Кіріспе

Британдық саясаткер, Консервативтік партияның бұрынғы басшысы сэр Джордж Иэн Дункан Смит (9 сәуір 1954 жылы туған), көбінесе IDS деп аталады, 2001 жылдан 2003 жылға дейін Консервативтік партияның басшысы және Оппозиция басшысы болған британдық саясаткер. 2010 жылдан 2016 жылға дейін Еңбек және зейнетақы жөніндегі мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. 1992 жылдан бері Чингфорд және Вудфорд Грин (бұрынғы Чингфорд) сайлау округінен Парламент депутаты. Корольдік әуе күштерінің ұшқышы болған W. G. G. Дункан Смиттің ұлы, Дункан Смит Эдинбургте туып, Солихалл қаласында өсті. Оқуын аяқтағаннан кейін Сандхерст әскери академиясында білім алды және 1975 жылдан 1981 жылға дейін Шотландия гвардиясында қызмет етті, Солтүстік Ирландия мен Родезияда болып қайтты. 1981 жылы Консервативтік партияға қосылды. 1987 жылы Брэдфорд Весттен сайлауға түсіп жеңілгеннен кейін, 1992 жылғы жалпы сайлауда Парламентке сайланды. Джон Мейджордың премьерлік кезінде қатардағы депутат болды. Уильям Хейг басшылығы кезінде 1997 жылдан 1998 жылға дейін әлеуметтік қамсыздандыру жөніндегі көлеңкелік мемлекеттік хатшы, ал 1998 жылдан 2001 жылға дейін қорғаныс жөніндегі көлеңкелік мемлекеттік хатшы болып қызмет етті. Уильям Хейг отставкаға кеткеннен кейін, Дункан Смит 2001 жылғы Консервативтік партия басшылығына сайлауда жеңіске жетті, бұл оның еуроскептикалық нанымдарына Маргарет Тэтчердің қолдауының арқасында болды. Алайда, көптеген консервативті депутаттар оны келесі жалпы сайлауда жеңіске жете алмайды деп ойлады және 2003 жылы ол басшылығына берілген сенім дауысынан айырылды; ол дереу отставкаға кетті және оның орнын Майкл Говард басты. Парламенттік төңкеріске оралған Дункан Смит Консервативтік партиядан тәуелсіз, оңшыл бағытталған «Әлеуметтік әділеттілік орталығын» құрды және оның Әлеуметтік әділеттілік саясаты тобының төрағасы болды. 2010 жылдың мамыр айында жаңа премьер-министр Дэвид Кэмерон оны Еңбек және зейнетақы жөніндегі мемлекеттік хатшы ретінде кабинетке тағайындады. Ол қызмет еткен кезеңде әлеуметтік мемлекетке реформалар енгізуге жауапты болды. 2016 жылдың наурыз айында мүгедектік жәрдемақысын қысқарту туралы Джордж Осборнның ұсынысына қарсылық білдіре отырып, ол кабинеттен кетіп, парламенттік төңкеріске оралды, онда ол қазірге дейін қызмет етуде.

