Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аризона штатындағы өзен, АҚШ. Кіші Колорадо өзені – АҚШ-тың Аризона штатындағы Колорадо өзенінің саласы. Ол боялған шөл аймағынан су жинаудың негізгі көзі болып табылады. Ірі саласы Пуэрко өзенімен бірге Аризонаның шығысы мен Нью-Мексиконың батысындағы шамамен (жер ауданы көрсетілмеген) аумақты кептіреді. Өзеннің ұзындығы шамамен 340 миль (547 км) құрайды және ол Гранд-Каньонның ең үлкен салаларының бірін құрайды, Колорадо өзенімен Гранд-Каньон ұлттық паркіндегі Desert View маңында қосылған жерде 3000 футтан (914 м) астам тереңдікке жетеді. Оның шатқалына қарап тұруға арналған жер – Навахо тайпасының ұлттық паркі.
River in Arizona, United States
The Little Colorado River is a tributary of the Colorado River in the U. S. state of Arizona, providing the principal drainage from the Painted Desert region. Together with its major tributary, the Puerco River, it drains an area of about in eastern Arizona and western New Mexico. Although it stretches almost 340 mile (547 km), and forms one of the largest arms of the Grand Canyon, at over 3000 feet (914 m) deep where it joins the Colorado near Desert View in Grand Canyon National Park. An overlook of the gorge is a Navajo Nation Tribal Park.
Курс
Өзеннің бастауы Апач округінің орталық-шығыс Аризона штатындағы Ақ тауларда екі салаға бөлінеді. Батыс саласы Балди тауының солтүстік беткейіндегі аңғардан, шамамен 3048 метр биіктікте басталады, ал Шығыс саласы оған жақын жерде басталады. Салалар Грир қаласының жанындағы каньонда қосылып, Кіші Колорадо өзенін құрайды. Ол өзен су қоймасына құяды, содан кейін Игар маңындағы каньоннан шығады. Өзен содан кейін солтүстікке бұрылып, Ричвилл аңғары арқылы иректеп ағады, 1912 жылы салынған суару бөгетімен тоғысқан Лайман көліне құяды. Одан әрі өзен солтүстікке қарай ағып, Сент-Джонс қаласынан өтеді. Біраз уақыттан кейін өзен жыл бойы ағатын өзеннен мезгіл-мезгіл толатын арнаға айналады, Хант аңғары арқылы солтүстік-батысқа қарай ағып, онда Зуни өзенін қабылдайды, сосын Сильвер Крик және Пурко өзендерімен толысады – олардың негізгі салалары. Бұл өзендер Голбрук қаласының жанында қосылады. Кіші Колорадо Жозеф Ситиден өтіп, BNSF темір жолының Оңтүстік Транскон тармағын (бұрынғы Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы) кесіп өтеді, содан кейін Коконино округіне қарай солтүстікке қарай созылады. Өзен Навахо ұлтына кіреді және көп ұзамай Кіші Колорадоның 185 фут (56 метр) биіктіктегі Гранд Фолс сарқырамасынан құлайды. Гранд Фолстан төмен өзен шамамен 24 километрге созылған қысқа, бірақ қиын-қыстау каньон арқылы ағады. Кіші Колорадо тағы да шөлге шығып, Вупатки ұлттық ескерткішінің шығыс жиегімен өтеді және Камерон қаласынан өтеді, онда оны 89-шы АҚШ тас жолымен салынған көпір кесіп өтеді. Камероннан бастап Кіші Колорадо өзені Колорадо үстіртінде өте тік және тар шатқалдарды ойып, шамамен 975 метрге дейін тереңдейді. Шатқалдың тереңдігіне байланысты жер асты сулары жер бетіне шығып, көптеген бұлақтарды құрайды, олар өзеннің жыл бойы ағысын қалпына келтіреді. Ол Гранд-Каньонның тереңдігінде Колорадо өзенімен қосылады, ірі елді мекендерден шалқары қашықтықта.
