Кіріспе

Ағылшын драматургі, романист (1933 жылы туған)

Майкл Фрэн, FRSL (/f//r//eɪ//n/; 1933 жылдың 8 қыркүйегінде туған) – ағылшын драматургі және романист. Ол «Noises Off» фарсының және «Copenhagen» мен «Democracy» драмаларының авторы ретінде ең жақсы танымал. Оның «Таңның аяқталуына қарай», «Басқа батып» және «Шығарлар» сияқты романдары да сыншылардың және коммерциялық табысқа ие болды, осылайша ол ағылшын тілінде драма және көркем прозада табысқа жеткен азанау жазушылардың біріне айналды. Ол сонымен қатар философиялық еңбектер жазды, мысалы, «Адамның тигізген әсері: Әлемнің жаратылуындағы біздің үлесіміз» (2006).

Ерте өмір

Фрэн Лондонның солтүстігіндегі Милл Хилл қаласында (бұл кезде Миддлсексте) дүниеге келді. Оның әкесі Томас Аллен Фрэн – жұмысшы отбасынан шыққан, шеберлер, кілт жасаушылар мен қызметшілер ұрпағынан тараған асбест сатушы, ал анасы Вайолет Алиса (құрметті әкесі Лоусон) – тұқым қуалау арқылы саңыраулықпен күрескен. Вайолет сәтсіз паллиасса саудагерінің қызы болды; Корольдік музыка академиясында скрипкашы мамандығын оқығаннан кейін, ол Харродс дүкенінде сатушы және кейде киім үлгісі ретінде жұмыс істеді. Асбест бағасы төмендегеннен кейін Фрэннің қарындасы отбасын асырау үшін Харродста балалар шаштаразы болып жұмыс істеді. Фрэн Суррейдегі Иуэлл қаласында өсті және Кингстон грамматикалық мектебінде білім алды. Екі жыл ұлттық қызметтен өткен соң, ол Лингвистердің бірлескен мектебінде орыс тілін үйренді. Фрэн Кембридждегі Эммануэль колледжінде моральдық ғылымдарды (философия) оқып, 1957 жылы бітірді. Одан кейін ол The Guardian және The Observer газеттерінде тілші және колонкашы болып жұмыс істеді, онда ол сатирик және комедиялық жазушы ретінде танылды және пьесалары мен романдарын жариялай бастады.

Театр жұмысы

Копенгаген пьесасы тарихи оқиғаға, 1941 жылы даниялық физик Нильс Бор мен оның шәкірті, неміс Вернер Гейзенбергтің кездесуіне арналған. Дания неміс оккупациясы астында болған кезде, Гейзенберг, мүмкін, атом бомбасын жасаумен айналысып жатқан болатын. Фрэн осы тақырыпқа қызығушылық танытты, себебі ол "адамдардың неге осылай әрекет ететінін білудің қиындығын көрсетеді және бұл Гейзенберг физикада дәлелдеген физикалық объектілердің мінез-құлқы туралы барлық нәрсені білудің мүмкін еместігімен байланысты" деді. Пьесада түрлі мүмкіндіктер қарастырылады. Фрэннің жақындағы "Демократия" пьесасы Лондонда (Ұлттық театр, 2003 және Вест-Эндке көшірілді), Копенгагенде және Бродвейде (Брукс Аткинсон театры, 2004) сәтті қойылды; ол неміс канцлері Вилли Брандт пен оның жеке хатшысы, Шығыс Германияның тыңшысы Гюнтер Гийомның тарихын драмалық түрде бейнелейді. Бес жыл өткен соң, тағы да Ұлттық театрда, "Өмірден кейін" пьесасы қойылды, ол ұлы австриялық импресарио Макс Рейнхардттың өміріне арналған, ол Зальцбург фестивалінің директоры болды. Пьеса 2008 жылғы маусымда Литтлтон театрында ашылды, онда Роджер Аллам Рейнхардт рөлін ойнады. Оның басқа түпнұсқа пьесаларына қысқа пьесалардың екі кеші – "Біз екеуміз" және "Сақтандырулар мен саяхаттар", философиялық комедиялар – "Әліпби тәртібі", "Жақсылық жасаушылар", "Бұлттар", "Жасау және бұзу" және "Міне", сондай-ақ "Есек жылдары", "Балморал" (кейде "Бостандық залы" деп те аталады) және "Шыбыс" (Noises Off) фарстары кіреді. Сынақшы Фрэнк Рич өзінің "Ыстық орындық" кітабында бұл пьеса "менің өмірімде жазылған ең күлкілі пьеса және болашақта да солай болады" деп мәлімдеді.