Ерте өмір, әскери қызмет және кәсіби мансап

Дункан Смит 1954 жылғы 9 сәуірде Эдинбургте Джордж Иан Дункан Смит болып дүниеге келді. Өмірінің кейінірек кезеңінде оның ортаңғы аты "Ианға" екінші "i" әрпі қосылды, мұның бірнеше түсіндірмесі бар: Дункан Смит Шотландияға деген адалдығын көрсету үшін өзі өзгертті; тууы туралы куәлікті толтырған адам қате жіберді; Дункан Смиттің анасы тіркеді, бірақ Дункан Смиттің патриот әкесі кейіннен ұлына шотланд тіліндегі дұрыс жазуын ұсынды. Ол екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік әуе күштерінде ерлікпен шайқасқан, наградалармен марапатталған Уилфрид Джордж Джеральд "W. G. G." Дункан Смит пен балерина Памела Саммерстің ұлы. Олар 1946 жылы үйленді. Оның анасының әжелерінің бірі – Пекинде тұратын жапон әйелі, Памеланың анасының әкесі, ирландтық теңіз саудагері капитан Сэмюэл Льюис Шоуға үйленген Эллен Оши. Эллен мен Сэмюэл арқылы Дункан Смит канадалық CBC радиосының соғыс уақытындағы хабаршысы Питер Стурсбергпен (оның "Қытайда шетелдік сүйектер жоқ" атты кітабы олардың тарихын баяндайды) және оның ұлы, бұрынғы CBC вице-президенті Ричард Стурсбергпен туыс. Дункан Смит 14 жасқа дейін Bishop Glancey Secondary Modern School-де, содан кейін 18 жасқа дейін Англси аралындағы сауда флоты мектебінде оқыды. Ол жерде регби одағында Клайв Вудвордпен бірге орталық позициясында ойнады. Содан кейін ол Sandhurst Корольдік әскери академиясына түсті және 1975 жылғы 28 маусымда шотланд гвардиясына екінші лейтенант болып, 500263 нөмірімен тағайындалды. 1977 жылғы 28 маусымда шотланд гвардиясының лейтенанты болып тағайындалды. Қызмет кезінде ол Солтүстік Ирландияда және Оңтүстік Родезияда (қазіргі Зимбабве) қызмет етті, онда ол сайлау кезінде атысты тоқтатуды бақылайтын Комонвелл бақылау күшінің қолбасшысы генерал-майор сэр Джон Аклендтің лагерь көмекшісі болды. Дункан Смит 1980 жылдары GEC Marconi компаниясында жұмыс істеді және компанияның Данчерчтегі қызметкерлер колледжіндегі қысқа мерзімді курстарға қатысты. Ол Данчерчте ешқандай біліктілік алмады және әрқайсысы бірнеше күндік алты жеке курсты аяқтады, барлығы шамамен бір айға соқты. 1992 жылғы жалпы сайлауда Дункан Смит консерваторлардың қауіпсіз орындығы саналатын Лондонның Чингфорд сайлау округінде, консерватор парламент депутаты Норман Теббиттің зейнетке шығуынан кейін сайланды. Ол 14 938 дауыспен парламентке мүше болды. Еуроскептик көзқарастарының жақтасы, ол 1992-1997 жылдардағы премьер-министр Джон Мейджордың үкіметіне қарсы тұрақты күш болды, сол кездегі Мейджордың Еуропалық бағытқа ұмтылуына қарсылық көрсетті. Бұл мәселе оның өзінің кейінгі басшылығы кезінде жиі көтеріліп, партияның оны қолдауын талап етті. Дункан Смит 1997 жылға дейін оппозицияда болды, содан кейін консерваторлардың жаңа басшысы Уильям Хейг оны Әлеуметтік қамсыздандыру жөніндегі көлеңкелі мемлекеттік хатшы болып тағайындады, ол кейін басқарған Еңбек және зейнетақы министрлігінің бұрынғы нұсқасы. 1997 жылғы жалпы сайлауда округ шекаралары өзгертілді, оның сайлау округі Чингфорд және Вудфорд Грин болып қайта аталды, ал оның 14 938 дауыспен алған басымдығы 5 714 дауысқа дейін төмендеді. Дункан Смит өзінің және көршілес консерватор депутаттардың кездесетін қауіп-қатерлерін сезіп, күш-жігерін екі есе арттырды: "Біз науқанның соңғы аптасын менің округімді маргиналды округтей жұмыс істедік. Мен оны сақтап қалдым, бірақ маңымдағы барлық жерде жеңіліске ұшырадық". 1999 жылы Дункан Смит Джон Мэйплзді Қорғаныс жөніндегі мемлекеттік хатшы лауазымына алмастырды.