The river rises as two forks in the White Mountains of mid eastern Arizona, in Apache County. The West Fork starts in a valley on the north flank of Mount Baldy at an elevation of nearly 10000 feet (3048 m), while the East Fork starts nearby. The forks meet in a canyon near the town of Greer, forming the main Little Colorado River. It flows into River Reservoir, then leaves the canyon near Eagar. The river then turns north, meandering through Richville Valley, before emptying into Lyman Lake, impounded by an irrigation dam built in 1912. From there the river continues north, past the town of St. Johns. Shortly afterwards, the river transforms from a perennial stream to an ephemeral wash as it travels northwestwards through Hunt Valley, where it receives the Zuni River, then receiving Silver Creek and the Puerco River—its main tributaries—near the town of Holbrook as it flows into the Painted Desert. The Little Colorado passes Joseph City and crosses the Southern Transcon route of the BNSF Railway (originally the Atchison, Topeka and Santa Fe Railroad), now winding north into Coconino County. The river enters the Navajo Nation, and drops over the 185 feet (56 m) Grand Falls of the Little Colorado shortly after. Below Grand Falls, the river flows through a short but rugged canyon for about 15 mile (24 km). Emerging into the desert again, the Little Colorado skirts the eastern edge of Wupatki National Monument and passes the town of Cameron, where it is bridged by U. S. Highway 89. From Cameron, the Little Colorado River carves an extremely steep and narrow gorge into the Colorado Plateau, eventually achieving a maximum depth of about 3200 feet (975 m). The depth of the canyon is such that groundwater is forced to the surface, forming numerous springs that restore a perennial river flow. It joins the Colorado deep inside the Grand Canyon, miles from any major settlement.
Босату
Кіші Колорадо өзені – Аризона штатындағы Колорадо өзенінің екі маңызды саласының бірі, екіншісі – Гила өзені. Су ағыны әдетте жылына екі рет шарықталады: біріншісі – көктемнің басында (ақпан-сәуір айларында) қардың еруінен және жоталы жерлерде жауған жаңбырдан; екіншісі – жазғы маусымдық дауылдардан (шілде-қыркүйек айларында). Жылдық су ағыны өте өзгермелі, қардың аз болуы немесе жазғы жаңбырдың жетіспеуі салдарынан су ағыны тоқтауы мүмкін. Керісінше, 1949, 1973, 1979, 1983 және 1993 жылдары көктемгі қардың еруінен су көлемі көп болды, ал 1955, 1964, 1984 және 2006 жылдары үлкен муссондық су ағыны байқалды. Көктемдегі айлық орташа су ағыны бірнеше жүз куб. фут/секунд (cfs) құрайды. Өзеннің тек жоғарғы бөлігі Сент-Джонстан жоғары және төменгі бөлігі Камероннан төмен жыл бойы ағып тұрады; ортаңғы бөлігі негізінен тек жаңбырлы маусымда су тасыған үлкен арройо болып табылады. Камеронға жақын орналасқан су өлшегіш станциясының мәліметінше, өзен Гранд-Каньонға құяр алдында 1948 жылдан бері орташа жылдық су ағыны құрады. Жылдық орташа көрсеткіштің ең жоғарғы деңгейі 1973 жылы, ал ең төменгі деңгейі 2000 жылы тіркелді. Өзеннің шарықтау ағыны орташа ағынынан әлдеқайда жоғары болуы мүмкін, себебі бұлт жарылудан шөлде жылдам су ағыны пайда болады. Осы станцияда 1923 жылдан 2008 жылға дейін шарықтау ағындары тіркелді, бірақ 1924 жылдан 1947 жылға дейін деректер толық емес. Ең жоғарғы шарықтау ағыны 1923 жылдың 20 қыркүйегінде, ал ең төменгі шарықтау ағыны 1974 жылы тіркелді.
The Little Colorado River is one of the two major tributaries of the Colorado River in Arizona, the other being the Gila River. Runoff typically peaks twice a year, first in the early spring (February–April) from snow melt and highland rain; and in the summer (July–September) from monsoon storms. The annual runoff is extremely variable with the possibility of no flow occurring due to a weak snow pack or lack of summer rain. Conversely, years such as 1949, 1973, 1979, 1983 and 1993 have seen massive volumes of spring snowmelt while large monsoon runoff has occurred in 1955, 1964, 1984 and 2006. Monthly average flows in the springtime average several hundred cfs and can reach Only the upper reaches of the river above St. Johns, and the lowermost stretch below Cameron, flow year round; the middle section is basically a huge arroyo that carries water only during the wet seasons. According to a streamflow gauge near Cameron, before the river enters the Grand Canyon, the river's average annual flow was from 1948 to present. The highest annual average was in 1973, and the lowest was in 2000. The river's peak flows can be far higher than its average flow, because of quick desert runoff from cloudbursts. At the same gauge, peak flows were recorded from 1923 to 2008, with spotty data from 1924 to 1947. The highest recorded peak was on September 20, 1923, while the lowest was in 1974.
