Кіріспе

яһуди патриархы Жақыптың берген нығметі

Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысында патриархтық нығмет немесе евангелист нығметі қол қою арқылы беріледі, сонымен бірге кеңес, сендіру және өмір бойына жетекшілік ететін сөздер қоса беріледі, олар тек нығметті алғандарға арналған. Бұл сөздерді шіркеудің бекітілген патриархы (евангелисті) айтады, бірақ олардың Киелі Рухтан шабыттанғандығына сенеді. Бұл нығметтер Иса Мәсіхтің Соңғы күндердің шіркеуінде де, Мәсіх қауымында да беріледі. Патриархтық/евангелист нығметтері Жақыптың өліміне дейін әр ұлына берген нығметінің үлгісімен жасалған. Адам өмірінің кез келген сәтінде жұбату, емдеу және жетекшілік нығметтерін алуға болады, бірақ патриархтық/евангелист нығметі ерекше, себебі ол рәсім (LDS шіркеуі) немесе қасиетті дастарқан (Мәсіх қауымы) болып саналады. Бұл шіркеулердегі патриархтық/евангелист нығметтеріне қатысты басқа да айырмашылықтар, мысалы, кім нығмет ала алады және қашан, немесе нығметтің ауқымы мен мазмұны төмендегі тиісті бөлімдерде сипатталған.

Мормондықтың алғашқы кезеңінде

Бірінші соңғы күндердің қасиетті патриарх баталарын Джозеф Смиттің әкесі Жозеф Смит аға орындады, ол 1833 жылдың 18 желтоқсанында әкесіне патриарх рөлін берген болатын. Смит аға 1834 жылдың 9 желтоқсанында ұлына батасын беріп, кіші Смит Сионды орнататынын, жауларын жеңетінін, соңғы ұрпаққа дейін ұрпағын күтетінін және "жер бетінде тұрып" Екінші Келуге куә болады (тірілістен кейін, Сот Күніне дайындық ретінде) деп пайғамбарлық жасады. Сол күні Жозеф Смит аға барлық балаларын және олардың жұбайларын жинап, әрқайсысына патриарх батасын берді. 1840 жылдың 14 қыркүйегінде Жозеф аға қайтыс болғанға дейін өзінің ең үлкен тірі ұлы Хайрум Смитті Шіркеудің Патриархы етіп тағайындады. Осы уақыттан бастап Хайрум 1844 жылдың 27 маусымында қайтыс болғанға дейін патриарх баталарын беріп келді.

