Кіріспе
Amphipoda (/æ//m/'/f//ɪ//p//ə//d//ə/) - қабықшасы жоқ және әдетте бүйірден қысылған денелі малакостракалық шаябақтар отряды. Амфиподтар (/æ//m//f//ɪ//p//ɒ//d//z/) мөлшері әртүрлі, көбінесе шөгінді жегіштер немесе өлік жегіштер. Қазірге дейін 9900-ден астам амфипод түрі сипатталған. Олар негізінен теңіз жануарлары, бірақ барлық су ортасында кездеседі. 1900-ге жуық түрі тұщы суда тіршілік етеді, сонымен қатар Талитрус сальтатор және Арциталитрус сильватикус сияқты құрлықта тіршілік ететін құмшаңдар да осы отрядқа жатады.
Amphipoda (/æ//m/'/f//ɪ//p//ə//d//ə/) is an order of malacostracan crustaceans with no carapace and generally with laterally compressed bodies. Amphipods ('/æ//m//f//ɪ//p//ɒ//d//z/) range in size from and are mostly detritivores or scavengers. There are more than 9,900 amphipod species so far described. They are mostly marine animals, but are found in almost all aquatic environments. Some 1,900 species live in fresh water, and the order also includes the terrestrial sandhoppers such as Talitrus saltator and Arcitalitrus sylvaticus.
Этимологиясы мен атаулары
Амфипод атауы нео-латын тілінен келген "амфипода" сөзі арқылы грек тілінің "ἀμφί" ("екі жағынан/барлық жағынан") және "πούς" ("аяқ") түбірлерінен шыққан. Бұл, бір түрлі кеуде аяқтары бар туысқан Изоподтардан өзгеше. Көбінесе балық аулаушылар арасында амфиподтар тұщы су креветкасы, скад немесе бүйірмен жүзушілер деп белгілі.
Экология
Амфиподтар дерлік барлық су ортасында кездеседі, тұщы судан бастап теңіз суынан екі есе тұзды суларға дейін. Олар су экожүйелерінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады, көбінесе мезогразерлер рөлін атқарады. Гаммаридея қанаттыларының көпшілігі эпибенттік, бірақ олар жиі планктон сынамаларында кездеседі. Гиперидея қанаттыларының барлығы планктондық және теңіздік. 1900 түрдің шамамен 20 пайызы тұщы су және басқа да теңізге жатпайтын суларда тіршілік етеді. Ежелгі Байкал көлі мен Каспий теңізі алабының суларында ерекше бай эндемикалық амфипод фаунасы табылған. Талитридтер тұқымдасына жататын (соның ішінде жартылай құрлықта және теңізде тіршілік ететін жануарлар бар) құрлыққа секіретіндер ылғалды ортада, мысалы, жапырақ шөбінде тіршілік етеді. Құрлыққа секіретіндер бұрын Гондвана құрамына кірген аймақтарда кең таралған, бірақ соңғы кезде Еуропа мен Солтүстік Американың кейбір бөліктерін мекендеген. 160 туысқа және 30 отбасыға жататын 750-ге жуық түр троглобиттік болып табылады және барлық қолайлы орталарда кездеседі, бірақ олардың әртүрлілігінің орталықтары Жерорта теңізі бассейнінде, Солтүстік Американың оңтүстік-шығысында және Кариб аймағында орналасқан. Бентостық экожүйелердегі популяцияларда амфиподтар қоңыр балдырлардың өсуін бақылауда маңызды рөл атқарады.
Тамақ іздеу
Амфиподтардың көпшілігі шөплеушілер немесе өлік жегіштер. Өтемақылық тамақтану қабілеті жоқ түрлерде жоғары сапалы тамақ болмаған жағдайда тіршілік ету, өнімділік және өсуге күшті теріс әсер тиюі мүмкін. Кейбір биоценоздарда балдырлардың болуы жыл бойы өзгеретіндіктен, өтемақылық тамақтану сияқты икемді тамақтану тәсілдерінің қалыптасуы тіршілікке тиімді болуы мүмкін. Кейбір түрлерде каннибализм және түр ішіндегі жыртқыштық жиі кездеседі, бірақ ересектер өз балаларымен кездесу мүмкіндігі болғанда жас амфиподтарды жеуге бейімділігін азайтуы мүмкін. Жасқа қоса, жынысы да каннибализмге әсер етеді, себебі аталар жаңадан қабығын ауыстырған ұрғашыларды аналықтарға қарағанда сирек жейді.