Кіріспе
[[File:Original distribution of gray wolf (canis lupus) subspecies en.png|thumb|Сұр қасқыр (Canis lupus) түршелерінің қазіргі және тарихи таралу аймағы. Бұл картада Новактың (1995) кеңінен анықталған Солтүстік Америкалық түршесі қолданылады, және осы тұқымның астында ол иттерді етқоректілерге, соның ішінде үй иттеріне, қасқырларға және шакалдарға жатқызды. Ол үй итін Canis familiaris деп, ал келесі бетіне қасқырды Canis lupus деп жіктеді. Линней итті қасқырдан бөлек түр деп санаған, себебі оның басы мен денесі және құйрығы – cauda recurvata – басқа ешбір қанатты жануарларда кездеспейтін иілген құйрығы болды. 2005 жылы MSW3 құрамына C. l. filchneri кірді. Ірі, ашық түкті түрше. Ресейдің Еуропалық және Азиялық бөлігіндегі солтүстік тундра және орманды аймақтарда, сондай-ақ Камчаткада таралған. Ресейден тыс жерлерде оның таралу аймағына Скандинавияның солтүстік бөлігі кіреді. | C. l. arabs Араб қасқыры | 120 пиксель | Pocock, 1934 | Шағын, "шөлге бейімделген" түрше, биіктігі шамамен 66 см, салмағы орташа есеппен 18 кг. Жүнінің түсі жазғы уақытта қысқа, қыста ұзақ болады, мүмкін, бұл күн сәулесіне байланысты. | Оңтүстік Палестина, Оңтүстік Израиль, Оңтүстік және Батыс Ирак, Оман, Йемен, Иордания, Сауд Арабиясы және Сінай түбегінің кейбір бөліктері | | | C. l. campestris Дала қасқыры | 130 пиксель | Dwigubski, 1804 | Орташа өлшемді, қысқа, қалың және жұқа жүнді түрше. | Солтүстік Украина, Оңтүстік Қазақстан, Кавказ және Транскавказ | | | C. l. chanco Гималай қасқыры | 130 пиксель | Matschie, 1907 | Жүнінің түсі көбінесе құмдықтан қызғылт қоңырға дейін, бірақ қоңыр түсті үлгілер болуы мүмкін, сондай-ақ кейде ашық қоңыр, қара немесе ақ болуы мүмкін. | Австралия және Жаңа Гвинея | antarticus Kerr, 1792 [ICZN O451:1957 бойынша жойылған], australasiae Desmarest, 1820, australiae Gray, 1826, dingoides Matschie, 1915, macdonnellensis Matschie, 1915, novaehollandiae Voigt, 1831, papuensis Ramsay, 1879, tenggerana Kohlbrugge, 1896, hallstromi Troughton, 1957, harappensis Prashad, 1936 | | | Кейде үй иті бір түр ретінде танылғанда Canis familiaris құрамына кіреді. | C. l. familiaris Үй иті, бірақ Синонимдерге қараңыз | 120 пиксель | Linnaeus, 1758 | Үй иті – сұр қасқырдың бір түршесі және ол Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі қасқырлардың жойылып кеткен популяциясынан шыққан. | Әлемде адамдармен байланыста | <small>Көбінесе Canis familiaris түрі ретінде ұсынылады, бірақ талқыланады</small> | | | C. l. italicus Итальяндық қасқыр | 150 пиксель | Altobello, 1921 | Жүні әдетте сұр түсті, ал жазғы уақытта қызғылт болады. Қарын және жағасы ашық түсті, ал арқасы мен құйрық ұшында, кейде алдыңғы аяқ-қолдарының бойында қара жолақтар бар. | Италия түбегінде таралған, жақында Швейцария мен Оңтүстік-Шығыс Францияға тарады. | lupus Linnaeus, 1758 | | | C. l. lupus Еуразиялық қасқыр (негізгі түрше) | 150 пиксель | Linnaeus, 1758 | Әдетте тот басқан, көк немесе ашық сұр түстес ірі түрше. | Еуропа мен Азиядағы қасқыр түршелерінің арасында ең кең таралған және ең көп кездесетін түрше. Батыс Еуропа, Скандинавия, Кавказ, Ресей, Қытай және Монголияда таралған. Түркияның кейбір аймақтарында оның мекендеу аймағы үнді қасқырымен қатар келеді. | altaicus Noack, 1911, argunensis Dybowski, 1922, canus Sélys Longchamps, 1839, communis Dwigubski, 1804, deitanus Cabrera, 1907, desertorum Bogdanov, 1882, flavus Kerr, 1792, fulvus Sélys Longchamps, 1839, kurjak Bolkay, 1925, lycaon Trouessart, 1910, major