Тарих
Кіші Колорадо өзенінің су алабындағы адам қызметі соңғы мұз дәуіріндегі ерте голоцен кезеңіне дейін жетеді. Навахо, апачи және хопи тайпалары бұл аймақты мекендегенге дейін, көшпелі аңшы-жинаушылар Кіші Колорадоның салыстырмалы түрде суға бай және әртүрлі жоғарғы алабында шамамен 8000 жыл өмір сүрді. Олардың көпшілігі өзен жағалауындағы қорғаныш ретінде қорғалған шатқалдар мен жартастарда орналасқан ауылдарда шағын суару жұмыстарын жүргізді. Гранд-Каньонды зерттеуші алғашқы испандық саяхатшылар Кіші Колорадо өзенін көрген алғашқы еуропалықтар болды. Олар оны Колорадо Чикито, Кішкентай Колорадо деп атады. Тері саудагерлері мен таушылардан басқа, Кіші Колорадо өзенінің аймағына алғашқы ұйымдастырылған экспедициялардың бірі 1853-54 жылдары трансконтиненталдық теміржолдың жолын картаға түсіру экспедициясы аясында Амиэль Уикс Уиппл басқарды. "Ұлы теміржол экспедициялары" немесе "Тынық мұхиты теміржолдарының зерттеулері" деп аталған Уипплдің экспедициясы Санта-Фе жолының бағыты бойынша Альбукеркиден Тынық мұхитына дейін 35-ендік параллель бойымен бірнеше топтан тұрды. Кіші Колорадо өзені, сондай-ақ Флакс өзені және алғашқы Рио Чикито, лейтенант Джозеф С. Айвс құрастырған және сол экспедициялардың ресми томдарында жарияланған картада бейнеленген және таңбаланған. Айвс 1858 жылы Юмадан оңтүстікке қарай солтүстікке қарай Explorer атты бу кемесімен Колорадо өзенін бағыттап, қайтадан осы аймаққа оралды. Сол кезде оның тобы жағаға шығып, Гранд-Каньонға көтерілуге тырысты, бірақ тік жартастар оларға мүмкіндік бермеді. Каньонды тастап, олар құрлық арқылы Grand Falls (Шоколад шарлауы деп те аталады) маңындағы бір жерге Кіші Колорадоға қарай төрт жыл бұрынғы Уипплдің іздерін таңдады. Пауэлл географиялық экспедициясы 1869 жылдың 10 тамызында Кіші Колорадо өзенін көрген алғашқы американдық топтардың бірі болды. Пауэлл мен оның бірнеше серіктері Кіші Колорадо өзенінің шатқалының бір бөлігін зерттеді, бірақ оны негізінен өтпейтін деп тапты. Күнделік жазбаларында олар оның атын "Флакс өзені" деп жазды, өйткені өзеннің жағалау аймағының көп бөлігін құрайтын зығыр және "Колорадо Чикито" деп те атады, сондықтан олар экспедицияға келгенге дейін өзен туралы білген болуы мүмкін. "Бұл өте жағымсыз, лас, сазға толы, иісі шығатын кішкентай ағыс. Ені қазір 30-50 метрге дейін жетеді және көптеген жерлерде адам оны тізесіне дейін суға батпай тастармен кесіп өте алады. [Кіші Колорадо] құрлықтағы ең жағымсыз өзен, оның көлемінің жартысы және салмағының үштен екісі саз және лайдан тұрады. [Бұл] лай мен тұздан басқа ештеңе емес, өмірдің белгісі жоқ жалғыз, қасіретті орын, тек кесірткелер, жартастар мен сарышаяндар ғана кездеседі. Бұл тозақтың алғашқы қақпасы сияқты көрінді. Адам Кербердің өзінің сұм басын қандай да бір қараңғы шұңқырдан шығарып, Харонның рұқсаты жоқтардың барлығына наразылық білдіріп, ыңғырастырып жатқанын көруге үміттенеді. Осыдан бес жыл бұрын осы аймақтың ерекшеліктерін анықтау үшін экспедициялар жіберілген болатын. Мормондар Пуэрко өзенінің құйылысына жақын жерде Джозеф Ситиін және тағы төрт елді мекенді құрды, бірақ қазір Джозеф Сити ғана сақталған. Қоныс аударушылар 1876 жылға дейін осы аймаққа келуін жалғастырды, бірақ олардың көпшілігі Кіші Колорадоны кесіп өтуде үлкен қиындықтарға тап болды. Өзеннің тереңдігі аз және ағысы баяу болса да, ол жұмсақ құмнан және кейбір жерлерде тіпті батпақтан өтеді, бұл олардың арбалары үшін қолайлы жағдайларды тудырмайды. Кіші Колорадоның екі негізгі өткелі болды - бірі Гранд-Фолс, екіншісі - Блэк-Фолс, 16 шақырымдай төменгі жақта орналасқан кішкентай шарлауық. Өзенді екі шарлауықтан кесіп өту оңай болды, өйткені сол жерде ол қатты тасқа тоқтатылып, кесіп өтуді жеңілдетеді. Мормондар өзенде суару үшін бөгеттер салуға көптеген әрекеттер жасады - өзендің салаларының қосылған жеріне дейін және Гранд-Фолс төменгі ағысына дейін, бірақ олардың көпшілігі Кіші Колорадоның ағынды ағысының өзгеруіне байланысты сәтсіз аяқталды. Ақырында олар Джозеф Ситиінде 29 жыл бойы тұрған бөгетті салуға қол жеткізді. Қиындықтарға қарамастан, мормондар табандылық танытып, өздерінің отарларын құрып, ондаған жылдар бойы осы аймақта өмір сүрді. Кейін испаниялықтар Рио-Гранде аймағынан Кіші Колорадо өзенінің су алабына көшіп, Сент-Джонс және Кончо қалаларын құрды. Нью-Мексикодан келген американдық фермерлер де аймақты отарлай бастады, Игар және Спрингервилл қалаларын құрды. Көптеген жылдар бойы мормондар 1960 жылға дейін су алабында тұратын негізгі топ болды,...
