Кіріспе
Ауған саясатшысы
Ерте өмір және саяси мансап
Карзай 1961 жылы Ауғанстанның Кандагар провинциясындағы Карз ауылында дүниеге келген. Ол Абдул Ахад Карзайдың ұлы және Хамид Карзайдың, Махмуд Карзайдың және Қаюм Карзайдың ағасы. Ол Кабулдағы Хабибия орта мектебінде оқыған, бірақ Кеңес-Афған соғысының салдарынан оқуын аяқтай алмады. Содан кейін көршілес Пакистанға сапар шегіп, АҚШ-қа көшіп кетті. Уали Карзай Чикагодағы отбасына тиесілі афған мейрамханасын басқарды. Ахмад Уали 1980 жылдардың соңында әкесі Абдул Ахадқа көмектесу үшін Пәкістанға оралды. 2001 жылы АҚШ Ауғанстанды басып алғаннан кейін ол саяси аренада танымал болды және елдің оңтүстігінде АҚШ әскерінің маңызды серігі атанды. 2005 жылы Кандагар провинциялық кеңесіне сайланды және провинциядағы ықпалы соншалықты күшті болды ki, оны «факты бойынша губернатор» деп сипаттады. Өмірінің соңында кеңестің төрағасы болды. Қайтыс болуына бірнеше күн бұрын Ахмет Уәли Карзай Лайза Дусет жүргізген «Ауғанстан: Белгісіз ел» британдық телебағдарламасында Қандахардағы үйінде пайда болып, оның беделі туралы пікірлерді талқылады. Дусет: «Көптеген күшті адамдар сияқты, ол да қорғану үшін отбасы мен рулас адамдарына сүйенді» деді.
Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар
2009 жылдың маусым айында АҚШ елшілігінің жеделхатында Ауғанстанның Кандагар қаласын басқарудың іс жүзіндегі көп бөлігі "көз жасырын, Ахмет Уәли Карзай ресми үкіметтік құрылымдармен қатар, мемлекеттік мекемелерді заңды және заңсыз кәсіпорындарды қорғау және дамыту үшін пайдаланатын саяси кландар желісі арқылы жүзеге асырылады" деп айтылған. Сонымен қатар, The New York Times газетінен Джеймс Райзен және басқалар Ауғанстан президенті Хамид Карзаймен, оның ішінде 2006 жылы АҚШ-тың Ауғанстандағы бұрынғы елшісі Рональд Э. Нойманмен, ЦРУ станция бастығы және британдық әріптестерімен өткен кездесулерде, президенттің інісін елден шығарып жіберуі мүмкін деген үмітпен ақпарат алмастырды, деді бұл әңгімелерге қатысқан немесе хабардар болған бірнеше адам. "Біз Карзайға білдірген алаңдаушылығы оны сол жерден алып шығуға жеткілікті болар деп ойладық", - деді бір шенеунік. Алайда, бірнеше лауазымды тұлғалардың айтуынша, президент Карзай қарсылық танытып, құқық бұзушылықтың нақты дәлелдерін талап етті. "Бізде қылмыстық қудалауға жеткілікті нақты, тікелей дәлелдер жоқ", - деді Ақ үйдің өкілі. Сайлаудан кейін барлық үміткерлердің сайлауда алаяқтыққа қатысқандығы туралы хабарлар тарады.
In meetings with Afghan President Hamid Karzai, including a 2006 session with former US Ambassador to Afghanistan, Ronald E. Neumann, the CIA's station chief and their British counterparts, American officials talked about the rumors in hopes that the president might move his brother out of the country, said several people who took part in or were briefed on the talks. "We thought the concern expressed to Karzai might be enough to get him out of there," one official said. President Karzai has resisted, however, demanding clear cut evidence of wrongdoing, several officials said. "We don't have the kind of hard, direct evidence that you could take to get a criminal indictment," a White House official said. After the election, reports mentioned that all those running in the election were involved in electoral fraud.
ЦРУ-ның байланыстары
2009 жылдың қазан айында The New York Times газеті Ахмет Уали Карзайдың Орталық барлау агенттігінен "әртүрлі қызметтер" үшін, оның ішінде Кандагар аймағында ЦРУ басқаратын ауғандық жарымәскери күш – Кандагар шабуыл жасағын құруға ақша алғанын хабарлады. Сондай-ақ, ол ЦРУ мен АҚШ арнайы күштеріне Талибанның жоғары басшысы Мулла Омардың бұрынғы тұрғын үйін жалға беруге рұқсат бергені үшін де төленгенін мәлімдеді. АҚШ сенаторы Джон Керри және АҚШ-тағы бұрынғы Ауғанстан елшісі Саид Тайеб Джавад соңғы жылдары Карзайды қорғады. Керри: "Біз Ахмет Уали Карзайды кінәламауымыз керек және газет мақалалары немесе қауесеттерге негізделген президент Карзайбенгі маңызды қарым-қатынастарымызға нұқсан келтірмеуіміз керек" деді. Ал Джавад: "Ақпараттық қызмет Ауғанстанда бар, АҚШ және НАТО елдерінің көптеген мекемелері де бар. Егер президент немесе оның отбасының қатысуымен сыбайлас жемқорлық болса, неге олар оның нақты дәлелдерін ұсынбайды?" деді.
