Жапон сыйлығы: Ғылым мен технологиядағы үлкен жетістіктер
Japan Prize
Жапон сыйлығы – ғылым мен технологиядағы үлкен жетістіктері үшін берілетін халықаралық награда. Физика, химия, медицина салаларындағы үздіктер марапатталады. 100 млн йен сыйлық қоры бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
білім беру саласындағы марапаттар
the educational media awards
Жапония сыйлығы (日本国際賞) ғылым мен техника саласындағы түпнұсқа және ерекше жетістіктері білім шегін кеңейтіп, адамзаттың бейбітшілігі мен гүлденуіне үлес қосқан тұлғаларға табыс етіледі. 2024 жылға дейін Жапония сыйлығы оннан астам елден 111 адамға берілді. Жапония сыйлығын Жапония сыйлығы қоры ұсынады, ол халықаралық деңгейде танымал ғалымдар мен инженерлерді екі саладағы біріне марапаттайды: біреуі – физика, химия, информатика және инженерия, екіншісі – өмір ғылымдары, ауыл шаруашылығы, медицина және фармация. Әр саладағы нақты пәндер алдын ала айқындалады және жыл сайын екі сыйлық тапсырылады. Лауреаттардың әрқайсысы марапаттау туралы куәлік, жүлделі медаль және 2020 жылдан бастап 100 миллион иен сомасындағы сыйлық алады. Сыйлыққа тек тірі адамдар ғана лайықты. Салтанатты сыйлық тапсыру рәсімі Жапония императоры мен император қызының қатысуымен өтеді. 1993 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты Кари Муллис, 1993 жылы полимераза тізбектік реакциясын жасағаны үшін сыйлық алғанда, императрица Мичикоға «жаным» деп атаған. Іс-шараға Премьер-министр, Өкілдер палатасының спикері, Кеңесшілер палатасының төрағасы, Жоғарғы соттың төрағасы, сондай-ақ үкімет министрлері мен түрлі салалар мен индустриялардың өкілдері қатысады. Қазіргі уақытта бұл халықаралық сыйлық Нобель сыйлығынан кейін ғылым мен технология саласындағы ең беделді сыйлықтардың бірі саналады. Nature Immunology ғылыми журналында жарияланған мақалаға сәйкес, бұл сыйлық Нобель сыйлығымен (Швеция, 1901 жылдан бері), Альберт Ласкер негізгі медициналық зерттеу сыйлығы (АҚШ, 1946 жылдан бері), Пол Эрлих және Людвиг Дармштадтер сыйлығы (Германия, 1952 жылдан бері), Канада Гайрднер халықаралық сыйлығы (Канада, 1959 жылдан бері), Вольф сыйлығы (Израиль, 1978 жылдан бері) және Краффорд сыйлығы (Швеция, 1980 жылдан бері) сияқты иммунологияны мойындайтын беделді ғылыми наградалардың бірі болып табылады.
The Japan Prize (日本国際賞) is awarded to individuals whose original and outstanding achievements in science and technology are recognized as having advanced the frontiers of knowledge and served the cause of peace and prosperity for mankind. As of 2024, the Japan Prize has been awarded to 111 people from more than ten countries. The Japan Prize is presented by the Japan Prize Foundation, which selects internationally renowned scientists and engineers to be awarded the Prize in one of two areas: one from Physics, Chemistry, Informatics, and Engineering; and one from Life Science, Agriculture, Medicine, and Pharmacy. The corresponding fields for each area are determined in advance, and each year, two awards are presented. Laureates each receive a certificate of merit, a prize medal, and as of 2020, a prize of 100 million yen. Only living individuals are eligible for the award. The prestigious prize presentation ceremony is held in the presence of the Emperor and the Empress of Japan. According to his book Dancing Naked in the Mind Field, Kary Mullis, 1993 Nobel Laureate in Chemistry, addressed Empress Michiko as sweetie when being awarded the prize in 1993 for the development of the polymerase chain reaction. The events are also attended by the Prime Minister, the Speaker of the House of Representatives, the President of the House of Councillors, the Chief Justice of the Supreme Court, and by government ministers and representatives from various fields and industries. At present the international prize is often considered one of the most prestigious awards in science and technology fields after the Nobel Prize. According to an article in the scientific journal Nature Immunology, the prize is one of the prestigious science awards that recognize immunology as well as Nobel Prize, Sweden (since 1901), Albert Lasker Basic Medical Research Award, USA (since 1946), Paul Ehrlich and Ludwig Darmstaedter Prize, Germany (since 1952), Canada Gairdner International Award, Canada (since 1959), Wolf Prize, Israel (since 1978), and Crafoord Prize, Sweden (since 1980).