Консервативтік партияның басшысы

Уильям Хейг 2001 жылғы жалпы сайлаудан кейін Лейбористік партия үкіметті үлкен парламенттік көпшілікпен жалғастырғаннан кейін отставкаға кетті. 2001 жылдың қыркүйегінде Дункан Смит Консервативтік партия басшылығына сайлауда жеңіске жетті. Бастапқыда ол аутсайдер ретінде қарастырылса да, Маргарет Тэтчер оны ашық қолдағаннан кейін оның үгіт науқаны күшейді. Оның жеңісіне партия мүшелерінің соңғы дауыс беруінде қарсыласы Кеннет Кларк болғаны көмектесті, оның Еуропалық Одаққа деген мызғымасы партияның көп бөлігінің көзқарастарына қайшы келді. 11 қыркүйектегі теракттарға байланысты Дункан Смиттің Консервативтік партия басшысы болып тағайындалуы, сол күні жариялануы тиіс еді, 2001 жылдың 13 қыркүйегіне дейін кейінге шегерілді. Оның Оппозиция басшысы ретінде алғашқы сөйлеуі келесі күні болды, Парламент теракттарды талқылау үшін шақырылды. 2001 жылдың қарашасында ол Иракқа басып кіруді алғашқылардың бірі болып талап етті және АҚШ-тың жоғары лауазымды шенеуніктерімен, вице-президент Дик Чейни, Кондолиза Райс және Пол Вулфовицпен Вашингтонда келіссөздер жүргізді. 2002 жылғы жергілікті сайлауда, Дункан Смит партияны басқарған екі сайлаудың біріншісінде консерваторлар жергілікті кеңестерде, негізінен Англияда, 238 орынға ие болды. 2002 жылғы Консервативтік партия конференциясында Дункан Смиттің харизмасының жетіспеушілігін оң жаққа бұруға тырысылды, оның ең көп цитаталанған сөзі: "Тыныш адамның қабілетін бағаламаңыз". Бұл Лейбористік партияның қатардағы депутаттарын Премьер-министрдің сауалдары кезінде ол сөйлегенде аузына саусақтарын тигізіп, "с-ш-ш" деуге итермеледі. Партия ішінде наразы депутаттар оны құлатпақ болғаны туралы қауесеттер тарағанда Дункан Смит партияны "Бірлесіңдер немесе өлсіңдер" деп шақырды. 2003 жылдың 23 ақпанында "The Independent on Sunday" газеті 14 депутат Дункан Смитке сенімсіздік туралы петицияға қол қоюға дайын екенін жариялады (25 қол қоюшы қажет болды) оны басшылық лауазымынан алу үшін. Дункан Смит 2003 жылғы конференциядағы сөйлеуінде агрессивті, қатал тәсілді жақтады, бұл партия мүшелерінен көп дауыс алды. "Тыныш адам қалады, және ол дыбысты күшейтеді", - деді Дункан Смит. 2003 жылғы жергілікті сайлауда консерваторлар 566 орынға ие болды. Осы жетістіктерге қарамастан, Сауда және өнеркәсіп жөніндегі көлеңкелік мемлекеттік хатшысы Криспин Блант отставкаға кетті. Ол Дункан Смиттің басшылығын "қарқынды" деп атады, өйткені ол "сайлаушыларға қажетті әсер ете алмады" және оны алмастыру керек екенін айтты. Бұл алаңдаушылықтар 2003 жылдың қазан айында журналист Майкл Криктің Дункан Смит 2001 жылдың қыркүйегінен 2002 жылдың желтоқсанына дейін әйелінің атынан мемлекеттік қаражаттан төленген күмәнді жалақы туралы ұятты дәлелдерді жинағанын жариялағанда шиеленісті. "Бетсигейт" деп аталған осы салдар оның бұрынғыдан бекем емес жағдайын нашарлатты.

Сенім білдіру туралы дауыс беру

Бірнеше ай бойы жетекшілікке қарсы күрес болжамдары айтылғаннан кейін, Дункан Смит өз партиясының оны сынағандарын оған сенімсіздік дауысын қозғау үшін жеткілікті қолдау жинауға немесе оны қолдауға шақырды. 2003 жылдың 29 қазаны күні өткен сенімсіздік дауысында Дункан Смит 90 дауысқа қарсы 75 дауыспен жеңіліске ұшырады. Дункан Смит Невилл Чемберленнен бері жалпы сайлау науқанында партиясын жетектемеген алғашқы консервативті лидер атанды.

