Кіріспе

[[File:Original distribution of gray wolf (canis lupus) subspecies en.png|thumb|Сұр қасқыр (Canis lupus) түршелерінің қазіргі және тарихи таралу аймағы. Бұл картада Новактың (1995) кеңінен анықталған Солтүстік Америкалық түршесі қолданылады, және осы тұқымның астында ол иттерді етқоректілерге, соның ішінде үй иттеріне, қасқырларға және шакалдарға жатқызды. Ол үй итін Canis familiaris деп, ал келесі бетіне қасқырды Canis lupus деп жіктеді. Линней итті қасқырдан бөлек түр деп санаған, себебі оның басы мен денесі және құйрығы – cauda recurvata – басқа ешбір қанатты жануарларда кездеспейтін иілген құйрығы болды. 2005 жылы MSW3 құрамына C. l. filchneri кірді. Ірі, ашық түкті түрше. Ресейдің Еуропалық және Азиялық бөлігіндегі солтүстік тундра және орманды аймақтарда, сондай-ақ Камчаткада таралған. Ресейден тыс жерлерде оның таралу аймағына Скандинавияның солтүстік бөлігі кіреді. | C. l. arabs Араб қасқыры | 120 пиксель | Pocock, 1934 | Шағын, "шөлге бейімделген" түрше, биіктігі шамамен 66 см, салмағы орташа есеппен 18 кг. Жүнінің түсі жазғы уақытта қысқа, қыста ұзақ болады, мүмкін, бұл күн сәулесіне байланысты. | Оңтүстік Палестина, Оңтүстік Израиль, Оңтүстік және Батыс Ирак, Оман, Йемен, Иордания, Сауд Арабиясы және Сінай түбегінің кейбір бөліктері | | | C. l. campestris Дала қасқыры | 130 пиксель | Dwigubski, 1804 | Орташа өлшемді, қысқа, қалың және жұқа жүнді түрше. | Солтүстік Украина, Оңтүстік Қазақстан, Кавказ және Транскавказ | | | C. l. chanco Гималай қасқыры | 130 пиксель | Matschie, 1907 | Жүнінің түсі көбінесе құмдықтан қызғылт қоңырға дейін, бірақ қоңыр түсті үлгілер болуы мүмкін, сондай-ақ кейде ашық қоңыр, қара немесе ақ болуы мүмкін. | Австралия және Жаңа Гвинея | antarticus Kerr, 1792 [ICZN O451:1957 бойынша жойылған], australasiae Desmarest, 1820, australiae Gray, 1826, dingoides Matschie, 1915, macdonnellensis Matschie, 1915, novaehollandiae Voigt, 1831, papuensis Ramsay, 1879, tenggerana Kohlbrugge, 1896, hallstromi Troughton, 1957, harappensis Prashad, 1936 | | | Кейде үй иті бір түр ретінде танылғанда Canis familiaris құрамына кіреді. | C. l. familiaris Үй иті, бірақ Синонимдерге қараңыз | 120 пиксель | Linnaeus, 1758 | Үй иті – сұр қасқырдың бір түршесі және ол Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі қасқырлардың жойылып кеткен популяциясынан шыққан. | Әлемде адамдармен байланыста | <small>Көбінесе Canis familiaris түрі ретінде ұсынылады, бірақ талқыланады</small> | | | C. l. italicus Итальяндық қасқыр | 150 пиксель | Altobello, 1921 | Жүні әдетте сұр түсті, ал жазғы уақытта қызғылт болады. Қарын және жағасы ашық түсті, ал арқасы мен құйрық ұшында, кейде алдыңғы аяқ-қолдарының бойында қара жолақтар бар. | Италия түбегінде таралған, жақында Швейцария мен Оңтүстік-Шығыс Францияға тарады. | lupus Linnaeus, 1758 | | | C. l. lupus Еуразиялық қасқыр (негізгі түрше) | 150 пиксель | Linnaeus, 1758 | Әдетте тот басқан, көк немесе ашық сұр түстес ірі түрше. | Еуропа мен Азиядағы қасқыр түршелерінің арасында ең кең таралған және ең көп кездесетін түрше. Батыс Еуропа, Скандинавия, Кавказ, Ресей, Қытай және Монголияда таралған. Түркияның кейбір аймақтарында оның мекендеу аймағы үнді қасқырымен қатар келеді. | altaicus Noack, 1911, argunensis Dybowski, 1922, canus Sélys Longchamps, 1839, communis Dwigubski, 1804, deitanus Cabrera, 1907, desertorum Bogdanov, 1882, flavus Kerr, 1792, fulvus Sélys Longchamps, 1839, kurjak Bolkay, 1925, lycaon Trouessart, 1910, major Ogérien, 1863, minor Ogerien, 1863, niger Hermann, 1804, orientalis Wagner, 1841, orientalis Dybowski, 1922 | | | C. l. pallipes Үнді қасқыры | 130 пиксель | Sykes, 1831 | Шағын түрше, жүні солтүстік қасқырларға қарағанда қысқа, ал астыңғы жүні жоққа жақын. Жүнінің түсі сұрғылт қызылдан қызғылт аққа дейін, ұштары қара. Иық үстіндегі қара V пішіндес жолақ солтүстік қасқырларға қарағанда әлдеқайда айқын. Асты және аяқтары ақ түсті. | Үндістан, Пәкістан, Иран, Түркия, Сауд Арабиясы, Солтүстік Израиль және Солтүстік Палестина | | | C. l. signatus Иберия қасқыры | 130 пиксель | Cabrera, 1907 | C. l. lupus-тан кішірек денелі, жоғарғы еріндерінде ақ дақтар, құйрығында қара дақтар, ал алдыңғы аяқтарында қара дақтар бар түрше. | Пиреней түбегінің солтүстік-батысы, оның ішінде Солтүстік-батыс Испания мен Солтүстік Португалия | lupus Linnaeus, 1758 |