Лауреаттар
Жыл Аты Ұлттығы Сілтеме 2024 Брайан Хоскинс, Джон Майкл Уоллес экстремалды ауа райы құбылыстарын түсіну және болжау үшін ғылыми негіз қалау үшін. Рональд М. Эванс ядролық гормон рецепторлары отбасын ашқаны және оны дәрі-дәрмек әзірлеуге қолданғаны үшін. 2023 Масатака Наказава, Казуо Хагимото жартылай өткізгіш лазерлі оптикалық күшейткіштің дамуы арқылы жаһандық ұзақ қашықтыққа, жоғары қуатты оптикалық талшық желісіне үлес қосқаны үшін. Геро Мисенбок, Карл Дайссерот жүйкелік тізбектің жұмысын түсіну үшін генетикалық түрде адрестелетін жарыққа сезімтал мембраналық ақуыздарды пайдаланатын әдістерді жасағаны үшін. 2022 Каталина Карико, Дрю Вайсман мРНК вакциналарын әзірлеуге үлес қосқан іргелі зерттеулері үшін. Кристофер Филд байқауларға негізделген озық формулаларды қолдану арқылы жаһандық биосфералық өнімділікті бағалау және климаттың өзгеруі туралы ғылымға үлес қосқаны үшін. 2021 Мартин А. Жоғары тиімді кремний фотоэлектрлік құрылғыларын жасағаны үшін. Берт Фогельштейн, Роберт А. Вайнберг қатерлі ісіктің диагностикасы мен емдеуін жақсартуға бағытталған көп сатылы модельді тұжырымдағандығы және оны қолданудың нәтижесі үшін. 2020 Роберт Г. Галлагер ақпарат және кодтау теориясына үлкен үлес қосқаны үшін. Сванте Паабо ежелгі адам геномдық тізбектерін кодтау арқылы палеоантропологияға алғашқы үлес қосқаны үшін. 2019 Йосио Окамото спиральді полимерлерді дәл синтездеуге және хиральді дәрілерді бөлуге арналған практикалық хиральді материалдарды жасауға үлес қосқаны үшін. Раттан Лал жаһандық азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және климаттың өзгеруін азайту үшін топырақты тұрақты басқаруға үлес қосқаны үшін. 2018 Акира Йошино литий-ионды батареяларды жасағаны үшін. Макс Дейл Купер, Жакс Миллер B және T лимфоциттерінің тегін ашқаны және оның ауру патологиясын түсінуге және терапиялық дамуға әсері үшін. 2017 Эммануэль Шарпантье, Дженнифер Дудна II типті бактериялық иммундық жүйенің молекулалық бөлшектерін түсінгені үшін CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) Cas және CRISPR Cas9 геномдық өңдеу жүйесін жасағаны үшін, бұл генетикалық инженериядағы революциялық техника, бұрынғыларға қарағанда экономикалық және жылдам. Ади Шамир криптография және компьютерлік ғылым салаларына үлкен үлес қосқаны үшін. 2016 Хидео Хосоно наноқұрылымдық инженерияға негізделген жаңа электрондық функциялары бар дәстүрлі емес органикалық емес материалдарды жасағаны үшін. Стивен Д. Танксли молекулалық генетикалық талдауды дамыту бойынша зерттеулер арқылы қазіргі заманғы өсімдіктерді өсіруге үлес қосқаны