Бейлби Портеус: Англиялық дін қызметкері және құлдыққа қарсы күрескер

Кіріспе

Англикандық епископ (1731–1809)

Бейлби Портеус (немесе Портеус; 8 мамыр 1731 – 13 мамыр 1809), Честер және Лондон епискобы қызметін атқарған, Англия шіркеуінің реформаторы және Англиядағы құлдықты жою қозғалысының белгілі қайраткері. Шіркеутің құлдыққа қатысты позициясын сынға алған алғашқы англикандық шенеунік ол болды.

Ерте өмір

Портеус 1731 жылдың 8 мамырында Йорк қаласында Элизабет Дженнингс пен Роберт Портеус (1758/9 ж.с.) егіншілерінің 19 баласының ең кішісі ретінде дүниеге келді. Отбасы шотланд тегінен болса да, оның ата-анасы Вирджиниядағы плантаторлар болды, олар 1720 жылы провинциядағы экономикалық қиындықтар мен әкесінің денсаулығына байланысты Англияға оралды. Йорктегі Сент-Питер мектебінде қысқа ғана оқығаннан кейін, ол Рипон грамматикалық мектебінде білім алды, содан соң Кембридж университетіндегі Крайст колледжінде классикалық пәндерді зерттеді және 1752 жылы стипендия алды. 1759 жылы ол «Өлім: Поэтикалық эссе» өлеңімен Сеатония сыйлығын жеңіп алды, бұл шығарма оны әлі күнге дейін еске түсіреді. 1757 жылы ол дін қызметкері болып тағайындалды, ал 1762 жылы Кентербери архиепископы Томас Секкердің үй шапаланы болып тағайындалды және алты жыл бойы Ламбет сарайында оның жеке көмекшісі болды. Осы жылдары ол Америка колонияларындағы және Британдық Батыс Индиядағы құл африкалықтардың жағдайы туралы көбірек білген деп саналады. Ол дін қызметкерлерімен және миссионерлермен хат алмасып, Батыс Индиядағы Джеймс Рамзиден және Англияда босатылған құлдардың ісін қолдаған ағылшын заңгері Гранвилл Шарптан құлдардың өте қиын жағдайы туралы хабарлар алды. 1769 жылы Бейлби Портеус король Георг III-нің шапаланы болып тағайындалды. Ол 1771, 1773 және 1774 жылдары Уайтхоллдағы Корольдік капеллада ораза айында уағыз оқушылардың бірі ретінде тізімделген. Сонымен қатар, ол 1767 жылдан 1777 жылға дейін Ламбеттің пасторы болды (Кентербери архиепискобы мен Таж арасында бөліскен лауазым), ал кейін 1776-77 жылдары Винчестердегі Сент-Кросс монастырының басшысы болды. Ол Англия шіркеуінің ішіндегі тенденциялар туралы алаңдады, оларды Киелі кітаптың шындығын сусыру деп қарады, доктриналық тазалықты қорғады және анти-жазылым қозғалысына қарсы тұрды, оның құрамына теологтар мен ғалымдар кірді, олар, оның пікірінше, христиан доктриналары мен сенімдерін сусыратты және сонымен қатар дін қызметкерлеріне Тридцать тоғыз бапқа жазылу мүмкіндігін беруді жақтады. Сонымен бірге ол кейбір баптарды қайта қарау туралы компромисске келісуге дайын болды. Әрқашан Англия шіркеуінің адамы болған ол методистермен және басқа дін өкілдерімен жұмыс істеуге қуанышты болды және олардың евангелизм мен білім беруге қосқан үлкен үлесін мойындады. Ол Маргарет Ходжсонға үйленді. Олардың балалары болғаны туралы ешқандай жазба қалмаған.