Әлемдік

2019 жылы IUCN/SSC Canid Specialist Group ұйымдастырған семинарда Жаңа Гвинея әнші иті мен динго жабайы иттер (Canis familiaris) деп қарастырылды. 2020 жылы иттерді үйрету туралы әдебиеттерді шолуда қазіргі иттер қазіргі қасқырлардың Canis тұқымынан шықпағаны және иттер Плейстоцен дәуірінің қасқырларынан, ауылдық иттерге жақын мөлшердегі қасқырлардан тараған болуы мүмкін екені айтылды. 2021 жылы Америкалық сүтқорекшілер қоғамы да динголарды жабайы иттер (Canis familiaris) популяциясы деп қарастырды. Алтобеллоның жіктелуін кейінірек бірнеше авторлар, соның ішінде Реджинальд Иннес Покок, қабылдамады, ол C. l. italicus-ты C. l. lupus-пен бірдей санады. 2002 жылы белгілі палеонтолог Р. М. Новак итальяндық қасқырдың морфологиялық ерекшелігін қайта растап, Canis lupus italicus түрін тануды ұсынды. 2004 жылы итальяндық қасқырдың тұқымдық ерекшелігі Италиядағы қасқырлардың генотиптерінің барлығын бір топқа бірізді түрде жатқызған талдау арқылы қолдау тапты. Бұл популяцияда митохондриялық ДНҚ бақылау аймағының бірегей гаплотипі, микросателлиттерде жеке аллельдердің болмауы және басқа қасқыр популяцияларымен салыстырғанда гетерозигоздықтың төмендеуі де байқалды. 2010 жылы генетикалық талдау Апеннин түбегіне тән бір қасқыр гаплотипінің (w22) және Пиреней түбегіне тән екі гаплотиптің бірінің (w24, w25) Еуропаның ежелгі қасқырларымен бірдей гаплотопқа жататындығын көрсетті. Тағы бір гаплотип (w10) Иберия түбегінде және Балқанда ортақ кездесетіні анықталды. Географиялық оқшауланған бұл үш популяцияда гендер ағынының өте аздығы байқалды және олар кеңістікте үш мұздық панасына сәйкес келеді.

Иберия қасқыры

Ибериялық қасқырды алғаш рет 1907 жылы зоолог Анхель Кабрера жеке түрікше түрін (Canis lupus signatus) деп мойындады. Иберия түбегіндегі қасқырлардың морфологиялық ерекшеліктері Еуразия қасқырларынан өзгеше, және зерттеушілер олардың әрқайсысын жеке түрікше деп санайды. Дүниежүзілік сүтқоректілер түрлерінің (3-ші басылымы, 2005) таксономиялық анықтамалығында Canis lupus signatus мойындалмайды; бірақ NCBI/Genbank оны тізімдеген.

Гималай қасқыры

Гималай қасқыры өзінің митохондриялық ДНК-сымен ерекшеленеді, ол басқа барлық қасқырлардың бастапқысы болып табылады. Осы қасқырдың таксономиялық атауы даулы, және екі шектеулі ДНК зерттеуінің нәтижесінде Canis himalayensis түрі ұсынылған.

Үнді даласының қасқыры

Үнді далалық қасқыр – Үнді қасқырының (Canis lupus pallipes) ішіндегі ұсынылып отырған клада, ол митохондриялық ДНК арқылы ерекшеленеді және Гималай қасқырынан басқа барлық қасқырлардан бұрынғы буынға жатады. Бұл қасқыр кладының таксономиялық статусы күмәнді, екі шектеулі ДНК зерттеуіне сүйене отырып, жеке түр – Canis indica деп атау ұсынылған.

Оңтүстік қытайлық қасқыр

2017 жылы жүргізілген толыққанды зерттеу сұр қасқырдың Қытайдың құрлық бөлігінің барлық аймақтарында бұрын да, қазір де кездесетінін көрсетті. Ол Қытайдың оңтүстігінде де бар, бұл кейбір батыс зерттеушілерінің қасқырдың оңтүстікте ешқашан болмағаны туралы мәлімдемелерін жоққа шығарады. 2021 жылы Америкалық сүтқорекшілер қоғамы да Canis lycaon-ды дербес түр деп мойындады.

Қызыл қасқыр

Қызыл қасқыр – жұмбақ таксон, оның тегіне қатысты екі пікір бар. Бірі – қызыл қасқыр адамның ықпалымен койоттармен араласқан жеке түр (C. rufus). Екіншісі – ол ешқашан жеке түр болған емес, көк қасқырлар мен сұр қасқырлардың араласуынан пайда болған, себебі адамдар сұр қасқырлар популяциясын қырып тастады. Дүниежүзілік сүтқоректілер түрлерінің (3-басылым, 2005) таксономиялық анықтамалығында Canis rufus мойындалмайды; бірақ NCBI/Genbank оны тізімдеген. 2021 жылы Америкалық сүтқоректілер қоғамы да Canis rufus-ты жарамды түр деп мойындады.