Кіріспе
Ертедегі африкалық американдық Иса Мәсіх соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (ЛДС шіркеуі) мүшесі Илия Абель немесе Эбл немесе Эблс (25 шілде 1808 – 25 желтоқсан 1884) – шіркеудің алғашқы африкалық американдық мүшелерінің бірі және алғашқы африкалық американдық ақсақал және жетпісшісі болды. Абель негізінен шотланд және ағылшын тегінен шыққан және шіркеу тарихының алғашқы кезеңінде дін қызметкеріне бекітілген алғашқы және санаулы қара нәсілді мүшелердің бірі болды, кейіннен ол сенімнің алғашқы қара миссионері атанды. ЛДС шіркеуі дін қызметкеріне бекітілуге қатысты бұрынғы шектеулерді ресми түрде жариялағанда Абельдің бекітілуі күшін жойған жоқ, бірақ үшінші шіркеу президенті Джон Тейлор оған ғибадатханадағы қасиетті рәсімдерді өткізуге рұқсат бермеді. Абель шебер ағаш шебер болғандықтан, ЛДС ғибадатханалары мен шіркеулерді салуға жиі өз қызметін арнады. Ол 1884 жылы Цинциннатиге (Огайо штаты) миссиядан оралғаннан кейін қайтыс болды, ол шіркеу үшін атқарған үш миссиясының соңғысы болды.
Elijah Abel, or Able or Ables (July 25, 1808– December 25, 1884) was one of the earliest African American members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church), and was the church's first African American elder and Seventy. Abel was predominantly of Scottish and English descent and appears to have been the first, and one of the few, black members in the early history of the church to have received Priesthood ordination, later becoming the faith's first black missionary. Abel did not have his ordination revoked when the LDS Church officially announced its now obsolete restrictions on Priesthood ordination, but was denied a chance to receive his temple endowment by third church president John Taylor. As a skilled carpenter, Abel often committed his services to the building of LDS temples and chapels. He died in 1884 after serving a mission to Cincinnati, Ohio, his last of three total missions for the church.
Ерте өмір
Илья Абель 1808 жылғы 25 шілдеде Мэриленд штатының Фредерик Таун қаласында Делайла Уильямс пен Эндрю Абель отбасында дүниеге келген. Кейбір деректерде Абельдің 1808 жылы, ал басқалары 1810 жылы туғаны айтылады. Дегенмен, 1850 жылғы халық санағында Абельдің 1808 жылы туғаны көрсетілген. Оның анасы шотланд тегінен, әкесі ағылшын тегінен еді; әжелерінің бірі "жартылай ақ" немесе мулат болған, сондықтан Абель "окторон", яғни сегізден бір бөлігі африкалық деп есептелген. Абельдің анасы оның 8 жасында қайтыс болды. Кейбіреулер оның Оңтүстік Каролинадан келген құл болғанына сенген, бірақ оны растайтын ешқандай дәлел табылмаған. Басқалар да Абельдің құл баласы болғаны туралы дәлелсіз болжамға сүйене отырып, ол жер асты жолы арқылы Канадаға көшіп кеткен болуы мүмкін деген пікір білдірген. Бірнеше дереккөздерден басқа, бұл мәлімдемеге ешқандай нақты негіз жоқ, тек Абельдің жастық шағында біраз уақыт Канадада болғаны айтылады.