үшін. 2015 Ютака Такахаси (жап.) өзен бассейнін басқару және сумен байланысты апаттарды азайту бойынша инновациялық тұжырымдаманы дамытуға үлес қосқаны үшін. Теодор Фридман, Ален Фишер гендік терапия тұжырымдамасын ұсынғаны және оның клиникалық қолданылуы үшін. 2014 Ясухару Суэмацу жоғары қуаты бар ұзақ қашықтыққа оптикалық талшықты байланыс үшін жартылай өткізгіш лазерлер бойынша іргелі зерттеулер үшін. К. Дэвид Аллис ген экспрессиясының негізгі реттеушілері ретінде гистонның өзгеруін ашқаны үшін. 2013 К. Грант Уилсон (нем.) Жан М. Дж. Фреше инновациялық жартылай өткізгіштерді өндіру процесіне арналған химиялық күшейткіштік қарсы полимерлік материалдарды жасағаны үшін. Джон Фредерик Грасль терең теңіздегі организмдердің экологиясы мен биологиялық әртүрлілігі туралы зерттеулер арқылы теңіз ортасын қорғауға үлес қосқаны үшін. 2012 Жанет Роули, Брайан Дрюкер, Николас Лайдон қатерлі ісікке қарсы жаңа терапиялық препаратты жасағаны үшін. Масато Сагава әлемдегі ең жоғары өнімділікке ие Nd Fe B типті тұрақты магнитті жасап, энергияны үнемдеуге үлес қосқаны үшін. 2011 Кеннет Томпсон, Деннис Ричи Unix операциялық жүйесін жазғаны үшін. Тадамитсу Кисимото, Тосио Хирано интерлейкиннің ашылуы үшін 6. 2010 Шун Ичи Ивасаки перпендикулярлы магниттік жазу әдісін дамыту арқылы жоғары тығыздықты магниттік жазу технологиясына үлес қосқаны үшін. Питер Витусек азот және басқа заттардың циклдарын талдау арқылы жаһандық экологиялық мәселелерді шешуге үлес қосқаны үшін. 2009 Деннис Л. Медоуз "Табиғатпен үйлесімді тұрақты қоғамға қарай трансформация" саласындағы үлесі үшін. Дэвид Э. Куль "Медициналық ғылым мен инженерияның технологиялық интеграциясы" саласындағы үлесі үшін. Әсіресе, ядролық медицинада томографиялық бейнелеу. 2008 Винтон Грей Серф, Роберт Э. Кан Интернет желісінің архитектурасы мен байланыс протоколын жасағаны үшін. Виктор А. Маккусик медициналық генетиканы құрғандығы және оны дамытуға үлес қосқаны үшін. 2007 Альберт Ферт, Петер Грюнберг Гигант Магниторезистенстің (GMR) ашылуы және инновациялық спин электроникалық құрылғыларды дамытуға үлес қосқаны үшін. Петер Шоу Эштон тропикалық орманды сақтауға үлес қосқаны үшін. 2006 Джон Хаугтон спутниктік бақылау технологияларын пайдалана отырып, атмосфераның құрылымы мен құрамын зерттеудегі іргелі зерттеулері және климаттың өзгеруіне қатысты халықаралық бағалауларды ілгерілетуі үшін. Акира Эндо Статиндерді ашқаны және оларды дамытқаны үшін. 2005 Макото Нагао Табиғи тілді өңдеу және Интеллектуалды кескінді өңдеуге алғашқы үлес қосқаны үшін. Масатоси Такеичи, Эркки Руослахти