Кіріспе

Халықаралық құқықта құжатты күшіне енгізу процесі. Ратификация – бұл басшының өкілінің әрекетін заңды түрде бекітуі. Халықаралық құқықта ратификация – мемлекеттің шартты орындауға келісім білдіру процесі. Екіжақты шарттар бойынша ратификация көбінесе қажетті құжаттарды алмастыру арқылы жүзеге асырылады, ал көпжақты шарттар бойынша депозитарий барлық мемлекеттердің ратификацияларын жинап, барлық тараптарды жағдай туралы хабардар етеді. Ратификация институты мемлекеттерге шартты ұлттық деңгейде мақұлдау үшін және осы шартты іске асыруға қажетті заңнаманы қабылдау үшін қажетті уақытты береді. Бұл термин жеке келісім-шарт құқығына, халықаралық шарттарға және АҚШ және Канада сияқты федеративтік мемлекеттердің конституцияларына қолданылады. Бұл термин сондай-ақ кеңесшіл жиналыстардағы парламенттік процедурада қолданылады.

Келісім-шарт құқығы

Келісім-шарт құқығында ратификация қажеттілігі көбінесе екі жағдайда туындайды: агенттің өкілеттіксіз, басшыны міндеттемеге түсіруге тырысқан жағдайда; және басшы агентке келісім жасасуға рұқсат бергенімен, оны бекіту құқығын өзінде қалдырған жағдайда. Бірінші жағдайға мысал келтесек, әдетте тауар сатып алуға жауапты емес қызметкер жұмыс берушінің атынан келісім-шарт жасаса. Жұмыс беруші келісім-шартты білгеннен кейін оны ратификациялауға немесе одан бас тартуға құқылы. Екінші жағдай кәсіподақтардың ұжымдық келісімдерінде жиі кездеседі. Кәсіподақ басшылықпен келіссөздер жүргізуге және келісімге қол қоюға бір немесе бірнеше адамға өкілеттік береді. Ұжымдық келісім кәсіподақ мүшелері оны ратификациялағанға дейін заңды күшке енбейді. Егер кәсіподақ мүшелері келісімді мақұлдамаса, ол жарамсыз деп есептеледі және келіссөздер қайта басталады.

Парламенттік рәсім

Парламенттік процедураны қолданатын кеңесуші жиналыс, әлдебір жағдайда жарамсыз деп танылған әрекетті бекіте алады. Мысалы, отырыста кворум болмаған кезде қабылданған шешім, кворум қатысқан келесі отырыста бекітілгенше жарамсыз болып саналады.

Халықаралық шартты ратификациялау

Халықаралық шарттарды ратификациялау шартта белгіленген ратификация құжаттарын ұсыну арқылы жүзеге асырылады. Көптеген демократиялық елдерде заң шығару органы заң жобасын қабылдау арқылы үкіметке шарттарды ратификациялауға қажетті өкілеттік береді.

Австралия

Австралияда келісімшарттар жасау өкілеттігі – Австралия Конституциясының 61-бабындағы атқару билігінің құзыретінде болады, сондықтан Австралия Үкіметі парламенттің келісімінсіз міндетті келісімшартқа қол қоя алады. Бірақ, көптеген келісімшарттар Шарттар жөніндегі бірлескен тұрақты комитетінің қарауы үшін парламентте 15-20 бірлескен отырыс күніне ұсынылады, және егер келісімшарттарды іске асыру үшін Австралия Парламенті заң қабылдауы қажет болса, ратификацияға дейін екі палатаның да мақұлдауы міндетті.

Үндістан

Президент өзінің атқарушы билігін жүзеге асыру кезінде, Премьер-министр басқаратын Министрлер Кеңесінің көмегімен және кеңесімен шарт жасайды, және Үндістандағы ешбір сот оның заңдылығын сараптамаға алуға құқылы емес. Дегенмен, Президент жасаған келісім немесе шарт, егер ол Үндістан Конституциясына/ұлттық заңнамасына қайшы келсе, соттар арқылы күшіне енгізілмейді, себебі Үндістан халықаралық заңдарды іске асыру үшін дуалистік теорияны қолданады. Егер Парламент атқарушы билік жасаған келісімді кодификациялауды қаласа, оны соттардың орындауына мүмкіндік беру үшін Конституцияның 253-бабына сәйкес оны заңға айналдыра алады.

Жапония

Жапонияда, қағида бойынша, парламенттің екі палатасы (Ұлттық диета) келісімді ратификациялау үшін мақұлдауы тиіс. Егер Кеңесшілер палатасы Өкілдер палатасы бекіткен келісімді қабылдамаса, және екі палатаның бірлескен комитеті келісімнің бастапқы мәтініне енгізілетін өзгерістер бойынша келісімге не келе алмаса, немесе Кеңесшілер палатасы келісімді отыз күн ішінде қарастырмаса, Өкілдер палатасының дауысы Ұлттық диетаның ратификацияны мақұлдаған ресми шешімі деп есептеледі. Мақұлданған келісім содан кейін императордың жарлығымен заң күшіне енгізіледі.

Ұлыбритания

Келісімді ратификациялау – монархтың конституциялық құқығы, оны монарх үкіметтің кеңесі бойынша жүзеге асырады. Понсонби ережесі деп аталатын дәстүр бойынша, келісімдер ратификацияланғанға дейін әдетте 21 күн бұрын Парламент қарауына ұсынылады, бірақ Парламенттің вето қоюға немесе ратификациялауға құқығы жоқ. Понсонби ережесі 2010 жылғы Конституциялық реформа және басқару туралы заңның 2-бөлігімен заңдық күшке енгізілді.