ЛДС дінін қабылдауы
Кейіннен Огайоға көшіп келіп, Цинциннатиде 1832 жылдың қыркүйек айында Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің мүшесі ретінде суға батыру және растау рәсімдерін қабылдады. Оны жергілікті мормон ақсақалы және темірші Езекиел Робертс суға батырды, ал бұл оқиға шіркеудің жазушысы және газет редакторы Уоррен А. Каудери тіркеп алды. Сол кезде әулеттік баталар беру кезінде, адамды белгілі бір Израиль тайпасының ұрпағы деп жариялау қалыпты жағдай еді. Бірақ Әбілге оның әкесі «өкімін орындамаған» «жетім» бала деп жарияланды. Бірақ батада Әбілдің «бауырларымен теңестірілетіні» және оның жаны «мәңгілікте ақ болып, оның киімдері жарқырауы» айтылды. 1838 жылы Әбіл Нью-Йорк штатының Сент-Лоуренс округінде қызмет еткен кезде 25 жасар Юнис Росс Кинниді суға батырды. Әбіл қайтыс болғаннан кейін Кинни оны «қуатты» уағызшы және «шейіт болған Иосиптің» өкімімен «кірістірілген» адам деп еске алды. Әбіл Кинниге және ол суға батырған басқаларға «[Христостың] келу уақыты жақындап келе жатыр» дегенді үйретті. 1841 жылдың маусым айында Әбіл және тағы алты адам Иллинойс штатының Куинси қаласында штаттық қызметкерлердің заңсыз тұтқындауынан кейін Смитты құтқаруға тырысу үшін экспедициялық әскер ретінде жылдам жұмылдырылды. Бірақ олар Куинсиге жеткенде Смит хабеас корпустың жарлығын алып, Наувуға қауіпсіз оралды. 1842 жылы Әбіл Наувудағы мүлігіне қатысты құжатты Уильям Марксқа беріп, Иосип Смиттің тапсырмасымен Цинциннатиге қайтып келді. Ол онда ағаш ұсталығын жалғастырып, біраз уақыт Сегізінші көшедегі жергілікті суретші Джон Прайспен бірге тұрды. Әбіл Цинциннатиде шіркеудің басшысы ретіндегі қызметін жалғастырды және Иосип Смит оны мойындады, ол Орсон Хайд пен басқаларға былай деді: «Цинциннатиге барып, каретасында жүретін білімді қара нәсілді табыңыз, сіз өзінің ақыл-ойының күшімен жоғары дәрежеге көтерілген адамды көресіз».
Неке
1847 жылдың 16 ақпанында 39 жастағы Абель Огайо штатында тұратын 17 жасар Мэри Энн Адамсқа үйленді. Адамс сонымен қатар, нәсілдік құрамында сегізден бір бөлігі африкалық американдықтардан тұратын. Адамс туралы, оның Абельмен некелескен күнінен және Теннесси мен Огайо штаттарында тұрғандығынан басқа көп мәлімет белгілі емес. Олардың сегіз баласы болды: үшеуі Цинциннатиде дүниеге келді – Морони, Енох және Анна Ребекка. Компания 17 қазанда Солт-Лейк аңғарына келгеннен кейін, Абель отбасы Солт-Лейк-Ситиден бірнеше шақырым оңтүстікке орналасқан Миллкрикке көшіп барды. Абель ЛДС шіркеуінің қоғамдық жұмыстар бағдарламасы аясында ағаш шеберлігімен айналысып, Солт-Лейк ғибадатханасын салуға көмектесті. 1860 жылға қарай Абель отбасы Солт-Лейк-Ситидің Он үшінші ауданына көшіп, Храм алаңынан қысқа қашықтықта тұрды. Абель Елудің мүшесі болып қалды және Ютадағы шіркеу ісіне белсенді қатысты. 1857 жылдың 15 наурызында әйелі мен үлкен ұлымен бірге Мормондық реформаның бір бөлігі ретінде қайтадан суға батыру рәсімінен өтті. 1858 жылы Юта соғысы кезінде Джонстонның басқыншы әскерімен қақтығыстан қашу үшін LDS шіркеуінің мүшелерінің көптеп оңтүстікке көшіп кетуі кезінде, Абель басқыншылар кез келген қателік жасаса, бос қалған қалаға от қоюға міндеттелген басқа күзетшілермен бірге қалды. АҚШ әскерлері Солт-Лейк-Сити арқылы ешқандай оқиғасыз өтіп, қала зақымдалмады. Абель және оның әйелі "жақсы аялдамалар мен мал төлқұжаттары" бар "бірінші сыныпты" пансион ретінде жарнамаланған "Фарнхэм Хаус" пансионын басқарды. 1862 жылға қарай Абель отбасы Солт-Лейк-Ситидегі Оныншы ауданға көшіп келді.