Ogérien, 1863, minor Ogerien, 1863, niger Hermann, 1804, orientalis Wagner, 1841, orientalis Dybowski, 1922 | | | C. l. pallipes Үнді қасқыры | 130 пиксель | Sykes, 1831 | Шағын түрше, жүні солтүстік қасқырларға қарағанда қысқа, ал астыңғы жүні жоққа жақын. Жүнінің түсі сұрғылт қызылдан қызғылт аққа дейін, ұштары қара. Иық үстіндегі қара V пішіндес жолақ солтүстік қасқырларға қарағанда әлдеқайда айқын. Асты және аяқтары ақ түсті. | Үндістан, Пәкістан, Иран, Түркия, Сауд Арабиясы, Солтүстік Израиль және Солтүстік Палестина | | | C. l. signatus Иберия қасқыры | 130 пиксель | Cabrera, 1907 | C. l. lupus-тан кішірек денелі, жоғарғы еріндерінде ақ дақтар, құйрығында қара дақтар, ал алдыңғы аяқтарында қара дақтар бар түрше. | Пиреней түбегінің солтүстік-батысы, оның ішінде Солтүстік-батыс Испания мен Солтүстік Португалия | lupus Linnaeus, 1758 |
[[File:Original distribution of gray wolf (canis lupus) subspecies en. png|thumb|Present and historical range of wild subspecies of C. lupus. This map uses the more broadly defined North American subspecies of Nowak (1995), and under this genus he listed the dog like carnivores including domestic dogs, wolves, and jackals. He classified the domestic dog as Canis familiaris, and on the next page he classified the wolf as Canis lupus. Linnaeus considered the dog to be a separate species from the wolf because of its head and body and tail cauda recurvata – its upturning tail – which is not found in any other canid. In 2005, MSW3 included C. l. filchneri. | A large, light furred subspecies. | Northern tundra and forest zones in the European and Asian parts of Russia and Kamchatka. Outside Russia, its range includes the extreme north of Scandinavia. |
! scope="row" | C. l. arabsArabian wolf
|120 px
| Pocock, 1934
| A small, "desert adapted" subspecies that is around 66 cm tall and weighs, on average, about 18 kg. Its fur coat varies from short in the summer to long in the winter, possibly because of solar radiation. | Southern Palestine, southern Israel, southern and western Iraq, Oman, Yemen, Jordan, Saudi Arabia and probably some parts of the Sinai Peninsula
|
|
! scope="row" | C. l. campestrisSteppe wolf
|130 px
| Dwigubski, 1804
| An average sized subspecies with short, coarse and sparse fur. | Northern Ukraine, southern Kazakhstan, the Caucasus and the Trans Caucasus
|
! scope="row" | C. l. chancoHimalayan wolf
|130 px
| Matschie, 1907 Fur color is mostly sandy to reddish brown, but can include tan patterns and can also be occasionally light brown, black or white. | Australia and New Guinea
| antarticus Kerr, 1792 [suppressed ICZN O451:1957], australasiae Desmarest, 1820, australiae Gray, 1826, dingoides Matschie, 1915, macdonnellensis Matschie, 1915, novaehollandiae Voigt, 1831, papuensis Ramsay, 1879, tenggerana Kohlbrugge, 1896, hallstromi Troughton, 1957, harappensis Prashad, 1936
Sometimes included within Canis familiaris when the domestic dog is recognised as a species. |
! scope="row" | C. l. familiarisDomestic dogbut refer Synonyms
|120 px
| Linnaeus, 1758
|The domestic dog is a divergent subspecies of the gray wolf and was derived from an extinct population of Late Pleistocene wolves. | Worldwide in association with humans
| <small>Increasingly proposed as the species Canis familiaris but debated
|
! scope="row" | C. l. italicusItalian wolf
|150 px
| Altobello, 1921
