Кіріспе

Солтүстік Американың Ұлы көлдер аймағы – Ұлы көлдер төңірегінде орналасқан екіұлтты Канада-Америка аймағы, АҚШ-тың Иллинойс, Индиана, Мичиган, Миннесота, Нью-Йорк, Огайо, Пенсильвания және Висконсин штаттары мен Канаданың Онтарио провинциясын қамтиды. Кейде Канаданың Квебек провинциясы да аймақ құрамына енгізіледі, себебі Сент-Лоуренс өзенінің су жинағы үздіксіз гидрологиялық жүйенің бір бөлігі болып табылады. Аймақ ерекше тарихи, экономикалық және мәдени сәйкестікке ие. Аймақтың бір бөлігі Ұлы көлдер мегаполисін қамтиды. Штаттар мен провинциялық үкіметтер Ұлы көлдер мен Сент-Лоуренс губернаторлары мен премьер-министрлерінің конференциясында ұсылған, сонымен қатар Ұлы көлдер-Сент-Лоуренс келісімі мен Ұлы көлдер-Сент-Лоуренс өзені бассейнінің тұрақты су ресурстары туралы келісімнің хатшылығы қызметін атқарады. Ұлы көлдер аймағы атауын Ұлы көлдер бассейнінің геологиялық құрылымынан алған, ол Ұлы көлдерді қамтитын тар суайдындар, солтүстік жағынан Гудзон шығанағы, батыс жағынан Миссисипи, ал шығыс және оңтүстік жағынан Огайомен шектеледі. Шығыс жағынан Сент-Лоуренс, Ришелье, Гудзон, Мохок және Сускеханна өзендері Атлантикаға қарай суайдындардың доғасын құрайды. Ұлы көлдер аймағы, Ұлы көлдер бассейнінен өзгеше, АҚШ штаттары мен Канаданың Онтарио провинциясы және Ұлы көлдердің бірімен немесе бірнешесімен шектесетін штаттар мен провинциялардан тұратын ұлттық саяси бірліктердің жиынтығын анықтайды.