Жүйке жасушаларының адгезиясының молекулалық механизмдерін анықтауға үлкен үлес қосқаны үшін. 2004 Кеничи Хонда, Акира Фудзисима фотохимиялық катализ бойынша іргелі жұмыстары және оның қоршаған ортаға қолданылуы үшін. Кейт Дж. Сейнсбери континенттік экосистемаларды түсінуге және оларды тұрақты пайдалануға үлес қосқаны үшін. Джон Х. Лаутон биоәртүрлілікті ғылыми тұрғыдан түсіну және сақтау үшін жасаған байқау, тәжірибелік және теориялық жетістіктері үшін. 2003 Бенуа Мандельброт, Джеймс А. Йорк кешенді жүйелердегі әмбебап тұжырымдамаларды жасағаны үшін - Хаос және Фракталдар. Сейдзи Огава функционалдық магниттік резонанстық бейнелеу принципін ашқаны үшін. 2002 Тим Бернерс-Ли Әлемдік желіні ойлап табу, жүзеге асыру және тарату арқылы өркениетті дамытуға үлес қосқаны үшін. Энн Макларен, Анджей К. Тарковски сүтқоректілердің эмбриондық дамуы бойынша іргелі жұмыстары үшін. 2001 Джон Б. Гуденеф жоғары энергия тығыздығымен қайта зарядталатын литий батареялары үшін экологиялық таза электрод материалдарын ашқаны үшін. Тимоти Р. Парсонс Биологиялық/Балық шаруашылығы Океанографиясын дамытуға және балық ресурстарын және теңіз ортасын сақтауға үлес қосқаны үшін. 2000 Иан Л. Макхарг экологиялық қала жоспарлау процесін құрғандығы және Жерді пайдалануды бағалау жүйесін ұсынғандығы үшін. Кимишиге Ишизака Иммуноглобулин Е және IgE-ге байланысты аллергиялық реакциялардың механизмдерін ашқаны үшін. 1999 У. Уэсли Петерсон сенімді цифрлық байланыс, хабар тарату және сақтау үшін кодтау теориясын құрғандығы үшін. Джек Л. Стромингер, Дон С. Уайли адамның I және II класты гистокомпатибильді антигендерінің және олармен байланысқан пептидтердің үш өлшемді құрылымдарын анықтағаны үшін. 1998 Лео Эсаки адам жасаған супертор кристалдарының тұжырымдамасын жасағандығы және оны жүзеге асырғандығы үшін, бұл пайдалы қолданыстары бар жаңа материалдарды жасауға әкелді. Йозеф С. Шелл, Марк С. Е. Ван Монтагу трансгендік өсімдіктерді өндіру теориясы мен әдісін құрғандығы үшін. 1997 Такаси Сугимура, Брюс Н. Эймс қатерлі ісіктің себептерін анықтау бойынша негізгі тұжырымдаманы құруға үлес қосқаны үшін. Джозеф Ф. Энгельбергер, Хироюки Ёсикава (жап.) Робот өнеркәсібін құрғандығы және техноглобал парадигманы жасағаны үшін. 1996 Чарльз К. Као кең жолақты, төмен шығынды оптикалық талшықты байланыс бойынша іргелі зерттеулер үшін. Масао Ито мидың функционалдық принциптерін және қыртыстың нейрондық механизмдерін анықтағаны үшін. 1995 Ник Холоняк кірпіштерге жасалған жарық шығарушы диодтарды зерттеуге және оларды практикалық қолдануға үлкен үлес қосқаны үшін.