| The pelt is generally of a grey fulvous colour, which reddens in summer. The belly and cheeks are more lightly coloured, and dark bands are present on the back and tail tip, and occasionally along the fore limbs. | Native to the Italian Peninsula; recently expanded into Switzerland and southeastern France. | lupus Linnaeus, 1758
|
! scope="row" | C. l. lupusEurasian wolf(nominate subspecies)
|150 px
| Linnaeus, 1758
| Generally a large subspecies with rusty ocherous or light gray fur. | Has the largest range among wolf subspecies and is the most common subspecies in Europe and Asia, ranging through Western Europe, Scandinavia, the Caucasus, Russia, China, and Mongolia. Its habitat overlaps with the Indian wolf in some regions of Turkey. | altaicus Noack, 1911, argunensis Dybowski, 1922, canus Sélys Longchamps, 1839, communis Dwigubski, 1804, deitanus Cabrera, 1907, desertorum Bogdanov, 1882, flavus Kerr, 1792, fulvus Sélys Longchamps, 1839, kurjak Bolkay, 1925, lycaon Trouessart, 1910, major Ogérien, 1863, minor Ogerien, 1863, niger Hermann, 1804, orientalis Wagner, 1841, orientalis Dybowski, 1922
|
! scope="row" | C. l. pallipesIndian wolf
|130 px
| Sykes, 1831
| A small subspecies with pelage shorter than that of northern wolves and with little to no underfur. Fur color ranges from grayish red to reddish white with black tips. The dark V shaped stripe over the shoulders is much more pronounced than in northern wolves. The underparts and legs are more or less white. |India, Pakistan, Iran, Turkey, Saudi Arabia, northern Israel, and northern Palestine
|
|
! scope="row" | C. l. signatusIberian wolf
|130 px
| Cabrera, 1907
| A subspecies with slighter frame than C. l. lupus, white marks on the upper lips, dark marks on the tail, and a pair of dark marks on its front legs. | Northwest of the Iberian Peninsula, which includes northwestern Spain and northern Portugal
| lupus Linnaeus, 1758
|
|}
Әлемдік
2019 жылы IUCN/SSC Canid Specialist Group ұйымдастырған семинарда Жаңа Гвинея әнші иті мен динго жабайы иттер (Canis familiaris) деп қарастырылды. 2020 жылы иттерді үйрету туралы әдебиеттерді шолуда қазіргі иттер қазіргі қасқырлардың Canis тұқымынан шықпағаны және иттер Плейстоцен дәуірінің қасқырларынан, ауылдық иттерге жақын мөлшердегі қасқырлардан тараған болуы мүмкін екені айтылды. 2021 жылы Америкалық сүтқорекшілер қоғамы да динголарды жабайы иттер (Canis familiaris) популяциясы деп қарастырды. Алтобеллоның жіктелуін кейінірек бірнеше авторлар, соның ішінде Реджинальд Иннес Покок, қабылдамады, ол C. l. italicus-ты C. l. lupus-пен бірдей санады. 2002 жылы белгілі палеонтолог Р. М. Новак итальяндық қасқырдың морфологиялық ерекшелігін қайта растап, Canis lupus italicus түрін тануды ұсынды. 2004 жылы итальяндық қасқырдың тұқымдық ерекшелігі Италиядағы қасқырлардың генотиптерінің барлығын бір топқа бірізді түрде жатқызған талдау арқылы қолдау тапты. Бұл популяцияда митохондриялық ДНҚ бақылау аймағының бірегей гаплотипі, микросателлиттерде жеке аллельдердің болмауы және басқа қасқыр популяцияларымен салыстырғанда гетерозигоздықтың төмендеуі де байқалды. 2010 жылы генетикалық талдау Апеннин түбегіне тән бір қасқыр гаплотипінің (w22) және Пиреней түбегіне тән екі гаплотиптің бірінің (w24, w25) Еуропаның ежелгі қасқырларымен бірдей гаплотопқа жататындығын көрсетті. Тағы бір гаплотип (w10) Иберия түбегінде және Балқанда ортақ кездесетіні анықталды. Географиялық оқшауланған бұл үш популяцияда гендер ағынының өте аздығы байқалды және олар кеңістікте үш мұздық панасына сәйкес келеді.