ЛДС шіркеуінде

Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінде (СДШ шіркеуінде) патриархалды бата – уәкілетті патриархтың (патриарх қызметіне бекітілген адам) алушының басына қолын қойып, бата айту арқылы берілетін қасиетті рәсім. Бата алу үшін алушының бұрын өзінің епископынан ұсыныс алуы керек. Бұл, епископпен сұхбаттасу арқылы анықталады, онда епископ өтініш берушінің лайықтылығы мен дайындығын бағалайды. Патриархалды батаның мақсаты: 1) жеке тұлғаның Исраил тайпасына жататындығын анықтау, ол нақты тайпаға тиесілі ме әлде «асырап алынған» саналып жата ма, сондай-ақ осы тайпаға байланысты жауапкершіліктер мен баталар; 2) мүшеге білім мен ізгі хабар принциптерін сақтау арқылы қол жеткізілетін рухани сыйларды сыйлау; 3) жеке тұлғаға кеңес беру немесе көмектесу (көбінесе болашақ оқиғалардың, мүмкіндіктердің және тәлкекке салулардың болжамын қамтиды). Шіркеуде патриархалды бата алушыға аян ретінде қарастырылады, ал батадағы уәделер алушының ізгі хабар принциптерін сақтауына байланысты болып есептеледі. Адамға оның Исраил тайпасына жататындығы хабарланады. Бұл, шіркеу іліміне сәйкес, шомылу арқылы мүшелер Исраил үйінің бір бөлігіне айналады дегенді мойындау үшін жасалады. Сонымен қатар, әр тайпаның ерекшелігі бар және адам өзінің қай тайпаға жататындығын білгеннен кейін өмірінің ерекше жағдайларын жақсырақ түсіне алады деп саналады. Тайпалар арасындағы айырмашылықтар, негізінен, Яқыптың ұлдарына және Жүсіптің ұлдары Ефрем мен Манасаға берген баталарындағы айырмашылықтардан туындайды деп мойындалады. Патриархалды бата әдетте бір мүшеге бір рет ғана беріледі. Сирек жағдайларда, адам қосымша патриархалды бата алуға рұқсат ала алады. Бата беру әдетте патриархтың немесе өтініш берушінің үйінде жүзеге асырылады. Көбінесе, тек жақын туыстар, ата-анасы немесе жұбайы ғана қатысады. Патриарх отырған адамның басына қолын қойып, батаны дауыстап оқиды. Батаның жазбасы бірден жасалады. Барлық баталардың көшірмелері шіркеу жазбаларында сақталады және шіркеу оларды аян деп санайды. Мүшелер батаның көшірмесін алады және оны өмір бойы кеңес алу үшін пайдалануға шақырылады. Адептендірушілер батаның Құдайдан тікелей аян екеніне сенеді, сондықтан шіркеу мүшелеріне оны қасиетті санап, басқалармен жеңіл-жеңіл бөліспеуге кеңес береді. Әрбір діни басшысы лайық деп тапқан және рухани жағынан жетілген мүше патриархалды бата ала алады. Бала кезінен бері шіркеу мүшесі болғандар, әдетте, жасөспірім шағында патриархалды бата алуға өтініш береді. Бұрынғы шіркеу президенті Езра Тафт Бенсонның айтуынша, «Патриархалды бата – сіздің өмірлік миссияңыздың шабыттандырылған және пайғамбарлық мәлімдемесі, сонымен қатар патриархтың шабыттанған жағдайына байланысты баталар, ескертулер және нақылылар». XIX ғасырда берілген баталарда, қазіргі баталарда сирек кездесетін мыңжылдық және көп әйел алу сияқты тақырыптар жиі қолданылған. Жозеф Филдинг Смит президенттік кезінде патриархтарға, ерекше шабыттанбаса, баталарын сақтануға кеңес берді. Олар әдетте бекітілмеген патриархтар болмаса да, Мәліксадық діни қызметкерлігін иеленетін әрбір соңғы күндердің қасиетті әкесі қажет болған жағдайда баласына немесе жұбайына батасын бере алады. Мұндай баталар адамның Исраил тайпасына жататындығын көрсетпейді. Шіркеу отбасыларды мұндай баталар туралы өз жазбаларын жасауға шақырады, бірақ бекітілген патриархтан алынған бата сияқты, оларды ресми шіркеу архивіне қабылдамайды. Патриархалды бата алғандар оны «неміріммен, дұға ете отырып, жиі» оқуға шақырылады. Патриархалды батадағы кеңестерді орындау арқылы олар оның мазмұнын жақсырақ түсіне алады және батаның артықшылықтарын ала алады. Тарихшы Д. Майкл Куинннің мәлімдемесіне сәйкес, LDS шіркеуінің алғашқы күндері патриархтарға ақы төленген. Патриархтарға ақы төлеу 20 ғасырда азайды және 1943 жылы ресми түрде тоқтатылды. «Президент Патриарх та, жергілікті діни басшылар да ақы алды. 1840 жылдары Наувоодағы патриархалды бата үшін 1 доллар төленген; он тоғызыншы ғасырдың соңында ол 2 долларға дейін өсті. Жозеф Смит аға ақысыз патриархалды бата берді, бірақ оларды жазбаға алмады. «Ағасы» Джон Смит «Кертленд Огайодан шыққаннан бері өте кедей өмір сүргенін» айтты (1838 жылдың қаңтарынан 1844 жылдың қаңтарына дейін). Содан кейін оның немере інісі Жозеф Смит оны патриарх етіп тағайындады, «осы қызмет арқылы мен жайлы өмірге ие болдым». Патриархтарға сұралмаған сыйлықтарды қабылдауға рұқсат етілсе де, 1902 жылы патриархтардың бата беру ақысы тоқтатылды. Алайда, шіркеу басшылары 1943 жылға дейін патриархтарға бата беру үшін ақы алуға тыйым салмады».