Америка Құрама Штаттары

Келісім жасау билігі – атқарушы билік пен Сенат арасындағы үйлестірілген күш-жігер. Президент келісімдер жасау және келіссөздер жүргізу құқығына ие, бірақ келісімге Сенаттың үштен екі бөлігінің дауысымен келісім беру және мақұлдау қажет. Президент Сенат келісімді мақұлдағаннан кейін ғана оны ратификациялай алады. Ратификацияланғаннан кейін ол, Конституцияның Басымдық Ережесіне сәйкес, барлық штаттар үшін міндетті күшке енеді. Өкілдер палатасы мүлдем дауыс бермейді, бірақ Сенаттың ратификацияға кеңес беруі мен келісуі үшін қажетті басым көпшілік, халықаралық келісімдерге жеткілікті саяси қолдау жинауды айтарлықтай қиындатады. Сонымен қатар, егер келісімді іске асыру үшін қаражат жұмсау қажет болса, Өкілдер палатасы қажетті қаражатты бөлу туралы дауыс беруден бас тарту арқылы оның іске асырылуын тоқтатуға немесе кем дегенде кешіктіруге мүмкіндік алады. Президент әдетте Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетіне (SFRC) келісімді, сонымен қатар ратификациялау немесе қосылу туралы қатар жүретін резолюцияны ұсынады. Егер келісім мен резолюция комитетте жағымды қарастырылса (комитет ратификациялау немесе қосылуға қолдау көрсетсе), онда келісім толық Сенаттың отырысына дауыс беру үшін жіберіледі. Келісім немесе заң ратификацияланғанға дейін күшіне енбейді. Көпжақты келісімде оның күшіне енуі үшін барлық қол қойған мемлекеттердің ратификациясы қажет емес, одан аз мемлекеттің ратификациясы жеткілікті болуы мүмкін. Мұндай келісім күшіне енгенімен, оны ратификацияламаған мемлекеттерге қолданылмайды. Қосылу, басқа мемлекеттермен бұрын жасалған және қол қойылған келісімдер үшін ратификациямен бірдей құқықтық салдарға ие. Сенаттың ратификациялауға кеңес бермеген және мақұлдауы болмаған келісімнің мысалы – Версаль келісімшарты, ол Ұлттар Лигасының Келісіміне байланысты қолдау таба алмады. АҚШ халықаралық келісімдерге атқарушылық келісімдер арқылы да қол жеткізе алады. Олар Келісім туралы ереже бойынша жасалмайды және Сенаттың үштен екі бөлігінің мақұлдауы қажет емес. Конгресс атқарушы келісімдері Конгрестің екі палатасының көпшілігімен қабылданатын, әдеттегі заң ретінде қабылданады. Егер келісім Президенттің конституциялық өкілеттіктері шегінде болса, онда оны Конгрестің мақұлдауысыз Президент жеке жасауы мүмкін, бірақ ол атқарушы бұйрықтың күшіне ие болады және болашақ Президент оны бір жақты түрде жоюға құқылы. Келісімдердің барлық түрлері халықаралық деңгейде «келісімдер» деп аталады. АҚШ-тың сыртқы саясаты#Заң бөлімін қараңыз.

Конституцияны ратификациялау

Федерациялар федералды конституцияға түзетулердің күшіне енуі үшін, әдетте, федералды үкіметтің және құрамына кіретін мемлекеттердің белгілі бір пайызының қолдауын талап етеді.

АҚШ Конституциясындағы ратификация

АҚШ Конституциясының VII бабында аталған құжаттың күшіне ену тәртібі сипатталған. Ол Конституцияны алғашқы он үш штаттың тоғызының конвенттері ратификациялауын қажет етті. Егер он үштен кем штат құжатты ратификацияласа, онда ол тек ратификациялаған штаттар арасында ғана қолданысқа енеді. Нью-Гэмпшир 1788 жылғы 21 маусымда ратификациялаған тоғызыншы штат болды, бірақ іс жүзінде Нью-Йорк пен Вирджиния ратификациялауға көндірілгенше жаңа үкіметтің іске қосылуы кейінге шегерілді. Конгресс Нью-Йорк қаласын бірінші астана етіп белгіледі, ал Вирджиния штатының Маунт-Верноннан Джордж Вашингтонды бірінші президент етіп тағайындауды жоспарлады. Егер Нью-Йорк немесе Вирджиния жаңа үкімет құрамына кірмеген болса, бұл екеуі де қиын жағдайға түсер еді. Осы штаттардың ратификациясы қамтамасыз етілді – Вирджиния 25 маусымда, ал Нью-Йорк 26 шілдеде ратификациялады. Конституция бойынша үкімет 1789 жылғы 4 наурызда жұмысын бастады. Ал келешектегі түзетулер үшін V бапта әлеуетті түзетуді қабылдау процесі сипатталған. Түзетуді қабылдау туралы ұсыныстар Конгрестің екі палатасының үштен екісінің дауысымен немесе штаттардың заң шығарушы органдарының үштен екісі (қазіргі уақытта 50 штаттың кемінде 34-і) қабылдаған қаулылар негізінде шақырылған ұлттық конвент арқылы жариялануы мүмкін. Ұсынылған түзетуді қабылдау үшін штаттардың төрттен үш бөлігі (қазіргі уақытта 50 штаттың кемінде 38-і) әр штаттың заң шығарушы органының дауысымен немесе штаттың ратификациялық конвенті арқылы түзетуді ратификациялауы керек. Конгресс түзетуді ратификациялау үшін қолданылатын әдісті нақтылай алады. Сонымен қатар, Конгресс қабылдау шегіне жету үшін мерзім белгілей алады.