Иберия қасқыры
Ибериялық қасқырды алғаш рет 1907 жылы зоолог Анхель Кабрера жеке түрікше түрін (Canis lupus signatus) деп мойындады. Иберия түбегіндегі қасқырлардың морфологиялық ерекшеліктері Еуразия қасқырларынан өзгеше, және зерттеушілер олардың әрқайсысын жеке түрікше деп санайды. Дүниежүзілік сүтқоректілер түрлерінің (3-ші басылымы, 2005) таксономиялық анықтамалығында Canis lupus signatus мойындалмайды; бірақ NCBI/Genbank оны тізімдеген.
Гималай қасқыры
Гималай қасқыры өзінің митохондриялық ДНК-сымен ерекшеленеді, ол басқа барлық қасқырлардың бастапқысы болып табылады. Осы қасқырдың таксономиялық атауы даулы, және екі шектеулі ДНК зерттеуінің нәтижесінде Canis himalayensis түрі ұсынылған.
Үнді даласының қасқыры
Үнді далалық қасқыр – Үнді қасқырының (Canis lupus pallipes) ішіндегі ұсынылып отырған клада, ол митохондриялық ДНК арқылы ерекшеленеді және Гималай қасқырынан басқа барлық қасқырлардан бұрынғы буынға жатады. Бұл қасқыр кладының таксономиялық статусы күмәнді, екі шектеулі ДНК зерттеуіне сүйене отырып, жеке түр – Canis indica деп атау ұсынылған.
Оңтүстік қытайлық қасқыр
2017 жылы жүргізілген толыққанды зерттеу сұр қасқырдың Қытайдың құрлық бөлігінің барлық аймақтарында бұрын да, қазір де кездесетінін көрсетті. Ол Қытайдың оңтүстігінде де бар, бұл кейбір батыс зерттеушілерінің қасқырдың оңтүстікте ешқашан болмағаны туралы мәлімдемелерін жоққа шығарады. 2021 жылы Америкалық сүтқорекшілер қоғамы да Canis lycaon-ды дербес түр деп мойындады.
Қызыл қасқыр
Қызыл қасқыр – жұмбақ таксон, оның тегіне қатысты екі пікір бар. Бірі – қызыл қасқыр адамның ықпалымен койоттармен араласқан жеке түр (C. rufus). Екіншісі – ол ешқашан жеке түр болған емес, көк қасқырлар мен сұр қасқырлардың араласуынан пайда болған, себебі адамдар сұр қасқырлар популяциясын қырып тастады. Дүниежүзілік сүтқоректілер түрлерінің (3-басылым, 2005) таксономиялық анықтамалығында Canis rufus мойындалмайды; бірақ NCBI/Genbank оны тізімдеген. 2021 жылы Америкалық сүтқоректілер қоғамы да Canis rufus-ты жарамды түр деп мойындады.