Кіріспе

Джон Фицзалан, Арундельдің 7-ші графы, 4-ші барон Малтраверс КГ (14 ақпан 1408 – 12 маусым 1435) – жүз жылдық соғыстың соңғы кезеңдерінде ағылшын дворяны және әскери қолбасшысы. Оның әкесі, Джон Фицзалан, 3-ші барон Малтраверс, Арундель графтығына ие болу үшін ұзақ күрес жүргізді, бұл күрес әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана аяқталды, ал Джон Фицзаланның ұлы 1433 жылы титулға ие болды. Бұған дейін, 1430 жылы, Фицзалан Францияға аттанды, онда бірнеше маңызды лауазымдарды атқарды. Ол сегіз жасар Генрих VI патшаның інісі Бедфорд герцогы Джонның басшылығында қызмет етті. Фицзалан Франция аймағындағы бекіністерді қайтаруға және жергілікті көтерілістерді басуға қатысты. Бірақ оның әскери мансабы 1435 жылы Гербевой шайқасында аяқталды. Басым күштерге қарсы шегінуден бас тартқан Арундл аяғына оқ тиіп, тұтқынға алынды. Кейін оның аяғы кесілді, және ол жарақатынан көп ұзамай қайтыс болды. Оның соңғы бейіті 19 ғасырдың ортасына дейін даулы болды, содан кейін Арундл қамалындағы мазарында бір аяғы жоқ қаңқа табылған еді. Арундл замандастарының пікірінше, көрнекті әскербасшы болған. Англияның құлдырау кезеңінде Францияда сәтті қолбасшылық жасады, ал оның өлімі ел үшін зор қайғы болды. Оның орнын ұлы Хамфри бағындырды, бірақ ол ересекке жетпеді. Арундл графтығының титулы Джонның інісі Уильямға көшті.

Отбасылық негіздер

Джон Фицзалан 1408 жылғы 14 ақпанда Дорсеттегі Литчет Матраверсте дүниеге келді. Ол Джон Фицзаланның, 3-ші барон Малтраверстің (1385–1421) және Элеонораның (1455 ж. қайтыс болған), Глостерширдегі Беверстоуннан сэр Джон Берклидің қызының ұлы болды. Джон Фицзалан ересек, өзінің бес буын бұрынғы атасы Ричард ФицАлан, Арундельдің 4-ші графы арқылы, 1415 жылы Томас Фицзалан, Арундельдің 5-ші графы қайтыс болғаннан кейін Арундель графтығына талап қойды. Алайда, бұл талапқа Томас Фицзаланның үш әпкесі мен олардың отбасылары қарсы шықты, олардың ішіндегі ең бастысы Норфолк герцогының 1-ші герцогы Томас де Моубрейге үйленген Элизабет Фицзалан еді. Ол 1421 жылы қайтыс болғаннан кейін дау оның ұлының кезінде де жалғасты, және 1433 жылға дейін жас Джон Фицзаланның титулы парламентте расталды, Моубрейлер оның талабын даулағанмен. 1430 жылғы 23 сәуірде жас Фицзалан Хантингдон графының серігінде Францияға аттанды. Сол жерде ол патшаның інісі, Бедфорд герцогы Джонның басшылығымен әскери өнерде танымал болды, Сен-Селерин және Силе-ле-Гийомды қайтарып алды, онда шағын шайқас болды. Арманьяктар келді және қамалдың кепілдерін қайтаруды талап етті; Арундел келіскендей болып, кетіп қалды. Арманьяктар кеткен соң Арундел қайтып келіп, қаланы шабуылмен басып алды, содан кейін 1434 жылы Бомон-ле-Виконтты. 1433 жылғы желтоқсанда Бедфорд оны Жоғарғы Нормандиядағы командир етіп қайта тағайындады, сондай-ақ Пон-де-л'Арк қаласының басшысы етіп тағайындады. Сол көктемде Англиядан келген 1000-ға жуық күшпен Талбот оған қосылды. Кейін мамыр айында ол Жоғарғы Нормандияның лейтенанты қызметінен Джон Талбот, Шрусбери графына ауыстырылды, ал оның орнына Сена және Луара өзендері арасындағы аймаққа басшылық етуге тағайындалды. Бұл екі генералдың Нормандиядағы басшылықты бөліскенін білдірді, Талбот Сенаның шығысында, ал Арундел батысында болды. Бірақ олар күштерін біріктіріп, Бомонт-сюр-Уаз және содан кейін Крейлді басып алды, ол 1434 жылғы 20 маусымда түгелдей алынды. Жазда Арундел Манте және Шартр аймақтық бекіністерін басып алды; бір кезде Арманьяктар Парижге қауіп төндірмейтіндей көрінді. 8 қыркүйекте Арундел Франциядағы Туран герцогі атанды. Бұл сыйлық оның елге көрсеткен қызметі үшін берілді, сонымен қатар ол сол аймақта әскери науқан жүргізер деген үмітте болды. Қазан айында ол Сент-Ло қаласының басшысы болды, онда Бессин аймағындағы көтеріліске қарсы күресті. Аленсон герцогы көтерілісті пайдаланып, Авранш қаласын басып алуға тырысты, бірақ Арундел француз әскерінің алға жылжуына жол бермеді және көтерілісті тоқтатты.

