғаныс комитетінің және Уэльс комитетінің мүшесі болды, сонымен қатар Консервативтік партияның 1922 комитетінің басқару құрамына сайланды. 2010 жылы парламенттік сайлаулардың нәтижесінде либералды-консервативтік коалиция құрылғанда, ол көлеңкеде қызмет атқарған (Қарулы күштер министрі) лауазымы либералды-демократтық партияның өкілі Ник Харвиге берілді. Льюис 2010 жылдың қыркүйегінде Парламенттің барлау және қауіпсіздік комитетінің мүшесі болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Польшамен достық қарым-қатынас жасайтын консерваторлар клубының (Conservative Friends of Poland) вице-төрағасы болды. "The Daily Telegraph" газеті Льюисті "Парламенттегі ең белсенді оңшылдардың бірі" деп сипаттады, ал "The Guardian" газеті оны Консервативтік партияның "алдыңғы қатардағы күшті жақтасы" деп атады. 2009 жылдың желтоқсаны мен 2010 жылдың желтоқсанында ConservativeHome веб-сайтының сарапшылары оны жылдың үздік алдыңғы және артқы қатардағы депутаттарының бірі деп таңдады. 2014 жылдың мамыр айында ол Палатаның Қорғаныс комитетінің төрағалығына үміткерлердің бірі болды, бірақ 212 дауыспен екінші орынға ие болды, ал жеңімпаз 226 дауыс жинады. Льюис осы "Альтернативті дауыс беру" сайлауының жеті кезеңінің төртеуінде көш бастады. 2014 жылдың қазан айында өткен қосымша сайлауда ол Қорғаныс комитетінің мүшесі болып сайланды, сонымен қатар Парламенттің барлау және қауіпсіздік комитетінде де қалды. 2015 жылдың наурыз айында ол Ұлыбританияның Құпия кеңесіне (Privy Council) тағайындалды, осылайша оған "Дейрес Хонарбельд" (The Right Honourable) атағы берілді. 2015 жылдың маусым айында ол 314 дауысқа қарсы 242 дауыспен Палатаның Қорғаныс комитетінің төрағасы болып сайланды, ал 2017 жылдың шілдесінде жаңа парламентте 305 дауысқа қарсы 265 дауыспен осы лауазымға қайта сайланды. 2015–2017 және 2017–2019 жылдардағы парламенттерде 30-дан астам сауалды қараған Льюис 2020 жылдың қаңтар айында Қорғаныс комитетінің төрағалығына үшінші рет сайлауға түспейтінін мәлімдеді, себебі "Адамдар сізді тоқтатуды қалағанда тоқтаған жөн, олар сізді тоқтатуды қалағанша жалғастырудың қажеті жоқ!"

Депутаттардың мекенжайларының құпиялылығы

2008 жылдың мамыр айынан шілдесіне дейін Льюис Ақпарат ашықтығы туралы заңды өзгерту мақсатында сәтті науқанды бастап, ұйымдастырды. Бұл науқанның нәтижесінде The Sunday Telegraph газетінің журналисі алған Жоғары сот шешімімен 14 депутаттың үй мекенжайларын жариялауға бұйрық берілген жағдай басқа парламентарийлерге қатысты қайталанбауы тиіс болды. Аталған науқанға барлық партиядан 250-ден астам депутат, сондай-ақ Үкімет мүшелері мен Көлеңке кабинеті қолдау көрсетті. 2009 жылдың наурызында оның Саяси партиялар мен сайлаулар туралы заңға енгізген түзетусі 59 дауыспен қабылданды. Бұл түзету жалпы сайлауға түсуші үміткерлердің тіркеу кезінде және дауыс бюллетенінде үй мекенжайларын көрсету қажеттілігін жойды және 2009 жылдың шілдесінде Лордтар палатасынан өткен кезде 72 дауыспен бекітілді. Екі палатада да Лейбористер мен Консерваторлар Льюис түзетуіне еркін дауыс берсе, Либерал-демократтар оған қарсы дауыс беруге міндеттелді. Соңында, 2018 жылдың наурызында, "Қоғамдық өмірде қорқыту: Стандарттар жөніндегі комитеттің шолуы" атты құжатқа берген жауабында Үкімет комитеттің "жергілікті кеңес мүшелігіне түсуші үміткерлердің үй мекенжайларын дауыс бюллетенінде жариялау талабын жоюға бағытталған заң жобасын әзірлеуі керек" деген ұсынысын қабылдады. Бұл талап "конкретті мекенжайды көрсетудің орнына, үміткер тұратын сайлау округіне негізделген тұрғын орын туралы мәлімдеме жасау мүмкіндігімен" алмастырылатын болады.

