Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауған-американдық дипломат (1951 жылы туған)
Afghan American diplomat (born 1951)
Залмай Мамози Халилзад (; 22 наурыз 1951 жылы туған) – американдық дипломат және сыртқы саясат сарапшысы. Халилзад 2018 жылдың қыркүйегінен 2021 жылдың қазанына дейін Ауғанстанды қайта құру жөніндегі АҚШ арнайы өкілі болды. Президент Джордж Буш Халилзадты 2007 жылдан 2009 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымында АҚШ елшісі қызметіне тағайындады. Ол қызметтен кеткен кезде үкіметтегі ең жоғары лауазымды американдық мұсылман болды. Бұрын Халилзад Буш әкімшілігінде 2004-2005 жылдары Ауғанстандағы елші, ал 2005-2007 жылдары Ирактағы елші болып қызмет еткен. Ауғанстан астанасы Кабулде өскен Халилзад АҚШ-қа орта мектептен алмасу бағдарламасы бойынша келді, кейін Чикаго университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Рейган әкімшілігі кезінде Халилзад Мемлекеттік департаментте кеңесші болып жұмыс істеді, онда ол АҚШ-тың кеңес-ауған соғысына қатысты жауапты шаралар туралы кеңес берді. Содан кейін Халилзад Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығында (CSIS) кеңесші, ал Вашингтонда орналасқан Gryphon Partners and Khalilzad Associates халықаралық бизнес-консалтинг фирмасының президенті болды.
Zalmay Mamozy Khalilzad (, ; born March 22, 1951) is an American diplomat and foreign policy expert. Khalilzad was U. S. Special Representative for Afghanistan Reconciliation from September 2018 to October 2021. Khailzad was appointed by President George W. Bush to serve as United States Ambassador to the United Nations, serving in the role from 2007 to 2009. Khalilzad was the highest ranking Muslim American in government at the time he left the position. Prior to this, Khalilzad served in the Bush administration as Ambassador to Afghanistan from 2004 to 2005 and Ambassador to Iraq from 2005 to 2007. Raised in the Afghan capital of Kabul, Khalilzad came to the United States as a high school exchange student, and later received his doctorate at the University of Chicago. During the Reagan Administration, Khalilzad served in the Department of State, where he advised on the U. S. response to the Soviet–Afghan War. Khalilzad later served as a counselor at the Center for Strategic and International Studies (CSIS) and as president of Gryphon Partners and Khalilzad Associates, an international business consulting firm based in Washington, D. C.
Халилзад 2014 жылғы Ауғанстан президенттік сайлауына үміткер болуы мүмкін деген қауесет тарады, бірақ ол сайлауға қатысудан бас тартты. 2017 жылы президент Дональд Трамп оны Мемлекеттік хатшы лауазымына қарастырды. Халилзад 2018 жылдың 5 қыркүйегінде Трамп тарапынан Ауғанстанды қайта құру жөніндегі арнайы өкіл болып тағайындалды және президент Джо Байден басшылығымен 2021 жылдың 18 қазанына дейін осы лауазымда қалды. Осы қызметте Халилзад АҚШ-Талибан келісімін жасасуға және Ауғанстаннан АҚШ әскерін толық шығару процесін жеңілдетуге көмектесті.
Khalilzad was rumored to be a potential candidate in the 2014 Afghan presidential election, but ultimately declined to run. In 2017, he was considered for Secretary of State by President Donald Trump. Khalilzad was appointed by Trump to serve as Special Representative for Afghanistan Reconciliation on September 5, 2018, remaining in the position under President Joe Biden until October 18, 2021. In this position, Khalilzad helped broker the US–Taliban deal and facilitating the final United States withdrawal from Afghanistan.
Ерте өмір және білім
Халилзад Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласында дүниеге келді және елдің астанасы Кабулда өсті. Ол – Нұрзай тайпасының паштун ұлтынан. Халилзад Кабулдағы Гази лицейінде білімін бастады. Алғаш рет ол АҚШ-та, Калифорния штатының Серес қаласында AFS Intercultural Programs бағдарламасы бойынша алмасу студенті ретінде уақыт өткізді. Кейін Ливанның Бейрут американдық университетінде бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Халилзад Чикаго университетінде докторлық диссертациясын қорғады, онда ол ядролық қаруды тоқтату саласындағы көрнекті ойшыл және стратегиялық сарапшы Альберт Вулстеттермен тығыз байланыста болды. Вулстеттер Халилзадқа үкіметтік және RAND ұйымындағы байланыстар жасауға көмектесті. Халилзад RAND корпорациясына кем дегенде 28 мақала жазған.
