"Қоңыс жағалауы"

Кіріспе

1986 жылы Питер Уэйрдің режиссерлік еткен американдық драмалық фильмі.

"Көшіргіш жағалауы" – Харрисон Форд, Хелен Миррен, Андре Грегори және Ривер Феникстің ойнаған, Питер Уэйрдің 1986 жылы түсірген американдық драмалық фильмі. Бұл фильм Пол Тэрудың 1981 жылғы осы аттас романы негізінде жасалған. Фильм АҚШ-тан кетіп, Орталық Американың ормандарында бақыттырақ және қарапайым өмір табуға тырысатын бір отбасының тарихын айтады. Бірақ, олардың ормандағы жұмағы тез арада дистопияға айналады, себебі олардың жақындығымен келіспейтін әкесінің мінез-құлқы күрт өзгеріп, қатыгездене бастайды. Фильм Грузиядағы Картерсвилл және Рим қалаларында, сондай-ақ Мэриленд штатындағы Балтимор және Белиз елдерінде түсірілді.

Сюжет

Элли Фокс – ақылды, бірақ жалтақ өнертапқыш. Ол американ арманы мен тұтынушылықтан жалықты. Оның пікірінше, Американың ашкөздігі мен қылмысы салдарынан ядролық соғыс туындауы мүмкін. Элли мен үлкен ұлы Чарли жергілікті қоқыс орындарында керек-жарақтарын тауып алғаннан кейін, ол өзінің соңғы туындысын – «Жұпар бала» аталған мұз машинасының құрастыруын аяқтады. Эллидің бастығы, аспаржа шаруашылығының иесі Полски мырза, Элли аспаржаға көңіл бөлмейтініне шағымданады, ол шіри бастаған. Элли, Чарли және Эллидің кіші ұлы Джерри Полски мырзамен кездеседі, содан кейін Элли оған «Жұпар баланы» көрсетеді. Машина Полскиге әсер етпейді. Ол даладан өтіп бара жатқанда, күйзеліске түскен Элли көшпенділердің аспаржа жинап жатқанына тоқталып, олардың туған жерінде мұз – құрметті нәрсе деп ойлауы мүмкін екенін айтады. Келесі күні таңертең Элли отбасына АҚШ-тан кетіп бара жатқанын айтудан бұрын, көшпенді жұмысшыларға той ұйымдастырады. Панамалық баржаға отырып, отбасы миссионер Спелгуд пастор, оның әйелі және қызы Эмилимен танысады. Элли мен пастордың діни көзқарастары қақтығыс тудырады. Белиз қаласына келгеннен кейін отбасылар жағалауға шығып, әрқайсысы өз жолымен кетеді. Элли мас неміс кісіден өзен бойындағы жаңбырлы орманда орналасқан Джеронимо деген кішкентай ауылды сатып алады. Мырза Хэдди Элли мен оның отбасын өзеннің арғы жағына, Джеронимоға жеткізеді. Элли тұрғындарымен танысып, жаңа, «жетілдірілген» өркениет құруға кіріседі, осы процесте көптеген жаңа ойлар тудырады. Жергілікті тұрғындар, соның ішінде мырза Хэдди, Фокс отбасын Джеронимоға жеткізген қайықшы, Элли мен оның отбасына жылы қарайды, бірақ Эллидің утопиялық өркениет құруға деген құштарлығы оларды өздерінің шектеріне дейін жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Спелгуд пастор Джеронимоның азаматтарын дінге көндіру үшін келеді. Осы процесте Элли мен Спелгуд бір-бірін ашуланып айыптайды, бұл тұрақты ажырымға әкеледі: Элли Спелгудты діни фанатик деп санайды, ал Спелгуд Эллиді коммунист деп есептейді. Элли қалаға мұзбен қамтамасыз ететін «Жұпар баланың» үлкен нұсқасын жасауға кіріседі. Машинаны аяқтағаннан кейін Элли тауларда тұратын, ешқашан мұз көрмеген тайпа туралы естіп алады. Элли екі ұлын тайпаны қамтамасыз ету үшін мұзды орманға тасып әкелуге шақырады. Элли келгенде жүк ерігенін және тайпаға миссионерлер келгенін біледі. Элли Джеронимоға оралғанда, Спелгуд көпшілікті алып кетіп, оларды Құдайдың библиялық жазасы туралы әңгімелермен қорқытып жатқанын біледі. Қазіргі кезде бос қалған қалаға үш бүлікші келеді, олар Джеронимоны база ретінде пайдалануды талап етеді. Элли мен оның отбасы оларды қабылдауға келіседі, ал Элли олардан құтылу жоспарын жасайды. Оларды тоңдырып өлтіруге бекінген Элли бүлікшілерді алып мұз машинасына жатқызады, Чарлиге оның жалғыз шығуын жауып, оны іске қосады. Бүлікшілер үрейленіп оянады да, атып шығуға тырысады. Эллидің қорқынышына орай, бүлікшілердің атысы машинаның ішінде жарылыс тудырады. Келесі күні таңертең машина да, отбасылық үй де қирап, жарылған машинадан шыққан химиялық заттар өзенді қатты ластаған. Элли мен оның отбасы өзеннен төмен қарай құлап, жағалауға жетеді. Анасы мен балалары АҚШ-қа қайта оралуға үміттеніп қуанады. Элли өзінің арманының бұзылғанына сенбей, олардың жағажайда қажеттінің бәрі бар екенін және АҚШ ядролық соғыста жойылғандығын жариялайды. Олар өздері салған қайықтағы үйде қоныстанғаннан кейін, мырза Хэддидің көмегін қабылдамайды, Элли отбасы утопия құрғанын сендіреді. Бір түні тропикалық циклоннан шыққан дауыл отбасын теңізге шығаруға мәжбүр етеді, бірақ Чарли мотор бөлшектерін (мырза Хэддидің құпия бергенін) жасырып, қайықтағы моторды іске қосуға мүмкіндік береді. Шарли мен Джерри өзеннің арғы жағына тағы да саяхаттауға мәжбүр болады, олар әкесіне ренішпен қарайды. Құрға келгенде, отбасы Спелгудтың үйірмесіне тап болған кезде, Элли тікенді сымдарды көріп, қоныс аудару христиандық концлагерь екенін мойындайды. Қалған отбасы ұйықтап жатқанда, Чарли мен Джерри Спелгудтардың үйіне жасырын кіреді. Олар АҚШ жойылмағанын және Эмили оларға Эллиден қашуға көмектесетінін біледі. Чарли анасы мен әпкелерін кетуге көндірмей тұрып, Элли Спелгудтың шіркеуін өртеп жібереді. Спелгуд Эллиді атып, мойнынан төменге парализге түсіреді. Отбасы қайықпен қашып кетеді. Отбасы тағы да өзен бойымен төмен қарай саяхаттай бастайды, Элли есін жойып, есіне алады. Элли әйелінен олар өзеннің жоғары ағысына бара жатыр ма деп сұрайды. Ол оған алғаш рет өтірік айтады. Чарлидің баяндамасы Эллидің қайтыс болғанын хабарлайды, бірақ қалған отбасы енді бостандықта өмір сүре алатынына үміт береді.