Шығыстар

Льюис ең аз өтемақы алған депутаттардың қатарында бірнеше рет тізілгенімен (2008/09 жылы 647 депутаттың арасында 566-шы орында болған), The Sunday Telegraph газеті 2009 жылдың мамырында ол екінші үйіне ағаш еденнің 6000 фунт стерлинг сомасындағы құнын өтеуге тырысқанын хабарлады. Ол: "Мен ешқашан еден үшін өтемақы сұрамағанмын және бұл салық төлеушіге бір тиын да шығын келтірген жоқ" деді. Парламенттің жоғары лауазымды өкілі, екінші үйге жұмсалатын шығындар туралы алдын ала кеңес сұрау арқылы, "осы департамент ұсынған жақсы тәжірибеге сәйкес" әрекет еткенін және "Сіз екінші үйіңіздегі ағаш еденге 6000 фунт стерлинг өтемақы алуға тырысқан жоқсыз" деп мәлімдеді.

Қолжетімділік

Оның сайлау округі бойынша жұмыстары әрдайым хат алмасу, телефон және қабылдау уақыты арқылы жүргізіліп келді, бірақ электрондық пошта арқылы емес, ол оны "тиімсіз, қауіпсіз емес және теріс пайдалануға бейім" деп сипаттайды. Льюис – сайлаушыларына электрондық пошта арқылы хабарласуға рұқсат бермейтін жалғыз депутат. Guardian газетінде жарияланған хатында ол былай деді: "Шын мәнінде маған көмекке мұқтаж адамдар үшін хаттар, телефон қоңыраулары және қажет болған жағдайда қабылдау уақыты толыққанды жеткілікті, және менің веб-сайтымда келтірілген көптеген алғыс хаттар оны толық растайды. Бұл мәселені тек бұқаралық, манипуляциялық науқандар ұйымдастырушылар мен еңбекқор адамдар ғана көреді – және олай болуы керек!"

Қорғаныс комитетінің жаңалықтары

2015 жылы Льюис, толық Қорғаныс комитеті төрағалығымен жүргізілген жұмыстармен қатар, Қорғаныс жөніндегі кіші комитет мүшелерінің кезекпен төрағалық етуімен жеке-жеке тергеулер жүргізуді ұйымдастырды. 2016 және 2018 жылдар аралығында кіші комитет әскери жаттығулардағы қазалар, Ирактағы тарихи шағымдар тобы және Арктикадағы қорғаныс мәселелері бойынша есептер дайындады. 2018 жылдың ақпан айында Джулиан Льюис және оның француз әріптесі Жан Жак Бриди Ұлыбритания мен Францияның болашақ крейсерлік/кемеге қарсы қару жобасы бойынша комитеттері бірлесіп тергеу жүргізуге келісті. Бұл Ұлыбритания парламенті комитеті мен басқа елдің заң шығарушы органы комитеті бірлесіп жүргізген алғашқы тергеу болды және 2018 жылдың желтоқсанында жарияланды.

Ақпараттық-қауіпсіздік комитеті

2020 жылдың 15 шілдесінде Льюис парламенттің барлау және қауіпсіздік комитетінің (БҚК) төрағасы болып сайланды. Ол Борис Джонсонның қолдаған Крис Грейлингті жеңді. Льюис сол күні консервативтік партиядан шығарылды, үкіметтік дереккөз бұл шешімді "өзінің пайдасы үшін Лейбористермен және басқа оппозициялық депутаттармен жұмыс істегені үшін" деп түсіндірді; бірақ Льюис үкіметтік қамшыларға қалай дауыс беретіні туралы ешқашан жауап бермегенін айтты, себебі ол мұны "дұрыс емес талап" деп санады, өйткені 2013 жылғы Әділет және қауіпсіздік заңы премьер-министрдің комитет төрағасын таңдау құқығын жойды: "Мен ешқашан ешқандай кандидатқа дауыс беретінім туралы уәде берген емеспін". Үкімет оған қарсы қосымша шаралар қолданбады және 2020 жылдың 30 желтоқсанында консервативтік партияға қайта қабылдады.