География

Палеозойлық страталар - жүздеген фут қалыңдықтағы ұқсас қабаттардың үлкен ауманының бөлігі. Бұл страталар Канаданың шығысындағы Лоуренция жотасының үлкен биік жерінен оңтүстікке қарай бірте-бірте төмендейді. Бүгінгі күні көрінетін биік жерлер ежелгі континенттің шағын бөлігі болды, ал қалған бөлігі әлі де Палеозойлық қаптаманың астында жатыр. Көрінетін бөлігі - Палеозой теңіздерінің алға жылжуымен суға батқан ежелгі континенттің соңғы бөлігі. Бұл ауданды ежелгі жағалау жазығы деп санауға болады. Әлсіз қабаттар биік жер мен одан көтерілетін, келесідей қабаттардың белдеулері арасындағы төмендіктердің параллель белдеулерінде тозығып, ыдырайды. Мұндай формалардың мысалдары Ұлы көлдер ауданында кездеседі. Басты биік белдеу немесе жар Ниагара әктасы/доломитінен тұрады, ол Ниагара өзенімен биік жерде жасалған шатқал мен сарқырамадан атын алған. Ниагара жарлығы биік жерге қарай салыстырмалы түрде тік беткейге және екінші жағынан ұзын, көлбеу беткейге ие. Оның рельефі көбінесе 200 немесе 300 футтан (91 метрден) аспайды және әдетте шағын болады. Оның үзділігі және оған жақын төмендіктермен, төмен және жоғарыдағы әлсіз қабаттармен салыстыру оны маңызды ерекшелік етеді. Страталардың еңісі біркелкі оңтүстікке қарай болса, жар шығыстан батысқа қарай түзу болар еді. Дегенмен, страталар біршама қисық болғандықтан, жардың бағыты ортасында солтүстікке қарай күшті иілген, ал екі шетінде оңтүстікке қарай жұмсақ иілген. Жар Нью-Йорктің батыс-орталық бөлігінде оны анықтайтын әктас/доломит басталатын жерде басталады. Бұл жерде ол Онтарио көлін Эри көлінен бөліп тұратын төмендікті бөліп тұрады. Ол Онтарио провинциясы арқылы солтүстік-батысқа қарай иіліп, Жоржиан шығанағын Хьюрон көлінен бөліп тұратын аралдық белдеуге жетеді. Содан кейін ол Супериор көлі мен Мичиган көлі арасындағы құрлық арқылы батысқа қарай және Грин-Бейді Мичиган көлінен бөліп тұратын тар жерлер арқылы оңтүстік-батысқа қарай бағыт алады. Соңында, әктас жұқарып, жар жоғалып кетеді және Миссисипи өзенінен өтуі қиын. Ұлы көлдердің орналасуы Ниагара жарлығының екі жағындағы әлсіз қабаттардың екі белдеуінде тозығып, жасалған төмендіктердің бағытына сәйкес келеді. Онтарио көлі, Жоржиан шығанағы және Грин-Бей жардың ішкі жағындағы төмендіктегі ойыстарды алып жатыр. Эри, Гурон және Мичиган көлдері сыртқы жағындағы төмендіктегі ойыстарда орналасқан. Екі төмендікті шығысқа қарай іздегенде, олар Нью-Йорктің орталығында Ниагара әктасы жоғалып кеткеннен кейін бірігіп, жалғыз төмендік Мохок аңғары деген атпен жалғасады. Бұл солтүстікте Адирондак тауларының келесідей жыныстары мен оңтүстікте Аппалачи таулы аймағының солтүстік жары (Катскиллдер-Хельдербергтер) арасындағы салыстырмалы түрде әлсіз қабаттар белдеуінде эрозияға ұшыраған шығыс-батыс бойлық төмендік. АҚШ тарихының алғашқы кезеңдерінде бұл Атлант мұхитының порты мен АҚШ-тың ішкі айманы арасындағы маңызды экономикалық жол болды. Висконсин штатындағы ішкі төмендіктің қызықты ерекшелігі бар. Бұл Палеозойлық қабаттардың ішінара жалаңашталған қабаты арқылы көмілген биік жерден көтерілген, Барабу қырқасы деп аталатын келесідей кварциттерден тұратын түйме. Бұл түйме немесе қырқа ежелгі физиографиялық қалдық ретінде қарастырылуы мүмкін, өйткені ол теңіз түбіндегі шөгінділердің астында көмілу арқылы ауа райының қиратушы шабуылдарынан сақталған ежелгі монаднок. Оның қаптамасының эрозиясы арқылы жақында қайта ашылды. Ниагара жарлығының екі жағындағы төмендік белдеулерінде көл бассейндерінің пайда болуы ерекше ерекшелік. Мұздық эрозия оларды мұздықтардың қалыпты шығатын аңғарларды бөгеп, мұздық табанымен байланысты немесе одан тәуелсіз қабықтың бүлінуі арқылы қалыптастырды. Жоғары көл басқа көлдерден өзгеше. Оның бассейнінің басым бөлігі Палеозойлық страталардың бір-біріне жабыспауына байланысты биік жердегі депрессияны алып жатыр. Бассейннің батыс жартысы синклинальдық құрылымның ойысын алып жатыр. Ұлы көлдер солтүстікте Гудзон шығанағына немесе Сент-Лоуренс шығанағына және оңтүстікте Мексика шығанағына қарай ағатын өзендерден бөлінетін сумен қоршалған шағын шеткі жер аумағының суын алады. Орта топтағы үш көл: Мичиган, Гурон және Эри көлдері шамамен бір деңгейде орналасқан. Мичиган және Гурон көлдері Макинак бұғазымен және бұғаздарды қамтитын Макинак көпірімен байланысты. Гурон және Эри көлдері Сент-Клэр және Детройт өзендерімен, олардың арасында шағын Сент-Клэр көлімен байланысты. Өзендердің солтүстік-шығысындағы жерлер баяу көтеріліп жатыр. Эри көлін Онтарио көлімен байланыстыратын Ниагара өзені 30 миль (48 км) қашықтықта 326 фут (99 метр) (сарқырамада 160 фут (49 метр)) биіктікте құлайды, ол жақында пайда болған деп саналады, өйткені ескі өзен жетілген аңғарға ие болар еді. Екі депрессияны байланыстырған және Ниагара жарлығы арқылы өткен ескі аңғар қазіргі Уэлленд каналының бағытында болған және толығымен мұздық шөгінділермен толтырылған деп саналады. Сент-Лоуренс үшін де осыған ұқсас жағдай орын алады, онда бастапқы аңғар болмауы мүмкін. Онтарио көлінің алдындағы Онтарио өзені батысқа қарай аққан деп саналады, ал Сент-Лоуренс ағысы мұз қабатының салмағына байланысты төмендеуден туындаған.