Year Name Nationality Citation 2024 Brian HoskinsJohn Michael Wallace for the establishment of a scientific foundation for understanding and predicting extreme weather events Ronald M. Evans for the discovery of the nuclear hormone receptor family and its application to drug development 2023 Masataka NakazawaKazuo Hagimoto for distinguished contributions to global long distance, high capacity optical fiber network through the development of semiconductor laser pumped optical amplifier. Gero MiesenböckKarl Deisseroth for the development of methods that use genetically addressable light sensitive membrane proteins to unravel neural circuit function. 2022 Katalin KarikóDrew Weissman for pioneering research contributing to the development of mRNA vaccines. Christopher Field for outstanding contributions to estimation of global biospheric productivity and climate change science using advanced formulas based on observation 2021 Martin A. Green for development of high efficiency silicon photovoltaic devices. Bert VogelsteinRobert A. Weinberg for their pioneering work in conceptualizing a multi step model of carcinogenesis and its application and impact on improving cancer diagnosis and therapy. 2020 Robert G. Gallager for pioneering contribution to information and coding theory. Svante Pääbo for pioneering contributions to paleoanthropology through decoding ancient human genome sequences. 2019 Yoshio Okamoto for leading contributions to precision synthesis of helical polymers and development of practical chiral materials for separating chiral drugs. Rattan Lal for the sustainable soil management for global food security and mitigation of climate change. 2018 Akira Yoshino for the development of lithium ion batteries. Max Dale CooperJacques Miller for the discovery of B and T lymphocyte lineages and its impact on understanding disease pathology and therapeutic development. 2017 Emmanuelle CharpentierJennifer Doudna for deciphering the molecular details of the type II bacterial immune system CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) Cas and the creation of the CRISPR Cas9 genome editing system, a truly revolutionary technique in genetic engineering, far more economical and faster than those previously available. Adi Shamir for his significant contributions to the fields of cryptography and computer science. 2016 Hideo Hosono for the creation of unconventional inorganic materials with novel electronic functions based on nano structure engineering. Steven D. Tanksley for his contribution to modern crop breeding through research on development of molecular genetic analysis. 2015 Yutaka Takahasi (ja) for the contribution to development of innovative concept on river basin management and reduction of water related disasters. Theodore FriedmannAlain Fischer for the proposal of the concept of gene therapy and its clinical applications. 2014 Yasuharu Suematsu for pioneering research on semiconductor lasers for high capacity long distance optical fiber communication. C. David Allis for the discovery of histone modifications as fundamental regulators of gene expression. 2013 C. Grant Willson (de)Jean M. J. Fréchet for development of chemically amplified resist polymer materials for innovative semiconductor manufacturing process. John Frederick Grassle for contribution to marine environmental conservation through research on ecology and biodiversity of deep sea organisms. 2012 Janet RowleyBrian DrukerNicholas Lydon for the development of a new therapeutic drug targeting cancer specific molecules. Masato Sagawa for the developing the world's highest performing Nd Fe B type permanent magnet and contributing to energy conservation. 2011 Kenneth ThompsonDennis Ritchie for writing the Unix operating system. Tadamitsu KishimotoToshio Hirano for the discovery of interleukin 6. 2010 Shun ichi Iwasaki for contributions to high density magnetic recording technology by the development of a perpendicular magnetic recording method. Peter Vitousek for contributions to solving global environmental issues based on the analysis of nitrogen and other substances’ cycles. 2009 Dennis L. Meadows for contributions in the area of "Transformation towards a sustainable society in harmony with nature". David E. Kuhl for contributions in the area of "Technological integration of medical science and engineering". Specifically, tomographic imaging in nuclear medicine. 2008 Vinton Gray Cerf Robert E. Kahn for the creation of network architecture and communication protocol for the Internet. Victor A. McKusick for the establishment of medical genetics and contributions to its development. 2007 Albert Fert Peter Grünberg for the discovery of Giant Magneto Resistance (GMR) and its contribution to development of innovative spin electronics devices. Peter Shaw Ashton for contributions to the conservation of tropical forest. 2006 John Houghton for pioneering research on atmospheric structure and composition based on his satellite observation technology and for promotion of international assessments of climate change. Akira Endo for the discovery of the Statins and their development. 2005 Makoto Nagao for pioneering contributions to Natural Language Processing and Intelligent Image Processing. Masatoshi Takeichi Erkki Ruoslahti for fundamental contribution in elucidating the Molecular Mechanisms of Cell Adhesion. 