Арқалық орындықтарға оралу

Майкл Ховард оны алмастырған аптада Дункан Смиттің "Жынның күйі" романы сыншылар тарапынан жағымсыз пікірлерге ие болды. 2003 жылдың қарашасында Говард оны Джон Мейджор, Уильям Хейг және Кеннет Кларкпен бірге Консервативтік партияның кеңесші кеңесіне тағайындады. 2004 жылы Дункан Смит кедейлікпен күресу үшін жаңашыл саясат табу мақсатында шағын қайырымдылық қорымен жұмыс істейтін оңшыл ой-сана орталығы – Әлеуметтік әділет орталығын құрды. Оның орынбасары – "Болашақтың адамы" қайырымдылық қорының бас директоры Дебби Скотт. Топ екі маңызды есеп жариялады: "Британияның құлдырауы" және "Британияның өркендеуі". "Британияның құлдырауы" 300 000 сөзден тұратын құжат болды, ол экономикалық тәуелділік және жұмыссыздық, отбасының ыдырауы, есірткіге тәуелділік, білім берудегі сәтсіздіктер, қарыз және ерікті сектордағы жағдайды талдады. "Британияның өркендеуі" шамамен екі жүздей саяси ұсыныстарды жасады, олар негізінен бірдей тақырыптарға арналған. Дункан Смит 2005 жылғы жалпы сайлауда Чингфорд пен Вудфорд Грин округінде сәтті сайланды, оның көпшілігі 5,487-ден 10,641-ге дейін дерлік екі есеге өсті. 2006 жылдың қыркүйегінде ол Ұлыбританиядағы антисемитизм мәселесіне қатысты он төрт автордың бірі болды. Сондай-ақ ол Ирактағы күштерді арттыру саясатын қолдаған алғашқылардың бірі болды.

Еңбек және зейнетақы жөніндегі мемлекеттік хатшы

2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін Дункан Смит премьер-министр Дэвид Кэмеронның Камерон-Клегг коалициясындағы Еңбек және зейнетақы жөніндегі мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. Оның басшылығымен Жұмыс және зейнетақы департаменті (DWP) жалпыға бірдей несие және жаңа жұмыс бағдарламасын іске қосты, сондай-ақ жәрдемақыларды нақты көлемде қысқартуды жүзеге асырды. Ол сонымен қатар "ауру және мүгедек адамдардың жәрдемақы алуын қалай қиындатуға болатынын" қарастырды, DWP қызметкерлеріне жәрдемақы алуға құқығы барларды тексеруге және денсаулығы уақытша нашарлаған талапкерлерден жәрдемақыны жоюға көбірек құқық берді. Дункан Смит парламенттік бекітуді қажет етпейтін заң шығару заңсыз екені туралы ескерту алды. The Trussell Trust, Oxfam және Джастин Уэлби DWP-ні "апатты" және "қабылданбайтын" азық-түлік тапшылығының өсуі және адамдардың азық-түлік банкін пайдалануға мәжбүр болуы үшін сынады. Дункан Смит өзі Ұлыбритания Статистика органы және Ұлттық экономикалық және әлеуметтік зерттеу институтымен ресми статистиканың кодексін бұзғаны үшін сынға ілікті.

