Кіріспе
Шаш түлеуді емдеуге арналған дәрі.
Медициналық қолданыстар
Миноксидил гипертонияға қарсы қолданылғанда, әдетте, кем дегенде екі препарат пен диуретикке жауап бермейтін және ауыр гипертониясы бар науқастар үшін ғана сақталады. Миноксидилді қолдағы түкпіршіктерді қолдау және шаш өсуінің кез келген нәтижесін сақтау үшін үздіксіз пайдалану қажет. Ауызға қабылданатын миноксидил, жергілікті препараттарды қолдануда қиындық туындаған науқастар үшін тиімді және жақсы көтерілетін емдік балама болып табылды.
Жанама әсерлер
Жергілікті түрде қолданылатын миноксидил көбінесе жақсы қабылданады, бірақ жиі кездесетін қосымша әсерлеріне көздің қышынуы, жалпы қышыну, емделген аймақта тітіркену және денедегі басқа жерлерде қажетсіз шаштың өсуі жатады. Кейбір жергілікті препараттардың құрамындағы спирт және пропиленгликоль бас терісін құрғатып, қабыршақтану мен контактты дерматитке әкелуі мүмкін. Ауызға қабылданатын миноксидилдің қосымша әсерлеріне бет пен аяқ-қолдың ісінуі, жүрек соғысының тез болуы немесе бас айналуы кіруі мүмкін. Миноксидилмен емделген зертханалық жануарларда қарыншалық папиллярлық бұлшық етінің және сол қарыншаның субэндокардиалдық аймақтарының ошақты некрозы сияқты жүрек зақымданулары байқалған. 2013 немесе 2014 жылы жеті жасар қыз Францияның Тулуза қаласындағы балалар ауруханасына Alopexy (Францияда миноксидилдің саудалық атауы) бір шай қасығын кездейсоқ жұтып қойғаннан кейін түсті. Бала жұтқаннан кейін үздіксіз құсып, 40 сағат бойы артериялық қысымының төмендеуі және жүрек соғысының жылдамдауы байқалды. Оқиға туралы есеп жазған авторлар өнімді балалардың қолы жетпейтін жерде сақтау қажеттігін атап өтті және өндірушілерден балалар үшін қауіпсіз жабындарды қарастыруды сұрады.
Әрекет ету механизмі
Миноксидилдің шаштың өсуін қалай ынталандыратыны толыққанды түсініксіз. Миноксидил – аденозинге 5’ трифосфатқа сезімтал калий арнасын ашатын препарат, ол жасуша мембраналарының гиперполяризациясын тудырады. Теориялық тұрғыдан алғанда, қан тамырларын кеңейтіп, калий арналарын аша отырып, ол фолликулаларға көбірек оттегі, қан және қоректік заттардың жеткізілуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, миноксидил құрамында азот оксиді бар және азот оксидінің агонисті ретінде әрекет етуі мүмкін. Бұл телоген фазасындағы түкпіршіктердің түсіп кетуіне алып келуі мүмкін, содан кейін олар жаңа анаген фазасында қалыңдаған шаштармен алмастырылады. Миноксидил – сульфотрансфераза ферменті SULT1A1 арқылы сульфациялау арқылы белсенді түріне, миноксидил сульфатына айналатын пропрепарат. Миноксидилдің әсері аденозин арқылы жүзеге асады, ол аденозин А1 рецепторлары және аденозин А2 рецепторларының екі субтипі (А2А және А2В рецепторлары) арқылы жасушаішілік сигнал трандукциясын қозғауға мүмкіндік береді. Миноксидил SUR2-ге селективті байланысқанда Kir6/SUR2 арнасының активаторы ретінде әрекет етеді. Дермальды папилла жасушаларында SUR2B экспрессиясы аденозин өндірісіне қатысуы мүмкін. Миноксидилдің бірнеше in vitro әсерлері әртүрлі тері және