Allie Fox is a brilliant but stubborn inventor who has grown fed up with the American Dream and consumerism. Furthermore, he believes that a nuclear war is on the horizon as a result of American greed and crime. After Allie and his eldest son Charlie acquire the components at a local dump, he finishes assembling his latest creation, an ice machine known as Fat Boy. Allie's boss, Mr. Polski, an asparagus farm owner, complains that Allie is not tending to the asparagus, which is rotting. Allie, Charlie, and Allie's youngest son, Jerry, meet Mr. Polski, and Allie shows him "Fat Boy." The machine leaves Polski unimpressed. As he drives past the fields, a dejected Allie comments on immigrants picking asparagus, and says that where they come from, they might think of ice as a luxury. The next morning, Allie throws a party for the immigrant workers before telling his family that they're leaving the United States. On board a Panamanian barge, the family meets Reverend Spellgood, a missionary, his wife, and their daughter, Emily. Allie and the Reverend clash due to their opposing religious views. When the barge docks in Belize City, the families disembark and go their separate ways. From a drunken German, Allie purchases a small village called Jeronimo located in the rainforest along the river. Mr. Haddy takes Allie and his family upriver to Jeronimo. Allie meets the inhabitants and proceeds to start building a new, "advanced" civilization, inventing many new things in the process. The locals, including Mr. Haddy, a boatman who takes the Fox family to Jeronimo, take kindly to Allie and his family, but Allie's will to build a utopian civilization keeps them working to their limits. Reverend Spellgood arrives to convert Jeronimo's citizens. In the process, Allie and Spellgood angrily denounce each other, leading to a permanent schism: Allie believes Spellgood to be a religious zealot; Spellgood believes Allie to be a communist. Allie sets to constructing a huge version of "Fat Boy" that can supply the town with ice. Upon completing the machine, Allie hears rumors of a native tribe in the mountains that has never seen ice. Allie recruits his two sons to carry a load of ice into the jungle to supply the tribe. Upon arriving, Allie finds that the load has melted, and that the tribe has already been visited by missionaries. When Allie returns to Jeronimo, he learns that Spellgood has left with much of the populace, scaring them with stories of God's biblical destruction. The near empty town is visited by three rebels, who demand to use Jeronimo as a base. Allie and his family agree to accommodate them while Allie concocts a plan to be rid of them. Set on freezing them to death, Allie bunks the rebels up in the giant ice machine, tells Charlie to lock its only other exit, and activates it. The rebels, waking in panic, try to shoot their way out. To Allie's horror, the rebels' gunfire sets off an explosion within the machine. By the next morning, both the machine and the family's home is in ruins, and chemicals from the destroyed machine have severely polluted the river. Forced downstream, Allie and his family arrive at the coast. Mother and the children rejoice, believing they can return to the United States. Allie, refusing to believe his dream has been shattered, announces that they have all they need on the beach and tells them that the United States has been destroyed in a nuclear war. Settling on the beach in a houseboat he has built, and refusing assistance from Mr. Haddy, Allie believes that the family has accomplished building a utopia. One night, the storm surge from a tropical cyclone nearly forces the family out to sea until Charlie reveals that he has been hiding motor components (secretly given to him by Mr. Haddy), allowing them to start the motor on the boat. Forced to travel upstream once again, Charlie and Jerry grow resentful of their father. Coming ashore when the family stumbles across Spellgood's compound, Allie sees barbed wire, and mutters that the settlement is a Christian concentration camp. While the rest of the family sleeps, Charlie and Jerry sneak over to the Spellgood home. They find out that the United States was not destroyed and that Emily will assist them in escaping from Allie. Before Charlie can persuade Mother and his sisters to leave, Allie sets Spellgood's church on fire. Spellgood shoots Allie, paralyzing him from the neck down. The family escapes aboard the boat. The family begins traveling downriver again, with Allie drifting in and out of consciousness. Allie asks his wife if they are going upstream. She lies to him for the first time. Charlie's narration reports the death of Allie, but gives hope that the rest of the family can live their lives freely from now on.