Камерон-Клегг коалициясы

Дункан Смит тағайындалғаннан кейін көп ұзамай үкімет компанияларды қызметкерлерді 65 жастан кейін жұмыстан кетуге мәжбүрлеуді заңсыз деп жариялап, мемлекеттік зейнетақы жасын жоспарланған мерзімге дейін жылдамдату арқылы адамдарды ұзақ жұмыс істеуге ынталандыратынын мәлімдеді. Ол әлеуметтік реформалардың нәтижесінде табысы төмен адамдар жұмысқа орналасқанда жағдайы жақсаратынын, ал жәрдемақылар мен салық жеңілдіктері біртұтас Универсалды несиеге біріктірілетінін атап өтті. Жұмыс істеуден бас тартқандарға бағытталған жұмыс шаралары, санкциялар және үш жылға дейін жәрдемақыны тоқтату мүмкіндігі уәде етілді. Белгілі бір шектен төмен жалақы алатын жәрдемақы алушылар қосымша жұмыс іздеуге міндетті болады, әйтпесе жәрдемақы алу құқығынан айырылады. Ол әлеуметтік жәрдемақылардың балалардың кедейлігін жоюға көмектесе алмайтынын, бірақ ата-анасының бірі аптасына кем дегенде 35 сағат жұмыс істесе, жүз мыңдаған бала кедейліктен шығарылатынын айтты. 2011 жылдың маусым айында Дункан Смит әлеуметтік көмек пен жұмыс бағдарламаларының бірыңғай Жұмыс бағдарламасымен алмастырылатынын хабарлады, ол жеке сектор қызметтеріне ұзақ мерзімді жұмыс табуға көмектесу үшін ынталандыру шараларын қамтиды. 2012 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Мүгедектер күнінде DWP әлеуметтік жәрдемақы алатын мүгедектерге міндетті жұмыс тағайындалатынын жариялады, бұл "мүгедектердің жұмысқа орналасу мүмкіндігін арттыру" мақсатында жасалды. 2012 жылғы Министрлер кабинетінің қайта құрылуында Дункан Смит Әділет министрлігіне Кеннет Кларктың орнына тағайындалуға мүмкіндік алды, бірақ ол одан бас тарды және DWP-дегі лауазымын сақтап қалды. 2013 жылдың сәуір айында Дункан Смит жұмыс және зейнетақы министрі ретінде аптасына 53 фунт стерлингпен өмір сүре алатынын мәлімдеді, себебі жәрдемақы алушының бірі тұрғын үй шығындарынан кейін аптасына осы соманы алатынын айтқан. Сәуір айында ол бай адамдарды мемлекеттік қаржыға түсетін ауыртпалықты азайту үшін қысқы отын төлемдерін қайтаруға шақырды, нәтижесінде кейбір бай зейнеткерлер бұрын-соңда осыны жасағанын, бірақ төлемдерді қайтару механизмі болмағандықтан ұсыныстары қабылданбағанын мәлімдеді. Қыркүйек айында DWP әлеуметтік жәрдемақы санкцияларының нәтижесін атап өту үшін жоспарланған "мерекелік шараларды" тоқтатты. Дункан Смит 2013 жылы Мэтью д'Анконаның "In It Together" кітабында канцлер Джордж Осборнның оны "жетілді емес" деп атағаны туралы айыптауларды жоққа шығарды. Осборн да бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2014 жылдың мамырында DWP артық төленген жәрдемақыны қайтару үшін қарыз жинаушыларды тартқаны хабарланды, бұл артық төлем HM Revenue and Customs-тің есептеу қатесінен туындаған. Жұмыс бағдарламасының "жұмысқа қатысты" бөлігі 2013 жылы сотта сәтті шарасыздыққа ұшырағаннан кейін Дункан Смит осы схеманың заңдылығын ретроспективті заңнама арқылы қалпына келтіруге тырысты, бірақ 2014 жылдың шілдесінде Жоғары сот ретроспективті заңнаманың Адам құқықтары туралы Еуропалық конвенцияның 6-бабында қарастырылған "әділетті сот процесіне құқыққа" кедергі келтіретінін шешті. DWP 2014 жылдың сәуір айына дейін 1 миллион адамды жаңа Универсалды несиелік жүйеге қосатынын мәлімдеген, бірақ 2014 жылдың қазанында тек 15 000 адам ғана UC-ге тағайындалды. Дункан Смит осы жүйенің аяқталу мерзімін белгілемейтінін айтып: "Кездейсоқ мерзімдер мен уақыттар қауіпсіз жеткізілімнің жауы".

Камерон көпшілік үкімет

2015 жылдың тамызында Дункан Смит DWP жәрдемақыларын қысқартудан пайда көріп отырған азаматтардың жалған куәліктерін жариялағанын мойындағаннан кейін сынға ұшырады. Сол айда жарияланған статистика бойынша, 3 жыл ішінде жұмысқа қабілетті деп танылғаннан кейін 2380 адам қайтыс болды. Бұл Джереми Корбиннің Дункан Смиттен отставкаға кетуін талап етуіне әкелді. 2015 жылғы Консервативтік партия конференциясында Дункан Смит науқастар мен мүгедектерге "Біздің көмегімізбен сіз кедейліктен өзіңіз шыға аласыз" деді, сонымен қатар қазіргі жүйені сынға алды, ол "дәрігерлерге қарапайым сұрақ қояды: Сіз мүлдем жұмыс істеуге тым науқассыз ба? Егер жауап "иә" болса, олар жұмыстан босатылады – мүмкін, мәңгілікке дейін". 2016 жылдың наурыз айында Дункан Смит күтпеген жерден үкіметтен кетті. Ол мүгедектік жәрдемақысын қысқартуды жоспарлаған үкіметпен келіспейтінін мәлімдеді. Кейін ол "жакырлар мен осалдардың арқасында бюджетті теңгертуге бағытталған үкіметтің қанағаттану саясатына" шабуыл жасады, оны бөлініс тудыратын және "өте әділетсіз" деп сипаттап, былай деді: "Ол қоғамды біріктірудің орнына бөліп тастайтын бағытқа қарай бет бұру қаупі бар".

