Кіріспе

Ричард II-ді тақтан түсіруге қатысқан ағылшын дворяны Томас Фицлаан, Арунделдің 5-ші графы, Суррейдің 10-шы графы (13 қазан 1381 – 13 қазан 1415) – ағылшын дворяны, Ричард II-ні тақтан түсірушілердің бірі және Генрих IV патшалығы кезіндегі маңызды тұлға.

Ұрпағы

Ол екінші жаратылыстың 4-ші графы мен оның бірінші әйелі Элизабет де Боунның жалғыз тірі баласы болды. 16 жасында оның әкесі өлімге кесілді (1397 ж.), ал оның жерлері мен құқықтары тәркіленді. Фицлан Ричард патшаның жартылай бауыры Джон Холландтың, Эксетердің 1-ші герцогының қамқорлығында болды, сонымен қатар Арундел иеліктерінің үлкен бөлігі де оның қарауында болды. Холланд оны қатты қиындыққа салды, астыртын Фицлан көп жылдардан кейін оған осының құнын төледі.

Қашу, жер аударылу, қайта оралу және қалпына келтіру

Ақырында Фицлаан қамқоршысынан қашып, тәуекелге түсіп, әкесінің ағасы, қызметтен шеттетілген Кентербери архиепископы Томас Арунделмен бірге жер аударылды. Екеуі кейіннен патшаның туысы Генри Болингброкпен қосылды. Фицлаан 1399 жылдың шілдесінде Генри Англияға оралғанда оны еріп жүрді, содан кейін Ричард II патшаның тақтан түсірілуіне және Генридің Генри IV патша ретінде таққа отыруына әкелген оқиғаларға қатысты. Ол таққа отырғызу кезінде шарапшы (butler) қызметін атқарды, ал жаңа патша оны тез арада лауазымдары мен иеліктеріне қалпына келтірді. Генрих IV-нің 1409 жылы қол қойған Шартр бейбіт шарты бұзылды. Оның Валуалық Арманьяк дипломатиясы Бурж шартында бекітілді. Бірақ 20 мамырда қол қойылғаннан кейін Бургундия элитасының жақтастары оны заңсыз деп жариялады, себебі ол шынымен де заңсыз еді. Джон Қорқытсыз корольдік армияны көтеріп, Берриді Карл VI атынан Буржді 15 шілдеде тапсыруға мәжбүр етті. Содан кейін француз аристократиясы, Берри, Орлеан, Бурбон және Бургундия герцогтары қол қойған Генрих IV-ке берген уәдехат арқылы бейбітшілікті қайта жаңартты. 1412 жылдың 10 тамызында Томас, Кларенс герцогы бейбітшілікке тағы да қауіп төндірді, ол Сент-Васт-ле-Хогке қонғаннан кейін Арманьяктардан қорлық ақы талап етті. Патша үлкен ағасынан гөрі Кларенсқа көбірек құрмет көрсетті, сондықтан Бофорттардың ықпалы азайды, ал Арундел өз иеліктеріне қайтып кетті. Кларенске Гасконияға барып, күтіп отыру тапсырылды; келесі көктемде король Генрих IV қайтыс болды.