Құрлық
Карзай талибтер тарапынан бірнеше рет өлтіруге талпыныс жасалды, сондай-ақ Кандагардағы кеңсесіне кем дегенде екі шабуыл болды: бірі 2008 жылдың қарашасында, екіншісі 2009 жылдың сәуірінде. Карзайдың өзінің айтуынша, ол барлығы тоғыз рет өлтіруге талпыныстан құтылған. 2011 жылдың 12 шілдесінде Карзайды ұзақ жылдар бойы оның қауіпсіздігіне жауапты болған Сардар Мохаммед өлтірді. Көрермендердің мәліметінше, Уәли үйінің ішіндегі дәретханадан шығып келе жатқанда тапаншадан екі рет атылды – бір рет басқа, бір рет кеудеге. Қандагар полициясының бастығы Абдул Разиқ шабуыл жасаған Сардар Мохаммедті Карзай отбасының жақсы білгенін мәлімдеді. Шабуыл жасаған адам бірден басқа күзетшілер тарапынан өлтіріліп, денесі жұртшылықтың көзінше қала алаңында асылды. Ал Карзайдың денесі Кандагардағы Мируайс ауруханасына жеткізілді. Келесі күні мыңдаған адам оның жаназасына келді, оны Ауғанстан президенті Хамид Карзай басқарды, ал одан да көп адам оның денесін туған қаласы Карзға апару үшін автобустарда күтті. Жаназа процессиясының қауіпсіздігі күшейтілді, кейбір хабарларға сәйкес, Хамид Карзайдың элиталық күзет тобы Кандагарды қорғау үшін жіберілді, онда жаназа өтті. Жаназа процессиясында Хамид Карзай талибтерге үндеу жасады: Хамид Карзайдың өкілі Вахид Омер «Біз қауіпті елде өмір сүріп жатқанымызды жақсы білеміз. Біз қауіпсіздіктің үнемі күшейтілуі керек екенін білеміз, президент те осыны біледі. Оның қауіпсіздігі жақсы, бұл президентті алаңдатпайды. Президент ағасының өліміне қатты қайғырып, әлі де күйзеліп жүр. Уәли президенттің өте жақын ағасы еді» деді. Жаназаға бара жатқанда Гелманд облысының әкімі Гулаб Мангал өлтіруге талпыныстан құтылды, ал кешкі уақытта Кандагарда тағы екі жарылыс болды. Хамид Карзай жаназа процессиясын басқарса да, ол мешіттің бас имамы, облыстық ғалымдар кеңесінің төрағасы Хикматулла Хикматты өлтірген жанкешті шабуылға ұшыраған естелік шарасына қатыспады. Ол үш адаммен бірге қаза тауып, тағы 13 адам жараланды.
Реакциялар
Президент Хамид Карзай ағасының қайтыс болған күні мәлімдеме жасап, былай деді: "Бүгін кіші інім өз үйінде шейіт болды. Бұл – барлық ауған халқының өмірі. Әрбір ауған отбасының басына түскен осы қайғы бір күні аяқталады деп үміттенемін". НАТО-дағы басқа да жоғары лауазымды тұлғалар, Ақ үйдің өкілдері және көптеген әлемдік көшбасшылар осы қастандықты айыптады. Ал оның бұл мәлімдемесі бірнеше дереккөздермен жоққа шығарылды. Ішкі істер министрлігінің терроризмге қарсы күрес департаментінің басшысы Абдул Ғафар Саидзада Рейтер агенттігіне берген сұхбатында: "Әхмед Уәли Карзайды, көрінеу, оның күзетшілерінің бірі өлтірген, сырттан ешкімнің қатысы болмаған".
Тергеулер
Тергеушілер Сардар Мохаммед Талибанның жасырын агенты немесе үкіметтен дезертир болған болуы мүмкін деп санайды. Карзайдың тағы бір бауыры Махмуд Карзай Сардар Мохаммедтің соңғы үш айда Пәкістанның Кветта қаласына Талибанның Шура кеңесімен кездесу үшін барғанын мәлімдеді. Махмуд Карзай оның соңғы апталарда қатты шаршағандай, ұйқысы бұзылған, түндері үйден-үйге ауысып, өзінің адамдарына күдікпен қарап, олар ұялы телефон арқылы кімдермен сөйлесіп тұрғанын білуге талап еткенін айтты.