Өндіріс

Продюсер Джером Хеллман Терудың романы жарық көргеннен кейін оның түсіру құқығын сатып алды, ал Уир оны түсіруге міндеттенді. Бастапқыда басты рөл Джек Николсонға ұсынылды, бірақ жалақы мәселелеріне байланысты ол бас тартты. Фильм алдын ала өндіріске кіріскен кезде, Уир Орталық Америкада түсірілім ордаларын іздеп жүргенде, фильмге қаржылық қолдау тоқтатылып, жоба мерзімсіз тоқтап қалды. Осы уақытта Уирге Харрисон Фордпен "Куәгер" фильмін түсіру ұсынылды. Бұл фильм Уэйрдің алғашқы американдық туындысы болды және сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәттілікке жетті, соның ішінде "Үздік режиссер" номинациясында Уэйр, "Үздік актер" номинациясында Форд және фильмнің өзі "Үздік фильм" номинациясына ие болды. "Куәгер" фильмін түсіру барысында Уир Фордпен "Көбелек жағалауы" туралы әңгімелесті, ол Элли Фокс рөліне қызығушылық танытты (дегенмен Фордтың агенті бұл ұсынысқа аса құлшыныс білдірмеді). Форд жобаға қатысқаннан кейін фильмге қаржылық қолдау табу және оны тарату жеңілдеді (соңында Саул Зенц пен Warner Bros компаниялары қолдау көрсетті).

Қабылдау

Фильм бастапқыда сыншылар мен көрермендерді көңілсіз қалдырды, бірақ кейіннен заманауи сын-пікірлерде жақсы бағаланды. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 25 рецензия негізінде 76% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал орташа бағасы 6.6/10 құрайды. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Харрисон Форд қиын, жағымсыз рөлмен өте жақсы айналысып, қызықты және ерекше кейіпкерді жасады". Metacritic сайтында фильмге 100 балдық шкала бойынша 49 бал берілді, бұл 12 сыншының пікіріне негізделген, бұл "аралас немесе орташа сын" дегенді білдіреді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+ мен F шкаласы бойынша орташа баға ретінде B− бағасын қойды. Сискель мен Эберт пікірлері екіге бөлінді, Сискель фильмге "бармағын жоғары" көрсетсе, Эберт "бармағын төмен" көрсетіп, Элли Фоксты "жалықтыратын" деп сынады. Дегенмен, ол Фордтың актерлік шеберлігін жоғары бағалады. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Винсент Канби оны "мүлдем жатық" деп сипаттады. "Вашингтон пост" газетіне жазған рецензиясында Рита Кемпли былай деп жазды: "Лос-Анджелес Таймс" газетіне жазған рецензиясында Шила Бенсон былай деп жазды: "Ол "Кілегей жағалауы" фильмінің оқиғаларын Фокстың психикалық күйіне сәйкес етіп, ашудан жарылысқа, содан кейін дауылға және ақырында дауылдың күшіне дейін ұйымдастырды; алайда фильм бізді апофеозбен емес, шаршаумен қалдырады". "The Globe and Mail" газетіне жазған рецензиясында Джей Скотт былай деп жазды: "The Mosquito Coast" – бұл ең жоғары деңгейдегі шеберлікпен жасалған және керемет ойналған туынды, тіпті ең кішкентай рөлдерге дейін, бірақ оның көру қабілеті Элли сияқты тар және ақырында клаустрофобиялық". Фильмге жасалған теріс сын-пікірлер Харрисон Фордты БАҚ-та фильмді қорғауға итермеледі: 25 миллион долларлық өндіріс бюджетімен фильм Солтүстік Америкада 14 миллион доллардан сәл астам табыс тапты. Ол өзінің ең табысты фильмдерінің бірі болмаса да, Форд оны қорғады, 1992 жылғы сұхбатында былай деді: Сол кездегі АҚШ президенті Рональд Рейган бұл фильмді 1986 жылдың 22 қарашасында Кемп-Дэвидте көрді.