1843 жылы Цинциннатиде өткен кездесу
1843 жылғы 25 маусымда Цинциннатиде ЛДС шіркеуінің елшілері Джон Э. Пейдж, Орсон Пратт, Хебер К. Кимболл және болашақ елші Лоренцо Сноу төрағалық еткен аймақтық конференция өтті. Конференция барысында Абель және оның шіркеу мүшелігіне қатысты мәселелер талқыланды, соның ішінде Абельдің қоғамдық уағыздау қызметіне байланысты жақындағы шағымдар қарастырылды. Пейдж "Мен қара нәсілді бауырласты құрметтеймін, бірақ оны жұрт алдына әкелуге ақыл жол бермейді" деді. Пратт пен Кимболл Пейджтің пікірін қолдады, және шіркеу басшылары Абельдің шіркеу мүшесі ретіндегі қызметін шектеуге келісті. Бұрын Канадада Абельдің Канададан қашуға және ондағы азаматтық көтерілістерге қарсы шығуға шақыруына теріс қаралып, канадалықтар оны "Америкаға жақындықтаушы" деп есептеді. Оны айыптаған бұрынғы миссионерлік әріптестері Абельдің "Сионның барлық елде тіректері болады" деген сөздерін келтірді. Абельге қатысты ешқандай тәртіптік шара қолданылмады. Конференция соңында Абель жергілікті жерде екінші миссияға шақырылды, бірақ оған "тек түрлі терілі халықты" зерттеуге және үйретуге нұсқау берілді. Цинциннатидегі конференция басшылары кездесу шешімінің құдайлық аянға негізделгені немесе доктриналық талап екені туралы мәлімдеме жасаған жоқ, керісінше, сол кездегі нәсілдік және саяси жағдайдың өрбуіне назар аударудың абзал екенін атап өтті.
1849 жылғы діни қызметкерлікке тыйым салу
1849 жылы Бригам Янг шіркеуде қара нәсілді еркектерді дін қызметкеріне тағайындауға толық тыйым салды. Бұл саясатты Янг алғаш рет Он екіге Небраска штатындағы Винтер-Квартерде екі жыл бұрын хабарлаған болуы мүмкін. Янгтың 1849 жылғы мәлімдемелері – африкалық текті адамдарды ғибадатханаға кіргізбеудің немесе дін қызметкерінің билігін пайдаланудан ресми түрде шеттетудің ең ерте белгілі мысалдары. Бұл шешімге, мүмкін, Цинциннатиде тұратын, өзін пайғамбар санайтын және әр түрлі жағдайларда өзін Иса мен Адам, адамзаттың әкесі деп мәлімдеген Уильям МакКэридің әрекеттері де ықпал еткен болуы мүмкін. 1847 жылы, қасиеттілер Винтер-Квартерде тұрғанда, МакКэри үйінде рұқсатсыз көп әйелділікке қатысты белгілі бір ритуалдар орындалғаны анықталғаннан кейін ол шіркеуден қуылды. ЛДС шіркеуінің мүшелері Батысқа көшіп бара жатқанда, мормондар қара нәсілділердің саны көп болатын аймақтарға тап болды, соның салдарынан шіркеу мүшелері арасында қара нәсілділерге қарсы көзқарас күшейді. Осы кезеңде К. Уокер Льюис сияқты шіркеудің басқа қара нәсілді мүшелері де өздерінің және шіркеу мүшелігінің тексеруден өтуіне тап болды. 1847 жылға қарай Абельдің дін қызметкері ретіндегі билігіне күмән туа бастады, оның шіркеу қауымдастығындағы беделіне қарамастан. 1849 жылы барлық соңғы күнгі қасиеттілердің "қоңыр терілі бауырластарына" ресми тыйым салынғаннан кейін де Абель шіркеуде қызметін жалғастырды. Өзі дін қызметкері болғандықтан, ол 1842 жылдан 1853 жылға дейін Цинциннатиде жетпіс ретінде қызмет етті және 1883 жылдың күзінде қайтыс болғанға дейін Цинциннатиге тағы бір миссионерлік сапар жасады.