Human activity in the Little Colorado River watershed dates back to the early Holocene epoch, in the last glacial period. Nomadic hunter gatherers inhabited the relatively water rich and diverse upper basin of the Little Colorado for almost 8,000 years before the Navajo, Apache and Hopi tribes populated the area. Many of these people practiced small scale irrigation in riverside villages, located in sheltered canyons and cliffs that provided defense. Early Spanish explorers exploring the Grand Canyon area were most likely the first Europeans to see the Little Colorado River. They called it Colorado Chiquito, the Little Colorado. Other than fur trappers and mountain men, one of the first organized expeditions into the area of the Little Colorado River was led by Amiel Weeks Whipple in 1853–54 during one of the expeditions to map out a route for a transcontinental railroad. Called The Great Railroad Expeditions, or Pacific Railroad Surveys, Whipple's expedition consisted of several teams going roughly along the 35th parallel from Albuquerque to the Pacific, following the Santa Fe Trail route. The Little Colorado River, also known as the Flax River, and the first Rio Chiquito, is depicted and labelled as such on a map compiled by Lt. Joseph C. Ives and published in the official volumes of those expeditions. Ives would again return to the area in 1858 after navigating a steamboat named the Explorer up the Colorado from south of Yuma northwards to Black Canyon, at which point his party went ashore and attempted to go up into the Grand Canyon until the sheer cliffs prevented them from doing so. Leaving the canyon they proceeded overland and someplace in the vicinity of the Grand Falls (also known as the Chocolate Falls) on the Little Colorado, picked up the Whipple trail from four years prior. The Powell Geographic Expedition, on August 10, 1869, was one of the first American parties to sight the Little Colorado River. Powell and some of his crew explored a segment of the Little Colorado River canyon, although they mainly found it impassable. In diary entries, they recorded its name as "Flax River", for the flax that makes up much of the river's riparian zone—and "Colorado Chiquito"—so, presumably they already knew about the river before they had come on the expedition. quote|It is a lo[a]thesome little stream, so filthy and muddy that it fairly stinks. It is only 30 to 50 [yards] wide now and in many places a man can cross it on the rocks without going on to his knees [The Little Colorado was] as disgusting a stream as there is on the continent half of its volume and 2/3 of its weight is mud and silt. [It was little but] slime and salt a miserably lonely place indeed, with no signs of life but lizards, bats and scorpions. It seemed like the first gates of hell. One almost expected to see Cerberus poke his ugly head out of some dismal hole and growl his disapproval of all who had not Charon's pass. Expeditions had been sent into the basin about five years before to determine the qualities of the area. The Mormons founded Joseph City near the confluence with the Puerco River, and four others nearby, although Joseph City is the only one that still exists. Settlers continued traveling into the area through 1876, although many of them had great difficulty in crossing the Little Colorado. Although shallow and slow flowing, the river flows through soft sand and in some places, even quicksand, creating non ideal conditions for their wagons. There were two primary crossings of the Little Colorado—one at the Grand Falls, and one at Black Falls, a smaller waterfall some 10 mile (16 km) downstream. It was easier to ford the river at the two waterfalls because at that point, it flows over hard bedrock, making the crossing much easier. The Mormons also made many attempts to construct dams on the river to provide irrigation water—as far upstream as the confluence of the river's forks and as far downstream as below Grand Falls—but most of them failed because of the Little Colorado's fickle variations in discharge. Finally, they managed to construct one at Joseph City that lasted for 29 years. Despite the continued hardships, the Mormons persisted, successfully established their colonies, and survived in the region for many decades. Later, Hispanics began to move into the Little Colorado River watershed from the Rio Grande area, establishing St. Johns and Concho. American ranchers from New Mexico also began to colonize the region, creating Eagar and Springerville. For many years, Mormons were the primary group living in the watershed until the 1960s, when their independent towns and farms were absorbed into the growing Arizonan economy.