шаш түбіршіктері жасушаларының монокультураларында сипатталған, оның ішінде жасушалардың көбеюін ынталандыру, коллаген синтезін тежеу, қан тамырлары эндотелийлік өсу факторын, простагландин синтезін және лейкотриен B4 экспрессиясын ынталандыру. Миноксидил осы металл ионын байланыстыру қабілеті арқылы жасушалық темірдің қайта бөлінуіне себепші болады. Темірді Фентон реакциялық түрінде байланыстыру арқылы жасушаішілік гидроксил радикалдарының түзілуі мүмкін, бірақ гидроксил бірден миноксидилмен тұтқындалып, нитроксил радикалын құру үшін жиналады. Бұл нитроксил радикал миноксидилді қайта құру үшін глутатионмен азайтуға қабілетті деп есептеледі. Мұндай процесс миноксидилдің басқаша метаболизміне дейін жүре береді және глютатион дисульфидінің пайда болуымен глютатионның тез кемуіне, сондай-ақ NADPH/NADH және басқа да тотығуға ұшырауға бейім эквиваленттердің бір мезгілде тұтынуына әкеледі. Миноксидил ферменттің кофакторы аскорбаттың қалыпты функциясына кедерес келтіру арқылы HIF 1α белгісіз ақуызын тұрақтандырады және одан кейін HIF 1 белсенділігін арттырады. In vivo ангиогенез сынағында миллимолярлы миноксидил VEGF-ке тәуелді түрде қан тамырларының пайда болуын арттырды. Миноксидилдің PHD-ні тежеуі аскорбаттың темірге байланысуын бұзу арқылы жүзеге асады. Аминдердің азот оксидіне жақын орналасуының құрылымдық ерекшелігі миллимолярлы миноксидилге темірді хелаттау қабілетін береді, осылайша PHD-ні тежейді. Миноксидил азот оксиді синтезасының кофакторы ретінде тетрагидробиоптеринді тежеуге қабілетті. Миноксидил COX 1 және простагландин эндопероксид синтезасын 1 белсендіре отырып, простагландин E2 өндірісін ынталандырады, бірақ простациклин өндірісін тежейді. Сонымен қатар, миноксидилдің әсерімен простагландин E2 рецепторының экспрессиясы, яғни DP жасушаларының β-катенин жолындағы ең жоғары реттелетін нысаналық ген күшейтілді, бұл шаш түбіршіктерінің үздіксіз өсуіне және анаген фазасын сақтауға мүмкіндік береді. Миноксидилдің антифиброздық белсенділігіне байланысты фибробласта орналасқан лизил гидроксилаза ферментінің тежелуі гидроксилизин жетіспейтін коллаген синтезіне әкелуі мүмкін. Миноксидил сондай-ақ аортаның тегіс бұлшық еттеріндегі және терінің фибробластарындағы эластогенезді дозаға тәуелді түрде ынталандыра алады. Гипертониясы жоғары тышқандарда миноксидил мезентериялық, құрсақ және бүйрек артерияларында эластин деңгейін осы тіндердегі "эластаза" ферментінің белсенділігін төмендету арқылы арттырады. Тышқандарда калий арнасын ашатын препараттар кальций ағынын азайтады, бұл эластин генінің транскрипциясын клеткадан тыс сигналды реттейтін киназа 1/2 (ERK 1/2) активатор ақуыз 1 сигналды жолы арқылы тежейді. ERK1/2 эластин генінің транскрипциясы арқылы тегіс бұлшық еттер жасушалары синтездейтін эластикалық талшықтардың мөлшерін арттырады және аортадағы жасушалардың санын азайтады. Миноксидил альфа 2 адренорецептор агонистінің белсенділігіне ие, каротид және аорталық барорецептор рефлекстері арқылы перифериялық симпатикалық жүйке жүйесін (СЖЖ) ынталандырады. Миноксидилді қолдану плазмадағы рениннің белсенділігін де арттырады, бұл негізінен жоғарыда аталған СЖЖ-нің белсенділігімен байланысты. Ренин-ангиотензин жүйесінің осы белсенділігі альдостеронның биосинтезін одан әрі арттырады; миноксидилмен емдеу барысында плазмадағы және зәрдегі альдостерон деңгейі ерте кезеңдерде артады, бірақ уақыт өте келе бұл көрсеткіштер нормаға жақындайды, бәлкім, бауырдағы вазодилатациямен байланысты альдостеронның үдемелі метаболикалық тазалануының нәтижесінде. Миноксидил серотонинергиялық (5 HT2) рецепторларын тежеуге қатысуы мүмкін. Миноксидил уақытқа байланысты түрде қан-ісік тосқауылының өткізгіштігін арттыруы мүмкін, тығыз байланысқан ақуыз экспрессиясын төмендету арқылы, және бұл әсер ROS/RhoA/PI3K/PKB сигналды жолымен байланысты болуы мүмкін. Миноксидил емделмеген жасушалармен салыстырғанда ROS концентрациясын айтарлықтай арттырады. In vitro миноксидилмен емдеу 5α R2 үшін 0,22 есе өзгеріске әкелді (p < 0,0001). Миноксидилдің осы антиандрогендік әсері, HaCaT жасушаларында 5α R2 генінің экспрессиясының айтарлықтай төмендеуімен көрсетілген, шаш түлінудегі оның әрекет ету механизмдерінің бірі болуы мүмкін. Миноксидил шаш түлінуінің ауданы үлкен болғанда тиімділігі төмендеуі мүмкін. Сонымен қатар, оның тиімділігі көбінесе шаш түлінуі 5 жылдан аз уақыттан бері басталған жас еркектерде көрсетілген. Миноксидилдің қолданылуы орталық (вертекс) шаш түлінуіне ғана көрсетілген. АҚШ-та миноксидил терапиясынан пайда көруі мүмкін екенін анықтауға пациенттерге мүмкіндік беретін медициналық құрылғыға қатысты екі клиникалық зерттеу жүргізілуде. Канту синдромы сияқты жағдайлар миноксидилдің фармакологиялық қасиеттерін имитациялауға қабілетті екені көрсетілген.
Бастапқы қолдану
Миноксидилді 1950 жылдардың соңында «Апджон» компаниясы (кейін «Пфайзер» компаниясының бөлігіне кірді) ойынды емдеу үшін жасаған. Иттерде жүргізілген сынақтарда бұл қосылыс ойынды емдемеді, бірақ күшті тамыр кеңейткіш екенін дәлелдеді. «Апджон» компаниясы 200-ден астам түрлі қосылыстарды синтездеді, соның ішінде 1963 жылы жасалған және миноксидил деп аталған қосылысты да.
Шаш өсімі
Апжон АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасынан (FDA) жаңа препаратты гипертонияға қарсы дәрі ретінде сынауға рұқсат алған кезде, Колорадо университетінің медицина мектебіндегі Чарльз А. Чидсиге жүгінді. Ол екі зерттеу жүргізді, екінші зерттеуде күтпеген шаш өсуі байқалды. Осы қосымша әсерге таңырған Чидси, Гинтер Канмен (Маями университетінің дерматология резидентурасында оқыған кезде миноксидил жамасын қолданған пациенттерде шаш өсуін бірінші болып байқаған және хабарлаған) кеңесті және шаш түсіп кетуді емдеу үшін миноксидилді пайдалану мүмкіндігін талқылады. Кан және оның әріптесі Пол Дж. Грант, препараттың белгілі бір мөлшерін алғаннан кейін, өз зерттеулерін жүргізді, себебі олар бұл қосымша әсерді бірінші болып анықтады. Ол кезде Апжон да, Чидси де шаш өсуінің қосымша әсерінен хабардар болған жоқ. Екі дәрігер 1% миноксидил ерітіндісін