Khalilzad was born in Mazar i Sharif, Afghanistan, and grew up in the country's capital, Kabul. He is an ethnic Pashtun from the Noorzai tribe. Khalilzad began his education at the public Ghazi Lycée school in Kabul. He first spent time in the United States as a high school exchange student with AFS Intercultural Programs in Ceres, California. Later, he attained his bachelor's and his master's degrees from the American University of Beirut, in Lebanon. Khalilzad received his doctorate at the University of Chicago where he studied closely with Albert Wohlstetter, a prominent nuclear deterrence thinker and strategist. Wohlstetter provided Khalilzad with contacts within the government and RAND. Khalilzad has contributed at least 28 papers to RAND Corporation.
Ерте мансап
1979 жылдан 1989 жылға дейін Халилзад Колумбия университетінің Халықаралық және қоғамдық істер мектебінде саясаттану бойынша доцент болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Картер әкімшілігінің Ауғанстан муджахиддерін қолдау үшін «Циклон» операциясын жоспарлаған Збигнев Бжезинскиймен тығыз байланыста болды, бұл Ауғанстанға Кеңес Одағының басқындығына қарсы тұрды. 1993 жылдан 2000 жылға дейін Халилзад RAND корпорациясында Стратегия, доктрина және күш құрылымы департаментінің директоры қызметін атқарды. Халилзад 1998 жылғы 26 қаңтарда Президент Билл Клинтонға «Жаңа Американдық ғасыр» жобасының мүшелері атынан жолданған хатқа қол қойды. Аталған хатта Клинтоннан «Саддам Хусейнді және оның режимін биліктен құлату» үшін «дипломатиялық, саяси және әскери шаралардың барлық мүмкіндіктерін пайдалану» арқылы көмек сұралды.
From 1979 to 1989, Khalilzad worked as an Assistant Professor of Political Science at Columbia University's School of International and Public Affairs. During that time, he worked closely with Zbigniew Brzezinski, the Carter administration's architect of Operation Cyclone to support the Afghan mujahideen, who resisted the Soviet Union's invasion of Afghanistan. Between 1993 and 2000, Khalilzad was the director of the Strategy, Doctrine, and Force Structure at the RAND Corporation. Khalilzad was a signatory of the letter from members of the Project for the New American Century to President Bill Clinton sent on January 26, 1998. It called for Clinton's help in "removing Saddam Hussein and his regime from power" by using "a full complement of diplomatic, political and military efforts."
Америка саясаты
Халилзад – "өмір бойы республикашыл" деп сипатталған, бірақ ол Дональд Трамптың 2016 жылғы президенттік науқанына қолдау көрсетпеген.
Khalilzad has been described as a "lifelong Republican", though he did not support Donald Trump's 2016 presidential campaign.
Ауғанстанның татуласу және содан кейінгі жағдайлары жөніндегі елші
2018 жылдың қыркүйегінде Мемлекеттік хатшы Майк Помпео Халилзадты Ауғанстандағы келісімді қалпына келтіру жөніндегі арнайы өкіл деп тағайындады, ол жаңадан құрылған елші болып, Ауғанстандағы қақтығысты бейбіт жолмен шешу міндетін алды. 2021 жылдың наурызынан бастап ол Джо Байден әкімшілігі кезінде де осы қызметін жалғастырды. 2021 жылдың 18 мамырында АҚШ Өкілдер палатасының Сыртқы істер комитетінде Ауғанстандағы АҚШ саясаты талқыланған кезде Халилзад АҚШ күштері кеткен соң Талибанның жылдам билікті басып алу мүмкіндігін жоққа шығарды. Ол: «Егер олар [Талибан] менің ойымша, әскери жеңіске ұмтылса, бұл ұзақ соғысқа алып келеді, себебі Ауғанстанның қауіпсіздік күштері қарсы тұрады, басқа ауғандықтар да соғысады, ал көрші елдер түрлі күштерді қолдайды» деді. Сол тыңдауда ол былай деді: «Мен [Ауғанстан] күштерінің ыдырап, Талибанның қысқа мерзімде билікті басып алатыны туралы айтылғандардың бәрі қате деп санаймын. Ауғанстандықтардың таңдауы – ұзақ соғыс пен келіссөздер арқылы шешім табу арасында». Осыған қарамастан, 2021 жылғы Талибанның шабуылы нәтижесінде олар билікті жылдам басып алып, Ауған Ұлттық Армиясы таратылды. Талибанға қарсы болған және Ауғанстан президенті Ашраф Ғани үкіметін сынаған Ахмад Уәли Масуд 2021 жылдың 21 қыркүйегінде TRT World телеарнасында жарияланған сұхбатында Халилзадты Талибанның билікке оралуын ұйымдастырды деп айыптады. Масудтың пікірінше, Талибан үлкен көмексіз Кабулді қайтарып алуға қабілетсіз, сондай-ақ АҚШ Талибанды террористік ұйым ИГИЛ К-мен күресу үшін пайдалануға тырысып жатқандығына күдікпен қарады.