Porteus was born in York on 8 May 1731, the youngest of the 19 children of Elizabeth Jennings and Robert Porteus (d. 1758/9), a planter. Although the family was of Scottish ancestry, his parents were Virginian planters who had returned to England in 1720 as a result of the economic difficulties in the province and for the sake of his father's health. Educated briefly at St Peter's School, York and later at Ripon Grammar School, he was a classics scholar at Christ's College, Cambridge, becoming a fellow in 1752. In 1759 he won the Seatonian Prize for his poem Death: A Poetical Essay, a work for which he is still remembered. He was ordained as a priest in 1757, and in 1762 was appointed as domestic chaplain to Thomas Secker, Archbishop of Canterbury, acting as his personal assistant at Lambeth Palace for six years. It was during these years that it is thought he became more aware of the conditions of the enslaved Africans in the American colonies and the British West Indies. He corresponded with clergy and missionaries, receiving reports on the appalling conditions facing the slaves from Revd James Ramsay in the West Indies and from Granville Sharp, the English lawyer who had supported the cases of freed slaves in England. In 1769 Beilby Porteus was appointed as chaplain to King George III. He is listed as one of the lenten preachers at the Chapel Royal, Whitehall in 1771, 1773 and 1774. He was also Rector of Lambeth (a living shared between the Archbishop of Canterbury and the Crown) from 1767 to 1777, and later Master of St Cross, Winchester (1776–77). He was concerned about trends within the Church of England towards what he regarded as the watering down of the truth of Scripture and stood for doctrinal purity and opposed the anti subscription movement, composed of theologians and scholars who, as he saw it, would have watered down cardinal Christian doctrines and beliefs and were also in favour of allowing clergy the option of subscribing to the Thirty Nine Articles. At the same time he was prepared to suggest a compromise of a revision to some of the Articles. Always a Church of England man, he was, however, happy to work with Methodists and dissenters and recognised their major contributions in evangelism and education. He was married to Margaret Hodgson. There is no record of them having any children.

Честер епискобы

1776 жылы Портеус Честер епископы лауазымына ұсынылып, 1777 жылы қызметке кірісті. Ол Индустриялық революцияның көптеген жаңа орталықтарында, олардың көпшілігі Англияның солтүстік-батысында орналасқан, бірақ ең аз приходтары бар епархияның проблемаларын шешуге ден қойды. Жаңа өндіріс орындарындағы көшпенді жұмысшылардың өте ауыр кедейлігі мен мұқтаждығы шіркеу үшін зор мәселе тудырып, приходтардың қаражаты үлкен күшпен сарпталды. Ол Батыс Үндістан құлдарынның тағдырына терең қызығушылық танытып, құл саудасына қарсы белсенді уағыз айтты, үгіт жүргізді және Лордтар палатасындағы көптеген пікірталастарға қатысып, белгілі құлдарды жоюшы ретінде танылды. Ол Шетелдерде Евангелия тарату қоғамының қызметіне ерекше назар аударды, әсіресе Англия шіркеуінің Барбадостағы Кодрингтон плантацияларын басқарудағы рөліне қатысты, мұнда қоғамға 300-ге жуық құл тиесілі болды. Білімді және халыққа жақын уағызшы ретінде танылған ол 1783 жылы ең танымал және ықпалды уағызы арқылы бүкіл елге әйгілі болды.