Әскери жазбалар және құрметті академиялық лауазымдар

Оның 1988 жылғы «Жолбарыс өзгеру: соғыстан кейінгі стратегиялық қорғаныс үшін британдық әскери жоспарлау, 1942–1947» кітабының екінші басылымы 2003 жылы және 2008 жылы университеттің қағаз баспасы жарық көрді. Профессор Ричард Олдрич оны «Қалқын соғыс зерттеулері журналында» «Қалқын соғыс тарихының алғашқы кезеңіндегі ең қызықты және құпия аспектілерді түсінуге арналған өте маңызды нұсқаулық» және «80-ші жылдары болған құпиялылық қабырғасын бұзатын бірнеше кітаптардың бірі» деп сипаттады. Оның ядролық қарусыздану мен 21-ғасырдағы бейбітшілік туралы эссесі 2005 жылы Корольдік қорғаныс және қауіпсіздік зерттеулері институты (RUSI) Trench Gascoigne сыйлығын жеңіп алды. Екі жылдан кейін Льюис екінші рет осы сыйлықты «Қарсы көтеріліс үшін негіз: Диалог I, Диалог N» атты эссесімен жеңіп алды. Оның «Британияның ядролық қорқытуының болашағы» тақырыбындағы 10 000 сөзді құрайтын диссертациясы сыйлыққа және 2006 жылы парламенттік мүшесі болған Корольдік қорғаныс зерттеулер колледжімен Seaford House Paper ретінде жариялауға таңдалды. 2009 жылдың ақпан айында «РУСИ Журнал» журналында «Бомбаға қарсы солдаттар» атты мақала жарық көрді, онда үш зейнеткер генералдың «Таймс» газетіндегі хатына жауап ретінде Ұлыбританияның ядролық қаруын сақтап қалудың басты әскери және саяси аргументтері егжей-тегжейлі баяндалды. 2009 жылы сондай-ақ, Льюистің Аль-Каида террористерінің нұсқаулығының аудармасы мен талдауына кіріспе ретінде жазылған түсініктемесі жарияланды. Льюисдің 2011 жылы жарық көрген ең соңғы кітабы – әскери өмірбаян «Racing Ace – The Fights and Flights of "Kink" Kinkead DSO DSC* DFC*», 2011 жылы жарық көрген, ол өзінің сайлау округінде қабірін тапқан пионер-ұшқыштың оқиғалы өмірін баяндайды. «The Sunday Telegraph Magazine» журналының «Жыл кітабы» деп таңдағанда, тарихшы Эндрю Робертс Сэмюэл Кинкейдті «XX ғасырдың ең батыл ұшқыштарының бірі» деп сипаттады, ал «Racing Ace» кітабын «әрекетке толы өмірбаянның болуы керек» деді. Льюистің Ауғанстандағы стратегияны сынға алған «Халықаралық терроризм – Оларды оқшаулаудың жағдайы» атты еңбегі 2012 жылдың сәуірінде Joint Force Quarterly американдық әскери журналында жарияланды. Сол жылдың желтоқсан айында «РУСИ Журнал» ислам экстремизіміне қарсы идеологиялық күрес туралы «Терроризмге қарсы күрес жеткіліксіз» атты мақаласын жариялады. 2013 жылдың маусым айында Льюис ConservativeHome сайтында Сирияда Асадты құлатуға көмектесетін Таяу Шығыстағы тағы бір әскери интервенцияның қауіптерін атап өтті. 2014 жылдың мамыр айында RUSI Journal басылымында «Тридент баламаларын қарау» аяқталғаннан кейін британдық стратегиялық ядролық қорқыту туралы Либералды демократ саясатының Льюис талданған «Бір жақтылыққа баяу қайық» басылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың жүз жылдығына арналған іс-шаралардың бір бөлігі ретінде ол 2015 жылдың мамыр айында саясат пен Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған дәріс оқыды. Сол жылдың қарашасында ол әріптесі Адам Холлоуэймен бірге парламенттің барлық мүшелеріне хат жазып, Сирия үкіметі күштерін емес, ИМИЛ/ДАИШ-ты бомбалау туралы ұсынысты «дұрыс бағыттағы қадам» деп қарсы алды, бірақ жердегі нақты стратегия болмаған кезде кез-келген әуе науқанына қарсы болды. 2016 жылдың мамыр айында ЕО референдумы науқаны кезінде «The Daily Telegraph» Льюистің «ашық редакцияланған» мақаласын жариялады, онда ол Ұлыбританияны қауіпсіз ұстаудан алыс, ЕО бейбітшілікке қауіп төндіреді деп мәлімдеді. 2017 жылдың қаңтар айында ол сол жылдың спикерлік дәрістерінің біріншісін өткізді. 2010 жылы Льюис Лондон Король колледжінің Соғыс зерттеулері кафедрасының Қорғаныс зерттеулері орталығының Атқарушы аға ғылыми қызметкері болып тағайындалды. Ал 2019 жылы Эксетер университетінің Стратегия және қауіпсіздік институтының құрметті профессоры болды.

Құрметтер

Льюис 2015 жылдың наурыз айында Ұлыбританияның Ұлттық кеңесіне тағайындалды және осылайша "Құрметті" атағына ие болды. 2023 жылғы Жаңа жылдық наградалар бойынша саяси және қоғамдық қызметтері үшін рыцарь атағымен марапатталды.