2004 Kenichi Honda Akira Fujishima for pioneering work on photochemical catalysis and its application for the environment. Keith J. Sainsbury for contributions to the understanding of shelf ecosystems and their sustainable utilization. John H. Lawton for observational, experimental and theoretical achievements for the scientific understanding and conservation of Biodiversity. 2003 Benoît Mandelbrot James A. Yorke for the creation of universal concepts in complex systems Chaos and Fractals. Seiji Ogawa for the discovery of the principle for functional magnetic resonance imaging. 2002 Tim Berners Lee for advancement of civilization through invention, implementation and deployment of the World Wide Web. Anne McLaren Andrzej K. Tarkowski for pioneering work on mammalian embryonic development. 2001 John B. Goodenough for the discovery of environmentally benign electrode materials for high energy density rechargeable lithium batteries. Timothy R. Parsons for the contributions to the development of Biological/Fisheries Oceanography and for conservation of fishery resources and marine environment. 2000 Ian L. McHarg for the establishment of an ecological City Planning Process and a proposal of a Land Use Evaluation System. Kimishige Ishizaka for the discovery of Immunoglobulin E and mechanisms of IgE mediated allergic reactions. 1999 W. Wesley Peterson for the establishment of coding theory for reliable digital communication, broadcasting and storage. Jack L. Strominger Don C. Wiley for the elucidation of the three dimensional structures of class I and class II human histocompatibility antigens and their bound peptides. 1998 Leo Esaki for the creation and realization of the concept of man made superlattice crystals which led to generation of new materials with useful applications. Jozef S. Schell Marc C. E. Van Montagu for the establishment of the theory and method of the production of transgenic plants. 1997 Takashi Sugimura Bruce N. Ames for the contribution to establishment of fundamental concept on causes of cancer. Joseph F. Engelberger Hiroyuki Yoshikawa (ja) for the establishment of the Robot Industry and Creation of a Techno Global Paradigm. 1996 Charles K. Kao for pioneering research on wide band, low loss optical fiber communications. Masao Ito for the elucidation of the functional principles and neural mechanisms of the cerebellum. 1995 Nick Holonyak Jr. for outstanding contributions to research and practical applications of light emitting diodes and lasers through pioneering achievements in the understanding of physical principles and in the process technology of intermetallic compound semiconductors. Edward F. Knipling for pioneering contributions in the development of Integrated Pest Management by the Sterile Insect Release Method and other biological approaches. 1994 William Hayward Pickering for inspirational leadership in unmanned lunar and planetary exploration, and for pioneering achievements in the development of spacecraft and deep space communications. Arvid Carlsson for the discovery of dopamine as a neurotransmitter and clarification of its role in mental and motor functions and their disorders. 1993 Frank Press for the development of modern seismology and advancement of international cooperation in disaster science. Kary B. Mullis for the development of the polymerase chain reaction. 1992 Gerhard Ertl for the contributions to the new development of the chemistry and physics of solid surfaces. Ernest John Christopher Polge for the discovery of a method of the cryopreservation of semen and embryos in farm animals. 1991 Jacques Louis Lions for the contributions to analysis and control of distributed systems, and to promotion of applied analysis. John Julian Wild for the development of ultrasound imaging in medicine. 1990 Marvin Minsky for the establishment of an academic field named Artificial Intelligence and the proposal of fundamental theories in that field. William Jason Morgan Dan McKenzie Xavier Le Pichon for the initiation of the theory of plate tectonics and contributions to its development. 1989 Frank Sherwood Rowland for the studies on the mechanisms of stratospheric ozone depletion by chlorofluorocarbons. Elias James Corey for the pioneering contributions to the syntheses of prostaglandins and their related compounds which are of great therapeutic value. 1988 Georges Vendryes for the establishment of fast breeder reactor technology. Donald Henderson Isao Arita Frank Fenner for the eradication of Smallpox. Luc Montagnier Robert C. Gallo for the discovery of the AIDS causing virus and development of diagnostic methods. 1987 Henry M. Beachell Gurdev S. Khush for the development of the IR8 and IR36 strains for rice breeding strategies geared to the tropical and subtropical zones. Theodore H. Maiman for the realization of the world's first laser. 1986 David Turnbull for pioneering contributions to materials science with impact on new materials technology such as amorphous solids. Willem J. Kolff for research and development of artificial organs and their relevant technology. 1985 John R. Pierce for outstanding achievement in the field of electronics and communications technologies. Ephraim Katchalski Katzir for outstanding achievement in basic theory in the field of immobilized enzymes and their practical applications.