Мерейтойлық уағыз

Портеус 1783 жылы Евангелиеді шетелдерде тарату қоғамының мерейтойлық уағыздауын жариялауға шақырылған мүмкіндікті пайдаланып, Англия шіркеуінің Барбадостағы Кодрингтон плантацияларындағы 350 құлдың аяусыз жағдайына немқұрайлы қарағанын сынады және олардың жағдайын жақсарту жолдарын ұсынды. Бұл – «Британдық Батыс Үнді аралдарындағы негр құлдардың өркениетке жеткізілуі, жақсартуы және дінге көшуі» тақырыбындағы жалынды және негізделген уағыз болды. Ол Сент-Мэри-ле-Боу шіркеуінде қоғамның қырық мүшесінің, соның ішінде Англия шіркеуінің он бір епископының алдында айтылды. Бірақ бұл уағыз көбінесе құлаққа ілікпеді. Сондықтан Портеус Кодрингтон иелігінің құлдарын тиімді түрлендіру жоспарын жасауға кірісті. Ол бұл жоспарды 1784 жылы SPG комитетіне ұсынды, ал қабылданбаған соң, 1789 жылы қайтадан ұсынды. Оның жоспары басқа епископтар тарапынан қабылданбауына қатты ренжіді. Оның күнделігіндегі жазбасы сол күнгі шешімге деген наразылығын, епископтар мен қоғам комитетінің өз құлдарының әл-ауқаты үшін жауапкершілікке немқұрайлы қарағанын көрсетеді. Бұл британдық Батыс Үндістан колонияларында құлдықты жою үшін 26 жылдық күрес басталған тұс болды. Портеус үлкен үлес қосты және ақырында мақсаттарына жетудің басқа да жолдарына көшті, оларға жазу, саяси бастамаларды қолдау және Барбадос пен Ямайкаға миссионерлерді жіберу кірді. Портеус алған хабарлардың нәтижесінде құлдардың тағдырына қатты алаңдады, құлдықты жоюға бел буған және осы күреске белсенді қатысқан, өз заманындағы ең жоғары дәрежелі дін қызметкері болды. Ол сэр Чарльз Миддлтон басқаратын Кенттегі Тестондағы құлдықты жоюшылар тобымен байланыс жасады және көп ұзамай Уильям Уилберфорс, Томас Кларксон, Генри Торнтон, Закари Маколей және басқа да белсенділермен танысты. Осы топтың көптеген мүшелері евангелистік әлеуметтік реформаторлардың «Клэфэм тобының» құрамында болды және Портеус оларға және олардың күресіне ерікті түрде қолдау көрсетті. Уилберфорстың құл саудасын жою туралы заң жобасы 1789 жылдан бастап 18 жыл бойы британ парламентіне бірнеше рет ұсынылды. Портеус Англия шіркеуінің және Лордтар палатасындағы епископтардың қатарынан бұл күреске белсенді және күшті қолдау көрсетті.

Porteus used the opportunity afforded by the invitation to preach the 1783 Anniversary Sermon of the Society for the Propagation of the Gospel in Foreign Parts to criticise the Church of England's role in ignoring the plight of the 350 slaves on its Codrington Plantations in Barbados and to recommend means by which the lot of slaves there could be improved. It was an impassioned and well reasoned plea for The Civilisation, Improvement and Conversion of the Negroe Slaves in the British West India Islands Recommended and was preached at the church of St Mary le Bow before forty members of the society, including eleven bishops of the Church of England. When this largely fell upon deaf ears, Porteus next began work on his Plan for the Effectual Conversion of the Slaves of the Codrington Estate, which he presented to the SPG committee in 1784 and, when it was turned down, again in 1789. His dismay at the rejection of his plan by the other bishops is palpable. His diary entry for the day reveals his moral outrage at the decision and at what he saw as the apparent complacency of the bishops and the committee of the society at its responsibility for the welfare of its own slaves. These were the first challenges to the establishment in an eventual 26 year campaign to eradicate slavery in the British West Indian colonies. Porteus made a huge contribution and eventually turned to other means of achieving his aims, including writing, encouraging political initiatives, and supporting the sending of mission workers to Barbados and Jamaica. Deeply concerned about the lot of the slaves as a result of the reports he received, Porteus became a committed and passionate abolitionist, the most senior cleric of his day to take an active part in the campaign against slavery. He became involved with the group of abolitionists at Teston in Kent, led by Sir Charles Middleton, and soon became acquainted with William Wilberforce, Thomas Clarkson, Henry Thornton, Zachary Macaulay and other committed activists. Many of this group were members of the so called Clapham Sect of evangelical social reformers and Porteus willingly lent his support to them and their campaigns. As Wilberforce's bill for the abolition of the slave trade was brought before the British parliament time and time again over 18 years from 1789, Porteus campaigned vigorously and energetically supported the campaign from within the Church of England and the bench of bishops in the House of Lords.