Ғибадатхананың рәсімдерін орындаудан бас тарту
Юта аймағына көшіп келгеннен кейін, Абель Бригам Янгтан әйелі мен балаларына орасан мөрмен бекітілуге рұқсат сұрады, бірақ ол рұқсат берілмеді. Абель бес жылдан кейін қайтыс болған әйеліне, ұлына және қызына тағы да мөрлеуді сұрады – бұл жолы президент Джон Тейлордан, ол осы өтінішті Он Екі Апостол кеңесіне қарау үшін жіберді. Абельдің өтініші тағы да қабылданбады, және оған ғибадатханаға кіріп, даралау рәсімінен өтуге рұқсат берілмеді.
1879 жылы Жозеф Смиттің мәлімдемелеріне қатысты кездесу
1879 жылдың 31 мамырында Прово қаласының әкімі Абрахам О. Смуттың үйінде Жозеф Смиттің қара терілі ерлер мен діни қызметкерлікке қатысты пікірлерінің келіспеушіліктері талқыланды. Бұл талқылаулар Абельдің жақында қайтыс болған әйеліне оралуына рұқсат беру туралы өтінішіне жауап ретінде өтті. Осы кездесулерде Абельдің өзі шіркеу басшыларының алдында діни қызметкерлігін қорғап, оның тарихын баяндады және Жозеф Смиттің өзі оған "діни қызметкерлікке лайық" екенін айтқандығын мәлімдеді. Абель Президент Тейлорға өмір бойы діни қызметкерлігінің мәртебесі бір күні нәсіліне қарамастан, Құдайдың барлық адамдарын біріктіретін "байлағыш буын" болатынына үміттене бастағанын жеткізді. Кездесулердің соңында Джон Тейлор Жозеф Смит "ерекше жағдай жасап", Абельге оның нәсіліне қарамастан діни қызметкерлік бергенін қорытындылады – мүмкін ол негізінен еуропалық текті болғандықтан, немесе ерте шіркеуді дамытуға және салуға көмектесу арқылы лайықты екенін көрсеткендіктен. Тейлор Смиттің шешімін құрметтеуді ұсынды және Абельдің діни қызметкерлігі "қалпында қалсын" деп шешті.
Әбілдің діни қызметі туралы өлімнен кейінгі түсініктеме
Абылдың қазасынан кейін, ЛДС шіркеуінің президенті Джозеф Ф. Смит бірнеше рет айтты.
Мұра
1884 жылы Абель қайтыс болғаннан кейін оның өмірі мен дін қызметкеріне бекітілуі ондаған жылдар бойы сөз бен пікірталас тақырыбы болып келді. Ілияс Әбілдің жағдайы мен тарихы жиі қара терілі ер адамдардың дін қызметкерлігіне немесе ғибадатхананың нығматына қол жеткізуі туралы сұрақтар туғанда еске алынды. 1978 жылдан бастап Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер Шіркеуінің барлық дербес ер адамдары дін қызметкерлігіне қабылданды, сол кезде нәсілге негізделген барлық бұрынғы шектеулер сол кездегі пайғамбар және шіркеу президенті Спенсер У. Кимболл алған уахи арқылы алынып тасталды. Бірақ осыған дейін Абельдің ұлы мен немересі Енох пен Ілияс екеуі де Мәліксадық дін қызметкерлігіне бекітілген еді; Енох 1900 жылдың 27 қарашасында ересек, ал Ілияс 1935 жылдың 29 қыркүйегінде сол лауазымға бекітілді. 2002 жылы Миссури мормон шекаралық қоры және Жаратылыс тобы Абельдің, оның әйелінің және ұрпақтарының құрметіне Солт-Лейк-Ситиде Абельдің қабірінің үстіне ескерткіш орнатты.