In September 2018, Secretary of State Mike Pompeo named Khalilzad as the Special Representative for Afghanistan Reconciliation, a newly created envoy with the mission of securing a peaceful resolution to the conflict in Afghanistan. As of March 2021, he has continued in this role under the new administration of Joe Biden. On May 18, 2021, at a U. S. House of Representatives Foreign Affairs Committee hearing on U. S. policy in Afghanistan, Khalilzad downplayed the prospect of a swift Taliban takeover when U. S. forces leave saying, "If they [Taliban] pursue, in my judgment, a military victory, it will result in a long war, because Afghan security forces will fight, other Afghans will fight, neighbors will come to support different forces." He later added at that same hearing, "I personally believe that the statements that the [Afghan] forces will disintegrate, and the Talibs will take over in short order are mistaken. The real choices that the Afghans will face is between a long war and negotiated settlement." Despite this statement, the 2021 Taliban offensive culminated in a swift Taliban takeover and the dissolution of the Afghan National Army. Ahmad Wali Massoud, a Taliban adversary who was also critical of the government of Afghanistan President Ashraf Ghani, accused Khalizad of playing a role in orchestrating the Taliban's return to power in an interview which was published in TRT World on September 21, 2021. Massoud argued that the Taliban did not have the military capacity to retake Kabul without great assistance and also cast suspicion on growing U. S. efforts to use the Taliban to fight the terrorist group ISIS K.
Марапаттар
Халилзадтың үкіметтегі қызметін үш түрлі қорғаныс министрі мойындады: Роберт Гейтс Халилзадқа Ирактағы қызметі үшін Қорғаныс министрлігінің ерекше мемлекеттік қызмет медалін табыстады. Дональд Рамсфелд Халилзадқа Ауғанстандағы жұмысы үшін Қорғаныс министрлігінің ерекше мемлекеттік қызмет медалін берді. Дик Чейни 1991-1992 жылдар аралығында саясатты жоспарлау жөніндегі қорғаныс министрінің орынбасары болып қызмет еткені үшін Халилзадқа Қорғаныс министрлігінің ерекше мемлекеттік қызмет медалін табыстады. Халилзадқа Ауғанстан, Грузия және Косово президенттері жоғары ұлттық наградаларын берді. Ауғанстанда ол 2005 жылы Аманұлла патша медалімен марапатталды. Грузия президенті Халилзадты 2016 жылы Алтын қалың орденімен марапаттады. Косово президенті Халилзадты 2017 жылы Тәуелсіздік орденімен марапаттады.
Khalilzad's service in the government has been recognized by three different secretaries of defense: Robert Gates awarded Khalilzad the Department of Defense medal for outstanding public service for his service in Iraq. Donald Rumsfeld awarded Khalilzad the Department of Defense medal for outstanding public service for his work in Afghanistan. Dick Cheney awarded Khalilzad the Department of Defense medal for outstanding public service for his time as assistant deputy under secretary of defense for policy planning from 1991 to 1992. Khalilzad has also been awarded the highest national medals by the presidents of Afghanistan, Georgia and Kosovo. In Afghanistan he was awarded the King Amanullah Medal in 2005. The Georgian president awarded Khalilzad the Order of the Golden Fleece in 2016. Kosovo's president awarded Khalilzad the Order of Independence in 2017.
Жеке өмір
Халилзад паштун ұлтынан. Халилзадтың әйелі - жазушы және саяси талдаушы Шерил Бенард. Олар 1972 жылы Бейруттегі Америка университетінде студент болып оқып жүргенде танысқан. Олардың екі баласы бар.
Khalilzad is an ethnic Pashtun. Khalilzad's wife is author and political analyst Cheryl Benard. They met in 1972 while they were both students at the American University of Beirut. They have two children.