Лондонның епискобы

1787 жылы Портеус премьер-министр Уильям Питттің кеңесімен Лондон епископтығына ауыстырылды және 1809 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Дәстүр бойынша, ол сондай-ақ Корольдік кеңеске мүше етіліп, Корольдік капелланың деканы болып тағайындалды. 1788 жылы ол епископтар палатасынан сер Уильям Долбеннің құл саудасы заң жобасын қолдады. Келесі ширек ғасыр бойы ол Англия шіркеуінде құлшылықты жою жөніндегі басты жақтаушы болды, 1807 жылы құл саудасы заңының қабылдануын қамтамасыз ету үшін Уилберфорс, Гранвилл Шарп, Генри Торнтон және Захари Маколей сияқты адамдарға көмек көрсетті. Құлшылыққа қарсы қозғалысқа белсенді қатысқаны және басқа да көрнекті аболиционистермен достығы ескеріле отырып, Лондон епископы ретінде ол енді британдық колониялардың теңіз артындағы рухани әл-ауқаты үшін ресми жауапкершілікке ие болды. Ол Батыс Үндістанға, сондай-ақ Үндістанға миссионерлік сапарларды ұйымдастырды және өмірінің соңында Гренландия мен Үндістан сияқты алыс елдерде тұратын көптеген халықтардың тіліндегі діни кітаптарды жеке қаржыландырып жіберді. Мықты моральдық қағидалары бар Портеус 18-шы ғасырда елдегі моральдық құлдырау деп есептеген жағдайға қатты алаңдады және ойын-сауық бақтары, театрлар және Құдай күнін сақтамау сияқты себептерге жатқызылған тенденцияларға қарсы күресті. Ол досы, бұрынғы драматург және білімді әйел Ханна Морды осы оқиғаларда кең таралған әдепсіздік пен тәртіпсіздікке қарсы үгіттеуші жазбалар жазуға шақырды. Ол француз революциясының принциптерінің таралуына, сондай-ақ Томас Пэйннің «Ақыл дәуірі» атты еңбегіндегі дінсіз және қауіпті ілімдерге қарсы күресті. 1793 жылы Портеус ұсынғаннан кейін Ханна Мор «Ауылдық саясат» атты қысқаша памфлет жариялады, ол Пэйннің аргументтерін жоюға бағытталған және сол кездегі жалпы әдепсіздікке қарсы күресу үшін жазылған көптеген үгіттеуші жазбалардың біріншісі болды.

In 1787, Porteus was translated to the bishopric of London on the advice of Prime Minister William Pitt, a position he held until his death in 1809. As is customary, he was also appointed to the Privy Council, and Dean of the Chapel Royal. In 1788, he supported Sir William Dolben's Slave Trade Bill from the bench of bishops, and over the next quarter century he became the leading advocate within the Church of England for the abolition of slavery, lending support to such men as Wilberforce, Granville Sharp, Henry Thornton and Zachary Macaulay to secure the eventual passage of the Slave Trade Act in 1807. In view of his passionate involvement in the anti slavery movement and his friendship with other leading abolitionists, it was especially appropriate that, as Bishop of London, he should now find himself with official responsibility for the spiritual welfare of the British colonies overseas. He was responsible for missions to the West Indies, as well as to India, and towards the end of his life personally funded the sending of scriptures in the language of many peoples as far apart as Greenland and India. A man of strong moral principle, Porteus was also passionately concerned about what he saw as the moral decay in the nation during the 18th century, and campaigned against trends which he saw as contributory factors, such as pleasure gardens, theatres and the non observance of the Lord's Day. He enlisted the support of his friend Hannah More, former dramatist and bluestocking, to write tracts against the wickedness of the immorality and licentious behaviour which were common at these events. He vigorously opposed the spread of the principles of the French Revolution as well as what he regarded as the ungodly and dangerous doctrines of Thomas Paine's The Age of Reason. In 1793, at Porteus' suggestion, Hannah More published Village Politics, a short pamphlet designed to counter the arguments of Paine, the first in a whole series of popular tracts designed to oppose what they saw as the prevailing immorality of the day.