бірнеше спиртті сұйықтықтармен араластырып тәжірибе жасады. Екі тарап та препаратты шаш түсіп кетудің алдын алу үшін пайдалануға патент алды, нәтижесінде Кан мен Апжон арасында он жылдық сот процесі болды. Бұл сот 1986 жылы Канның аты бар біріктірілген патентпен (АҚШ #4,596,812 Чарльз А. Чидси, III және Гинтер Кан) және Кан мен Грантқа компаниядан төленетін роялтилермен аяқталды. Агенттік «препараттың әркімге әсер ете бермейтінін» атап өткенімен, зерттеуге қатысқан ер адамдардың 39%-ының «бас шашы орташа тығыздықтан тығыздыққа дейін өскені» байқалды. 1991 жылы Upjohn бұл өнімді әйелдерге де қолжетімді етті. 1998 жылы FDA рецептсіз сатуға 5% миноксидилді мақұлдады. 5% аэрозольдік көбік формуласы 2006 жылы АҚШ-та медициналық қолдануға рұқсат алды. 5% аэрозольдік көбік формуласының жалпылама нұсқалары 2017 жылы мақұлданды. 2017 жылы JAMA төрт штаттың дәріханаларындағы 41 рецептсіз миноксидил өнімінің бағасын зерттеген мақала жариялады, бұл өнімдер «жынысқа қарай белгіленген» еді. Авторлар миноксидил ерітінділерінің орташа бағасы әйелдер мен ерлер үшін бірдей болғанын анықтады, әйелдерге арналған формулалар 2%, ал ерлерге арналғандары 5% болса да, миноксидил көбіктерінің орташа бағасы (барлығы 5%) әйелдер үшін 40% жоғары болды. Авторлар бұл дәрі-дәрмектердің бағасы жынысқа қарай белгіленгенінің алғашқы мысалы екенін атап өтті.
Брендтер
2017 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, Миноксидил әлем бойынша көптеген саудалық атаулармен сатылды: Alomax, Alopek, Alopexy, Alorexyl, Alostil, Aloxid, Aloxidil, Anagen, Apo Gain, Axelan, Belohair, Boots Hair Loss Treatment, Botafex, Capillus, Carexidil, Coverit, Da Fei Xin, Dilaine, Dinaxcinco, Dinaxil, Ebersedin, Eminox, Folcare, Follixil, Guayaten, Hair Grow, Hair Treat, Hairgain, Hairgaine, Hairgrow, Hairway, Headway, Inoxi, Ivix, Keranique, Lacovin, Locemix, Loniten, Lonnoten, Lonolox, Lonoten, Loxon, M E Medic, Maev Medic, Mandi, Manoxidil, Mantai, Men's Rogaine, Minodil, Minodril, Minostyl, Minovital, Minox, Minoxi, Minoxidil, Minoxidilum, Minoximen, Minoxiten, Minscalp, Mintop, Modil, Morr, Moxidil, Neo Pruristam, Neocapil, Neoxidil, Nherea, Nioxin, Noxidil, Oxofenil, Pilfud, Pilogro, Pilomin, Piloxidil, Re Stim, Re Stim+, Recrea, Regain, Regaine, Regaxidil, Regro, Regroe, Regrou, Regrowth, Relive, Renobell Locion, Reten, Rexidil, Rogaine, Rogan, Si Bi Shen, Splendora, Superminox, Trefostil, Tricolocion, Tricoplus, Tricovivax, Tricoxane, Trugain, Tugain, Unipexil, Vaxdil, Vius, Women's Regaine, Xenogrow, Xtreme Boost, Xtreme Boost+, Xue Rui, Ylox және Zeldilon. Сонымен қатар, ол амифампридинмен бірге Gainehair және Hair 4 U брендтерімен, ал третиноин және клобетазолмен бірге Sistema GB брендтерімен де сатылды.
Жануарларға әсері
Миноксидил иттер мен мысықтар үшін өте зиянды, тіпті бір тамшы немесе жалап алғанда да. Аз ғана мөлшердегі затқа тигеннен кейін қысқа мерзім ішінде өлген мысықтардың жағдайлары тіркелген. Арнайы қарсы дәрі жоқ, бірақ липидтік емсәуле сәтті қолданылған.