Ұрпағы

1844 жылға дейінгі Джозеф Смит басқарған шіркеу сияқты, ӘЖШ-дегі (LDS) патриархалды батаның маңызды бөлігі – әулетті жариялау болып табылады. Бата алатын мүшелерге олар Израильдің он екі тайпасының қайсысына жататыны айтылады. Әулеттің сөзбе-сөз ата-тегін білдіретіні ме, әлде әулеттің метафоралық немесе асырап алушылық екені ме деген пікірлер әртүрлі, себебі балаларының ата-аналарынан өзгеше әулеттік тегі бар көптеген жағдайлар тіркелген. Дэниел Х. Лудлоу былай деді: «Патриархалды батада, тікелей туыстықты білдіретін терминдер қолданылғанда, яғни «ұлы», «қызы», «ұрпағы», «қаны», «тікелей ұрпағы», немесе «белінен» деген сөздер қолданылғанда, әулет жарияланады». Сондай-ақ, шіркеу мынаны үйретеді: «Әрқайсымыздың қанында көптеген әулеттік желілер бар, сондықтан бір отбасының екі мүшесі Израильдің әртүрлі тайпаларынан деп жариялануы мүмкін». 19 және 20 ғасырдың басында мүшелердің белгілі бір тайпадан шыққандарына сене қою ықтималдығы жоғары болды. 1961 жылы Шіркеу тарихшысының кеңсесі басқа да әулеттік тегтер берілгенін, соның ішінде кейбір қара нәсілді мүшелерге Қаиннен дейін берілгенін хабарлады. 1971 жылы Бас Патриарх Израильдік емес тайпалардың патриархалды батада әулеттік тег ретінде берілмеуі керек екенін мәлімдеді. 1980 жылы Бригам Янг университетінің студенттеріне арналған сөзінде Джеймс Э. Фауст тыңдаушыларды егер олардың патриархалды батасында белгілі бір әулеттік тегі болмаса, Киелі Рух «ескі қанды тазартып, оны Ыбырайымның ұрпағынан жасайды» деп сендіруге тырысты. Көбінесе баталар алушының Ефрем немесе Манаса тайпасының мүшесі екенін жариялайды. Ефрем – еуропалық текті адамдар үшін басым тайпа, ал Манаса – Тынық мұхиты аралдарының және Оңтүстік Американың тұрғындары үшін басым. Яһудилер әдетте Юда тайпасына жатады.

Қара адамдар және патриархалды баталар

1836 жылы Елия Абельдің патриархтық батасында оның тегі жарияланбады, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін өмірде өзге мүшелермен тең болатыны уәде етілді. 1844 жылы Джейн Мэннинг Джеймстің батасында Хамның тегі берілді. Діни қызметке тыйым салынғаннан кейін қара нәсілді адамдарға патриархтық баталар берілуіне рұқсат болды, бірақ саяси шешімдерге байланысты олардың тегін жариялаудан бас тартылды. Дегенмен, бұл ережелер тұрақсыз болды. 1934 жылы патриарх Джеймс Х. Уоллис өзінің күнделігіне қара нәсілді адамдар ғибадатхана мен діни қызметке тыйым салынғандықтан патриархтық бата ала алмайтынын білгенін, бірақ олар тегін атамайтын бата ала алатынын жазды.

Мәсіхтің қауымында

Мәсіх қауымында евангелистік бата – шіркеудің сегіз қасиетті ішкі амалының бірі, сонымен қатар шомылу, бекіту, қасиетті тамақ (Тәңірдің кешкі асы), дін қызметкеріне бекіту, балаға бата беру, ауруға қол қою және неке рәсімдерімен бірге. 1985 жылы әйелдер дін қызметкерлігіне алғаш рет бекітілген кезде «патриархтық бата» термині «евангелистік бата» (кейде евангелист батасы деп аталады) деп өзгертілді, бұл патриархтан гендерлік бейтарап «Евангелист» терминіне ауысуды көрсетеді. Евангелистік бата жеке тұлғаларға, жұбайларға, отбасыларға, үйлерге, топтарға және қауымдарға беріледі. Дұға, рухани тәжірибелер, оқу және зерделі ой-толғам арқылы дайындыққа уақыт жұмсалады. Дайындыққа евангелист немесе евангелисттер тобы жетекшілік етеді. Тиісті дайындық аяқталғаннан кейін, евангелист(тер) дұға оқиды. Көбінесе сегіз жасқа толған балаларға бата беріледі, бірақ жасөспірім шаққа жетпеген адамға бата беру сирек кездеседі. Бата бір рет ғана емес, қажеттілік туғанда немесе өмірдегі өзгерістер кезінде алуға болады. Мысалы, жеке тұлға үшін бұл ауыр сырқат, мансапты ауыстыру, зейнетке шығу сияқты жағдайлар болуы мүмкін. Сенімсіз дереккөз: күні=мамыр 2013