Генрих V-дің үлкен досы және жауынгері

Арундэл 1414 жылы Рождествода Генримен бірге Вестминстерде болды. Патшаның жақын достарының бірі ретінде ол Ланкастер монархиясына адалдық, сондай-ақ жеке достық құрметінен ләззат алды. Кейбір лордтар Ричард II-ге адал қалды және Солтүстікте көтеріліс ұйымдастыруға тырысты. Уэльс шебінде, Оуэйн Глендауерге қашып кеткен Честер палатасының мүшесі сияқтылар да болды. Жаңа король Генрих V Арундел графына бұрынғы ықпалын қайтарды, оны дереу Лорд-казначейлікке тағайындап, Довер қамалының констеблі және Пятипорттардың сақшысы етіп бекітті. 19 наурыз 1415 жылы Лорд-сақшыға алдағы флот операциялары үшін теңізшілерді шақырып, дайындауға бұйрық берілді: 40 күн ішінде Cinque Ports-тан 57 кеме жиналуы тиіс еді. 20 тоннадан асатын кемелерге порттан шығуға рұқсат берілмеді. Барлық реквизицияланған кемелер 8 мамырға дейін Саутгемптонға жеткізілуі керек болды. Георгий күні Виндзорда Арундел "Жартер" орденімен марапатталды, соғысқа дайындалып жатқан 25 рыцарьдың арасында 16-сы болды. Келесі күні, 24 сәуірде, король досына Лорд-казначей ретіндегі жылдық 100 фунт стерлингтік жалақысына қосымша 300 фунт стерлинг сыйлады. Арунделдің ұзақ садақшылардың қатарын орналастыру тәжірибесі Генри стратегиясының табысына үлкен үлес қосты; Сент-Клаудта 2000-ға жуық садақшы қолданылған. Бірақ шабуыл күні сәуірдің соңына, 1 шілдеге ауыстырылды. 15 маусымда Сент-Полде қызмет өткізілді, Арундел жеңіспен орала алмайтынын білмеді, сондықтан ол кем дегенде 24 маусымға дейін күтті. Осы уақытта ол "Уэльстің бір бөлігіне" экспедицияға жіберілді, бұл жерде қосымша садақшыларды жинап, қолдағы бөлімдерді күшейтуге тиіс болды. Корольдік үй оған 18 фунт 12 шиллинг шығын төледі, бірақ қазынада ақша болмағандықтан, Арунделдің әскерлері толық жалақы алған жоқ. 27 мамыр 1415 жылы Арундел мен Томас Бофорт Кале және Нормандиядағы әскерді азық-түлікпен қамтамасыз етуге жауапты болды. Бұл Лондондағы итальяндық саудагерлерден ақша алу үшін Құпия мөрдің сақтаушысы жасаған схеманы қамтыды, нәтижесінде шамамен 2000 фунт жиналды. Олар Саутгемптоннан (8 тамыз) кемемен шығар алдынан король Генрих Арунделді жаңа қазынашы, сэр Джон Ротенхейлмен ауыстырды; Арундел шайқасқа қатысуға баруда еді. Ол өзінің мүлігін әйелі Беатрис, Арундел графы және балалары үшін сенімділерге тапсыратын өсиетнама жазды, бұл үшін корольдің келісімін алды. "Noblesse oblige" Арунделдің жеке рыцарлық кодексінің бірі болды. Март графының Саутгемптон құйрығына қатысы бар екені белгілі болғанда, Арундел мен лорд Скроп Генридің Анн Стаффордпен жасаған заңсыз некесі үшін тағайындалған 10 000 маркалық айыппұлдың көп бөлігін төледі. Арунделдің ақылды іскерлік шешімдері Марш пен корольді Михаил кеңесінде құтқарып қалды. Норвич епископы Ричард Каунтей қайтыс болды, Кларенс герцогы ауырып қалды, бірақ Арундел корольдің "жақын досы" болып қалды. Саутгемптондық құйрық ұйымдастырушылар Арунделді кінәлауға тырысты, бірақ олардың куәліктері жоққа шығарылды, сэр Томас Грейдің өсек айтқаны анық болды, ал жас граф кінәсіз деп танылды. Арундел 1415 жылы Генрих V-тің француз жорығының алғашқы қолбасшыларының бірі болды, ол кем дегенде жүз адамдық жасақ пен үш жүз садақшымен бірге теңізге шықты. Оның жасағынан екі адам Харфлер қамалында қаза тапты, ал кем дегенде он төрт қарулы адам мен алпыс сегіз садақшы ауырып, киелі Вацлав күнінде (29 қыркүйек) үйлеріне қайтарылды; Арундел олармен бірге бес қарулы адаммен болды. Кеңес корольға Калеге жорық жасауға қарсы кеңес берді, бірақ Арундел 1415 жылы 10 қазанда Суссекке оралуға мәжбүр болды. Оны адал қызметшінің әйелі Элизабет Райман күтіп бақты. 10 қазанда жасаған өсиетнамасында ол Арунделдегі Киелі Үштік шіркеуінде жерленуін өтінді. Ол жерлеуге 200 марка қалдырды және әкесінің қабіріне мүсін орнатуды талап етті. Ол принц Халдың қызметінде болғанда Сент-Джонға дұға етуге уәде берген еді, енді Мэри Гейтте, Арунделде, Қасиетті Анаға арналған шағын шіркеу салынуы керек еді. Арундел өсиеті бойынша әскерге төленбеген жалақыны мұрагерлері төлеуін қалады.

Мұрагерлік

Фицланның заңды балалары болған жоқ. Арундел қамалы мен билігі оның туысы Джон Фицзеланға, 6-шы Арундел графына мұра болып өтті. Суррей графының титулы тоқтап қалды (немесе жойылды; осы мәселеде пікірлер екіұшты). Оның қалған мүлігі үш тірі қалған әпкесі арасында бөлісті.