Басқа реформалар

Келесі 20 жылдың көп бөлігінде – ұлттық және халықаралық саяси дүрбелең кезінде Портеус сот, үкімет, Лондон қаласы және грузин қоғамының жоғарғы эшелондарындағы ықпалды даралардың пікірлеріне әсер ете алу мүмкіндігіне ие болды. Портеус мұны, құл саудасы, католиктердің эмансипациясы, жалақысы төмен дін қызметкерлерінің еңбекақысы мен жағдайы, жексенбі күндері өткізілетін ойын-сауықтың шектен шығуы сияқты әртүрлі мәселелер бойынша пікірталас тудыру арқылы, сондай-ақ Уильям Уилберфорс, Ханна Мор және Клэпхэм сектасының евангелистік әлеуметтік реформаторларын белсенді қолдау арқылы істеді. 1793 жылы ол Ауыл шаруашылығын қолдау және ішкі жақсарту жөніндегі кеңеске мүше болып тағайындалды. Ол әрбір приходтағы жексенбілік мектептердің құрылуына белсенді түрде атсалысты, Шіркеу миссионерлік қоғамының ерте меценаты және Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамының негіздеуші мүшелерінің бірі болды, сондай-ақ оның вице-президенті болды. Ол жеке Киелі кітап оқудың белгілі және жарық әдептеушісі болды, тіпті өзінің атымен аталатын «Портеусиандық Киелі кітапты» пайдалана отырып, күнделікті рухани тәжірибелер жүйесін жасады, ол оның өлімінен кейін жарық көрді және ең маңызды және пайдалы өлеңдерді бөліп көрсетті; сонымен қатар, шіркеу ұйымдарының трактаттарды пайдалануының жаңа тәсіліне жауапты болды. Әрқашан Англия шіркеуінің адамы болған Портеус, методистермен және диссентерлермен жұмыс істеуге дайын болды және олардың евангелизм мен білім беруге қосқан үлкен үлесін мойындады. 1788 жылы үшінші Георг қайтадан психикалық денсаулығының нашарлау кезеңіне түсті (қазірде маниакалды депрессия деп диагноз қойылады), бұл ұлттық алаңдаушылықты тудырды. Келесі жылы Портеус өзі уағыз оқыған Сент-Пол соборында оның жазылуына арналған алғыс айту рәсімі өтті. Наполеонға қарсы соғыс 1794 жылы басталды және тағы 20 жылға созылды. Портеус Лондон епископы ретінде британдықтардың Сент-Винсент мүйісі, Нил және Копенгаген шайқастарындағы жеңістеріне арналған алғыс айту рәсімдерін ғана емес, сонымен қатар 1805 жылы Нельсонның қайтысына байланысты ұлттың терең қайғысын және 1806 жылы Сент-Пол соборында өткен оның мемлекеттік жерлеу рәсімін де көрді. Лондон епископы ретінде Портеус осы рәсімдердің кейбіреулеріне қатысқан болуы мүмкін, бірақ адмиралдың адалдығын сақтамағандығына байланысты Нельсонның жерлеу рәсіміне қатыспауы ықтимал. Денсаулығының соңғы үш жылда біртіндеп нашарлауынан кейін, епископ Портеус 1809 жылы Фулхэм сарайында қайтыс болды және өзінің тілегі бойынша Кенттегі Сандридждегі Сент-Мария шіркеуіне жерленді – оның ауылдық үйінен бір тас лақтыру қашықтықтағы шалғайдағы жер – ол әрбір күзде зейнетке шығуды ұнатқан орын.

