Кіріспе

Қоңыр аюдың жойылған популяциясы
Калифорния университеті, Беркли талисманы

Калифорниялық гризли аюы (Ursus arctos californicus), сондай-ақ Калифорнияның алтын аюы деп белгілі, қоңыр аюдың жойылған популяциясы болып табылады, және әдетте (Солтүстік Американың басқа қоңыр аю популяцияларымен бірге) гризли аюы деп аталады. "Гризли" сөзі "көмірсулы" (шаштың алтын және сұр ұштары бар) немесе "қорқыныш сезімі тудыратын" ( "grisly" сөзінің фонетикалық жазылуы) деген мағынаны білдіруі мүмкін. Алайда, мұқият зерттеуден кейін, натуралист Джордж Орд 1815 жылы оны ресми түрде шашы үшін емес, мінезі үшін – Ursus horribilis ("қорқынышты аю") деп жіктеді. Генетикалық тұрғыдан қарағанда, Солтүстік Американың қоңыр аюлары тығыз байланысты; мөлшері мен түсі жағынан Калифорниялық гризли аюы Алясканың оңтүстік жағалауындағы Кодиак аюына ұқсас болды. Гризли 1846 жылы Мексикадан бөлінуге тырысқан АҚШ қоныс аударушыларының тобының қысқа мерзімді әрекетімен байланысты "Аю туы" республикасының символына айналды. Кейін бұл көтеріліс туы Калифорния штатының туының негізіне айналды, содан кейін Калифорния "Аю штаты" деп аталды.

Таксономия

1953 жылы бір зерттеуші: "Солтүстік Американың қоңыр аюларының (немесе гризли аюларының) нақты статусы сүтқоректілер таксономиясының ең күрделі мәселелерінің бірі болып табылады. Бұл қиындық тікелей Мерриамның (1918) еңбегінен туындайды, ол Солтүстік Америкада гризлилердің (және қоңыр аюлардың) 86 формасы бар деген қорытындыға келген". Солтүстік Американың қоңыр аюлары таксономиялық тұрғыдан басқа аю түрлерінен бөлек түр ретінде жіктеліп келді, бірақ ДНК-тестілеу оларды басқа қоңыр аюлармен бірге бір түрге жатқызу керектігін көрсетті. Митохондриялық ДНК негізінде жасалған соңғы зерттеу гризли аюларының жалғыз генетикалық аномалиясы – ABC аралдарындағы аю екенін ұсынады, бұл бұрынғы гризли аюларының түршелік белгілемелерінің негізсіз екенін көрсетеді. Дегенмен, мұражайдағы үлгілердің өлшемдері осы аюдың Солтүстік Американың қалған бөлігіндегілерден ірілемегенін көрсетіп, орташа дене мөлшері әдістемеге байланысты шамамен … - … дейін ауыспайды. Осының нәтижесінде кейде "Калифорнияның алтын аюы" деген ат берілген. Тұтқынға алынған "Монарх" аюының терісі қара қоңыр, тіпті қараға жуық болған.

Қайта енгізу

Штатқа гризли аюларды қайта әкелуді қолдау күшейіп келеді. Калифорнияда елдегі ең ірі американдық қара аю популяциясы болғанымен, әлі де шамамен 500 гризли аюды күтіп ұстай алатын орта бар; қосымша ірі сүтқоректілердің болуы, азық-түлік пен қоқыс іздеу үшін адамдарға жақын келетін кіші қара аюдың санының артығын тежеуге мүмкіндік береді, осылайша адам-аю қақтығыстарын азайтуға болады. 2014 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі Калифорнияға гризли аюларды қайта әкелу туралы петицияны алды, бірақ кейіннен одан бас тартты. 2015 жылы Биологиялық әртүрлілік орталығы Калифорния штатының заң шығарушы органына гризли аюды штатқа қайта әкелу туралы петиция ұсынды. 2024 жылы Калифорнияда жабайы гризли аюды соңғы рет көргеніне 100 жыл толуына байланысты, Ғылыми желіге қатысқан ғалымдар, Калифорния тайпаларының белгілі басшылары және табиғатты қорғау ұйымдарының өкілдері бірлесіп жұмыс істеді. Бұл бастама Калифорния Гризли Альянсының құрылуына әкелді. Дегенмен, осы күш-жігерге қарамастан, оларды қайта енгізу мәселесі әлі де даулы болып тұр. Гризли аюларды қайта әкелуге қарсылар сирек болғанымен, ауыр зардаптарға алып келу мүмкіндігін, мысалы, жарақаттануға немесе өлімге әкелетін шабуылдарды атап көрсетеді. Адам өмірінің жоғалуын моральдық тұрғыдан қабылдауға болмайтын зардап деп санайтындар, жеке тәуекелге қарамастан, Калифорнияда оларды қайта енгізуді төзбейтін қауіп деп есептейді. Аю символы 1849 жылы штаттың ресми мөрінің тұрақты бөлігіне айналды. Калифорния гризли аюы 1953 жылы штаттың ресми жануары деп жарияланды. Аю Калифорния университетінің Беркли (Калифорния Алтын аюлары), Лос-Анджелес (UCLA Bruins) және Риверсайд (UC Riverside Highlanders) спорт командаларының талисманы ретінде беделді. Калифорния теңіз академиясы «Алтын аю» атты оқу кемесін пайдаланады.