Өлім және соңынан

1435 жылдың 31 мамыры мен 1 маусымы аралығында Арундл Францияның Иль-де-Франс аймағындағы Маль-де-Жолиде болды. Оған солтүстікке, Гурне-сюр-Епт (қазіргі Гурне-ан-Брэ) қаласына көшуге бұйрық берілді. Жақын маңдағы Герберой қамалын француздар басып алғанын естіген соң, ол оған шабуыл жасауға асықты. Ағылшын әскері Герберойде француздардың үлкен күштерімен кездесті. Көптегені үрейлене Гурнеге қайтып кетті, бірақ Арундл шайқасуға қалып қойды. Ауыр жарақат алған ол француздардың тұтқыны ретінде Бовеге жеткізілді. Француз тарихшысы Томас Бассеннің сөзіне қарағанда, Арундл жеңілісіне қынжылғандықтан, аяғына келген зақымдарды емдетуден бас тартты. Соңында аяғы кесілді, бірақ Арундлдің өмірін сақтап қалу мүмкін болмады; ол 1435 жылдың 12 маусымында жараларынан көз жұмды, осылайша ағылшындар ең жас, ең қабілетті және адал әскери қолбасшыларының біреуінен айырылды. Арундлдің орнын лорд Скейлз басты. Графтың денесінің не болғаны туралы көп уақыт бойы белгісіздік сақталды. Француз жылнамашысы Жан де Ворен Арундл Бове қаласында жерленгенін мәлімдеді. Алайда, 19 ғасырдың ортасында Норфолк герцогының капелланы 1454 жылы қайтыс болған Арундлдің шақыры Фульк Эйтонның өсиетнамасын тапты. Эйтон сол жерде графтың денесін алып, Англияға әкелгенін және осы үшін 1400 марка төленгенін айтты. Денесі эксгумацияланып, Англияға жеткізіліп, содан кейін Арундл өз өсиетнамасында қалағандай, Арундл қамалының ФицАлан капелласында жерленді. 1857 жылдың 16 қарашасында Арундл капелласындағы графтың бейнесі бар қабір ашылды. Оның ішінде бір аяғы жоқ, алты футтан асатын қаңқа табылды. Арундлдің әскери мансабы Франциядағы ағылшындардың жалпы құлдырау кезеңімен бірге жүрді. Ол ерекше табысқа жеткен жорықтарды жүргізді. Оның қазасына Англияда қайғырылып, Францияда қуанышпен қарсы алынды. Ол «Ағылшын Ахиллесі» деп аталды; тарихшы Полидор Вергилий оны «ерекше батырлық, тұрақтылық және салмақтылық иесі» деп сипаттады. Әйелі Модтан Хэмфри есімді ұлы болды, ол 1429 жылдың 30 қаңтарында дүниеге келді. Хэмфри әкесінің титулын мұрагерлік етті, бірақ 1438 жылдың 24 сәуірінде, әлі кәмелетке толмаған кезінде қайтыс болды. Джон ФицАланның кіші інісі Уильям мұрагерлікке кезегі келді. Уильям 1417 жылы дүниеге келді және 1438 жылы есейген кезде Арундл графы атанды.

Фицланның туыс-тұрағы

Келесі қарапайым шежіре Арундл титулы және мұраға талас даурының себебін көрсетеді. Тік сызықтар балаларды, ал үзіліс сызықтар некелерді көрсетеді.