Романдар

Оның романдарына «Headlong» (1999 жылғы Букер сыйлығының финалдық тізіміне енген), «The Tin Men» (1966 жылғы Сомерсет Моэм сыйлығын жеңіп алды), «The Russian Interpreter» (1967, Хоторнден сыйлығы), «Towards the End of the Morning», «Sweet Dreams», «A Landing on the Sun», «A Very Private Life», «Now You Know» және «Skios» (2012 жылғы Man Booker сыйлығының ұзақ тізіміне енген) кіреді. Оның «Шпиондар» романы Man Booker сыйлығының ұзақ тізіміне еніп, 2002 жылы көркем әдебиет бойынша Уитбред сыйлығын жеңіп алды.

Шығармашылық емес

Ол философия туралы "Конструкциялар" және өзінің философиясы "Адамдық тилеу" атты кітаптар жазды. "The Guardian" және "The Observer" газеттеріндегі оның мақалалары ("At Bay in Gear Street", "The Day of the Dog", "The Book of Fub" және "On the Outskirts") комик эссе жанрының үлгісі болып табылады; 1980 жылдары олардың бірнешеуі Мартин Джарвис тарапынан BBC Radio 4 радиостанциясы үшін бейімделіп, қойылды. Фрэйн "Сағат жүрісімен" (Джон Клийзбен), "Бірінші және соңғы" (Том Уилкинсонмен), "Туған күн", "Жаңа жылдық саяхат" фильмдерінің, сондай-ақ Элеонора Бронның қатысуымен түсірілген "Түзек жасау" телесериалының сценарийлерін де жазды.

Аударма

Фрэн әскери қызметтен өткен кезінде орыс тілін үйренген. Қазір Фрэн Антон Чеховтың («Шағала», «Ваня аға», «Үш қарындас» және «Шәует бақшасы») Британиядағы ең көрнекті аудармашысы саналады, соның ішінде ертедегі, аты жоқ туындыны ол «Жабайы бал» деп атады (осы туындының басқа аудармалары оны «Платонов» немесе «Орыс үлгісіндегі Дон Жуан» деп атайды). Чеховтың төрт қысқа әңгімесі мен төрт бір актілік пьесасы негізінде Фрэн «Құсық» (алғашқыда Вест-Эндте Роуэн Аткинсон қойған) пьесасын жасады. Фрэн Юрий Трифоновтың «Алмасу» пьесасын, Лев Толстойдың «Ағарту жемістері» және Жан Ануильдің «Бірінші нөмір» пьесаларын да аударған.

Теледидар

1980 жылы Фрэн BBC телесериалы «Әлемдік теміржол саяхаттары» Австралиядағы саяхатын ұсынды. Оның саяхаты Үнді мұхитымен Сиднейден Пертке дейін, сондай-ақ Литгоу зигзагына және Таркуладан Алис-Спрингске дейінгі жаңа желі ашылғанға дейін The Ghan-ның Марриден Алис-Спрингске дейінгі ескі маршрутымен жүруді қамтыды.

Жеке өмір

Фрэннің бірінші әйелі Джиллиан Палмерден үш қызы бар: Ребекка – деректі фильмдер жасаушы, жазушы және актриса; Сусанна; және Дженни – телеарна продюсері. Фрэн екінші әйелі Клэр Томалинмен, биограф және әдеби журналист ретінде Лондонның Питершам ауданында тұрады.

Қысқа көркем әдебиет

Биптен кейін сөйлеу: Жансыз және жартылай жанды нысандармен байланыс өнері туралы зерттемелер (1995).

Шығармашылық емес

"The Day of the Dog" журналынан "The Guardian" газетінен қайта басылған мақалалар (1962). "The Book of Fub", "The Guardian" газетінен қайта басылған мақалалар (1963). "On the Outskirts", "The Observer" газетінен қайта басылған мақалалар (1964). "At Bay in Gear Street", "The Observer" газетінен (1967) қайта басылған мақалалар. "The Original Michael Frayn" – жоғарыда аталған төрт туындының жинағы, сондай-ақ "Observer" газетінен 19 жаңа туынды. "Constructions", философия бойынша бір томдық еңбек (1974). "Celia's Secret: An Investigation" (АҚШ-та "The Copenhagen Papers" деген атаумен) Дэвид Беркпен бірлесіп жазылған (2000). "The Human Touch: Our part in the creation of the universe" (2006), адамның ғаламның жаратылуына қосқан үлесі. "Stage Directions: Writing on Theatre, 1970–2008" (2008), оның театрға қатысу жолы және пьесаларына жазған кіріспелер жинағы. "Travels with a Typewriter" (2009), Фрейннің 1960 және 70-жылдардағы "The Guardian" және "Observer" газеттерінде жарияланған саяхаттары туралы туындылар жинағы. "My Father's Fortune: A Life" (2010), Фрейннің балалық шағы туралы естелік. "Among Others: Friendships and Encounters" (2023), тағы бір естелік.