During much of the following 20 years – a time of national and international political upheaval, Porteus was in a position to influence opinion in the influential circles of the Court, the government, the City of London and the highest echelons of Georgian society. Porteus did this, partly by encouraging debate on subjects as diverse as the slave trade, Catholic emancipation, the pay and conditions of low paid clergy, the perceived excesses of entertainment taking place on Sundays—and by becoming a vocal supporter of William Wilberforce, Hannah More and the Clapham Sect of evangelical social reformers. He was also appointed as one of the members of the Board for Encouragement of Agriculture and internal Improvement in 1793. He was active in the establishment of Sunday Schools in every parish, an early patron of the Church Missionary Society and one of the founder members of the British and Foreign Bible Society, of which he became vice president. He was a well known and passionate advocate of personal Bible reading and even gave his name to a system of daily devotions using the Porteusian Bible, published after his death, highlighting the most important and useful passages; and was responsible for the new innovation of the use of tracts by church organisations. Always a Church of England man, Porteus was, however, happy to work with Methodists and dissenters and recognised their major contributions in evangelism and education. In 1788, George III had again lapsed into one of his periods of mental derangement (now diagnosed as manic depression) to national concern. The following year, a Service of Thanksgiving for his recovery was held in St Paul's Cathedral, at which Porteus himself preached. The war against Napoleon began in 1794 and was to drag on for another 20 years. Porteus' tenure as Bishop of London saw not only services of thanksgiving for British victories at the Battles of Cape St. Vincent, the Nile and Copenhagen, but the great national outpouring of sorrow at the death of Nelson in 1805, and his state funeral service in St Paul's Cathedral in 1806. As Bishop of London, Porteus may have officiated at some of these services, although it is unlikely that he did so at Nelson's funeral, because of the Admiral's reputation as an adulterer. After a gradual decline in his health over the previous three years, Bishop Porteus died at Fulham Palace in 1809 and, according to his wishes, was buried at St Mary's church, Sundridge in Kent – a stone's throw from his country retreat in the village – a place to which he had loved to retire every autumn.

Мұра

Бейлби Портеус 18 ғасырдағы ең маңызды, бірақ бағаланбаған шіркеу қайраткерлерінің бірі болды. Оның уағыздарын көптеген адамдар оқыды, ал оның ең алдыңғы қатарлы азаттық қорғаушы ретіндегі мұрасы 19 ғасырдың басында оның есімін Уилберфорс пен Томас Кларксон есімдерімен бірге танымал етті, бірақ 100 жыл өткен соң ол "ұмытылған азаттық қорғаушылардың" біріне айналды, ал бүгін оның рөлі көбінесе ескерілмейді және оның есімі тарихтың аралық жазбаларына сіңірілді. Оның 21 ғасырдағы ең танымал есімдері – "Өлім" туралы өлеңі және, мүмкін, әділетсіз болса да, Джейн Остиннің "Гордость и предубеждение" романындағы мақтанғаны көп мистер Коллинздің прототипі ретіндегі бейнесі. Бірақ ирония тұсы сол, Портеус жасаған ең ұзаққа созылған үлесі – ол үшін оны көптеген адамдар білмейді, ол 1781 жылғы "Жексенбі күнін сақтау туралы" заң (оның Англияның моральдық құлдырауы деп санаған нәрсеге жауап ретінде қабылданған), ол келесі 200 жыл бойы халықтың демалыс күндерін қалай өткізуіне қатысты ережелерді заңдастырды, 1994 жылғы "Жексенбі саудасы туралы" заң қабылданғанға дейін. Дегенмен, оның мұрасы тірі, өйткені ол бастау көмектескен науқан ақырында Англия шіркеуін миссиялық және әлеуметтік әділеттілікке бағытталған халықаралық қозғалысқа айналдырды, Африка, Үндістан және Афро-Кариб тегіндес епископтар мен архиепископтарды және көптеген түрлі этникалық топтардан басқаларын оның жетекшілері етіп тағайындады.