Кейінгі арткы орындықтағы мансап

2016 жылғы Еуроодаққа мүшелік туралы референдумда Дункан Смит Еуроодақтан шығуды қолдады, «Vote Leave» науқанымен бірлесіп жұмыс істеді. Ол Еуроодақта қалу «Ұлыбританияның террористік шабуылдарға ұшырауына есік ашады» деді. Дункан Смит референдум мәселесінде Дэвид Кэмеронмен келіспесе де, оған жақын адамдар оның Жұмыс және зейнетақы министрі лауазымынан кетуі Еуропаға қатысты емес екенін мәлімдеді. 2019 жылғы Консервативтік партия басшылығына сайлауда Дункан Смит Борис Джонсонның сайлауалды штабының төрағасы болды. Нәтижесінде, депутаттардың 50% астамы және Консервативтік партия мүшелерінің 66% Джонсонды Консервативтік партияның келесі басшысы және премьер-министр етіп тағайындау үшін дауыс берді. 2020 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету кезінде ол саяси және қоғамдық қызметтері үшін рыцарь атағына ие болды. Бұл құрмет көрсету сынға түсті, онлайн петицияға 237 мыңнан астам адам қол қойды. Петицияны Лейборист партия белсендісі, психиатр дәрігері Мона Камал Ахмед жазған болатын, ол құрмет көрсетуді жоюды талап етті. 2020 жылдың маусым айында Дункан Смит Қытай мәселесі бойынша Парламентаралық альянсты құрды және Ұлыбританиядағы альянстың төрағасы болды, оның серігі – Лейборист партиясының мүшесі Хелена Кеннеди. Альянстың мақсаты – «демократиялық мемлекеттердің Қытай Халық Республикасының қазіргі және болашақ әрекеттеріне байланысты туындайтын мәселелерге үйлесімді жауап беруін қамтамасыз ету». Ортақ принциптер мен құрылымдарды әзірлеу арқылы, елдеріміздің демократиясы ережелерге негізделген және адам құқықтары жүйесінің бастапқы мақсатына сәйкес келе береді. Дункан Смит бастама сөзінде: «Бұл мәселе үкіметтер мен әкімшіліктерден ұзаққа созылады және партиялық саясаттан асып түседі» деді. 2021 жылдың 26 наурызында Дункан Смит ел туралы «жалған және дезинформация» таратқаны үшін Қытай үкіметі санкция салған бес депутаттың бірі екені хабарланды. Оған Қытайға, Гонконгқа және Макаоға кіруге тыйым салынды, сондай-ақ Қытай азаматтары мен мекемелеріне онымен бизнес жүргізуге тыйым салынды. Премьер-министр бұл санкцияны айыптап, сыртқы істер министрі Қытай елшісін шақырды. 2021 жылдың 4 қазанында ол Манчестерде Консервативтік партия конференциясынан тыс жерде шабуылға ұшырады. Оған жолдың бұрышымен соққы берілді, және Манчестер полициясы бес адамды ұстады. Солтүстік Шропширдегі сайлауда Либерал-демократтардың жеңісінен кейін Дункан Смит үкіметтің назары COVID-19 ережелері бұзылған Даунинг-стриттегі кештер туралы ақпараттарға байланысты шашырап кеткенін мәлімдеді. Дункан Смит: «Премьер-министр бұл ережелерді бұзатын адамдарды тек қана мақұлдамайтынын, сонымен қатар оларды қызметтен босатуға дайын екенін көрсетуі керек» деді. 2022 жылдың шілдесінде Дункан Смит 2022 жылдың шілдесі мен қыркүйегі аралығында Консервативтік партия басшылығына сайлауда Лиз Трассқа қолдау білдірді, өйткені ол қарсыластарына қарағанда «Brexit-тің артықшылықтарын жеткізуге» көбірек жұмыс істеді. Трасс Консервативтік партияның басшысы болып тағайындалғаннан кейін Дункан Смит әріптестерін Лиз Трассқа «бірлікте» қолдау көрсетуге шақырды, әйтпесе келесі сайлауда жеңілу қаупі бар. 2022 жылдың қыркүйегінде Дункан Смит Лиз Трастың бірінші кабинетінде қызмет ету ұсынысынан бас тартты. Том Тугендхат қауіпсіздік жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалғаннан кейін Дункан Смит Сыртқы істер комитетінің төрағалығына үміткер болуды қарастырып жатқанын мәлімдеді. 2022 жылдың қыркүйегінде Дункан Смит консервативтік партияның бірқатар жетекші мүшелерімен бірге Қытай үкіметінің королеваның жерлеу рәсіміне шақыруын қайтарып алуды талап етті. Дункан Смит 2022 жылдың қазан айында Консервативтік партия басшылығына сайлауда Риши Сунакқа қолдау білдірді.

Гейлердің құқықтары мен некеге қатысты көзқарастар

2001 жылы көшбасшылық науқаны барысында Дункан Смит 1988 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңның 28-бабын жоюға қарсы болғаннан, оның жойылуын қолдауға көшті. Бұл келісімдік шешім 2003 жылы басқа консерватор депутаттар тарапынан «логикасыз» және «дұрыс емес» деп сипатталды. Лидер ретінде ол 2002 жылғы Асырап алу және балалар туралы заңға енгізілген Лордтар палатасының түзетулерін қолдау үшін үш жолды бұйрық берді, бұл түзетулер барлық бір жынысты жұбайларды асырап алудан шеттетуге және асырап алуды тек некеде тұрған жұбайларға ғана шектеуге бағытталған еді. Түзету 344 дауысқа қарсы 145 дауыспен қабылданбады, ал сегіз консерватор депутаты қарсы дауыс берді. Дункан Смит отбасылық және әлеуметтік құлдырау мәселелеріне белсенді түрде араласты. Ол әлеуметтік құлдырауды азайту және болдырмау үшін ерте араласуды қолдайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың желтоқсанында ол Норвегиядағы мемлекеттік қолдаумен жүзеге асырылған қарым-қатынас туралы білім беру бағдарламасын зерттеді, онда жұбайлар ажырасудың шындығына бетпе-бет келіп, ажырасу туралы қайта ойлауға мәжбүр болды. Бұл саясат Норвегияда ажырасу көрсеткішінің өсуін тежеді және соңғы 15 жылда елде некелердің азаюын тоқтатты. Дункан Смит Ұлыбританияда осындай тәсілдерді қолдаудың жолдарын табуға ниетті екенін айтты. Ресми тұлғалар мұндай бағдарламаның қымбатқа түсетінін, бірақ отбасылық құлдыраудың ұзақ мерзімді салдарынан туындайтын шығындарды азайтуға болатынын атап өтті, бұл шығындар 100 миллиард фунт стерлингке дейін жетеді деп бағаланған. Дункан Смит Норвегиядағы жұбайлардың «балаларының болашағы туралы ойлануға мүмкіндік алатынын» және бұл «олардың ойлауына үлкен әсер ететінін» айтты. «Олардың көптегені өз әрекеттерінің салдарына толыққанды түсінік алғаннан кейін не істеп жатырларын қайта қарастырады», деді ол. Дункан Смит 2011 жылдың ақпанында министрлердің некеге тұрмағандарды жамандаудан қорқып, некенің артықшылықтарын жарияламауы «абсурдты және зиянды» екенін айтты. Дункан Смит: «Тұрақты отбасылар балалардың жақсы жетістіктерімен байланысты екенін көрсететін дәлелдерді елемеу арқылы біз қоғамға қызмет етпейміз. Балалардың тұрақтылығын арттыру үшін некеден артық күшті құрал жоқ» деді. Ол былай деп қосты: «Отбасылық құлдыраудың қаржылық салдары өте жоғары. Бірақ көңілді жарақаты ең ауыр – ысырап болған әлеует, қоғамға қарсы мінез-құлық және өзіне сенімсіздік». 2012 жылдың сәуірінде ол бір жынысты некелерді қолдауға ниетті екенін білдірді, өйткені бұл қарым-қатынастардың тұрақтылығын арттырады.