Колумбқа дейінгі тарих

Палеоиндиялық мәдениеттер Солтүстік Америкадағы ең ерте мәдениеттер болып табылады және шамамен 12000 ж.б.э. - 8000 ж.б.э. аралығында Ұлы жазықтар мен Ұлы көлдер аймақтарында қоныстанды. Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Ирокез халқы Эри және Онтарио көлдері маңында, алгонкин халықтары оның қалған бөлігінде, ал басқа да әртүрлі жергілікті ұлттар, оның ішінде Меномини, Оджибва, Иллинойс, Поттаватоми, Гурон, Шоуни, Эри, Фокс, Майами, Мескваки және Хо-Чанк (Виннебаго) өмір сүрді. Ежелгі еуропалық қоныстар XVII ғасырдың басында пайда болғаннан кейін, бұл ұлттардың барлығы француз, голланд және ағылшын саудагерлерімен Санкт-Лоуренс, Гудзон және Мохок аңғарларында, сондай-ақ Гудзон шығанағында кең ауқымды тері саудасын дамытты.

Еуропалық зерттеулер және ерте қоныстану

Тері монополиясының перспективалары және Азияға аңызға айналған Солтүстік-Батыс жолының табылуы Солтүстік-Батыс Еуропаның ең қуатты үш империялық державасының арасында аумақты бақылау үшін эпизодтық, бірақ қарқынды бәсекелестікке әкелді. Франция, Нидерланды және Ұлыбритания арасындағы бір жарым ғасырлық теңіз және құрлық соғыстары нәтижесінде Огайо өзенінен Арктикаға дейін, Атлант мұхитынан Миссисипиге дейін британдықтардың аймаққа бақылау орнатуына әкелді. Аймақтан тыс, Солтүстік Америкаға қатысты таластар Ұлыбритания, Франция, Испания және Ресей арасында сақталды. 1759 жылы Квебек қаласының жанындағы Абрахам жазықтарындағы шайқаста Ұлыбритания Францияны шешуші түрде жеңді, ал 1763 жылғы Париж шарты, Америкада Француз және Үнді соғысы ретінде белгілі Жеті жылдық соғысты аяқтады, жеңімпазға бүкіл аймақты берді. Бұл аумақ көбінесе жауаптаусыз қалған, 1763 жылғы Корольдік жариянамасында оның түпкі тұрғындары – үндістердің пайдалануы үшін бөлінген жер еді. Британ үкіметі Аппалачи тауларының батысында, Огайо және Миссисипи өзендерімен және Ұлы көлдермен шектелген қорықтың бөлігінде үнділік кедергі мемлекетін құруды жоспарлады. Ұлыбританияның талаптары Понтиак көтерілісі кезінде үндістер конфедерациясымен күшті дауға түсті, бұл әлі де егемендікке ие үнді халықтарына маңызды жеңілдіктер берді; ал Ирокез конфедерациясы, оның алты мүшесі – Мохаук, Онейда, Онондага, Каюга, Сенека және Тускарора ешқашан Ұлыбританияға немесе кейіннен АҚШ-қа егемендік мойындаған жоқ. Америка революциясы кезінде бұл аймақ Ұлыбритания мен көтерілісші американдық колониялар арасында даулы болды. Британиямен болашақ бейбіт келісімде аумақтық бақылауға қатысты қолайлы талаптарға үміттене отырып, Кентукки милициясының жетекшісі Джордж Роджерс Кларк басқаратын американдық авантюристтер Кахокия, Каскаския және Винсенн сияқты елді мекендерді қарсылықсыз, француз тілді тұрғындардың ыңғайлы қолдауымен уақытша басып алды. 1784 жылғы Париж бейбітшілігінде Ұлыбритания Ұлы көлдер, Миссисипи және Огайо өзендерімен және Нью-Йорк пен Пенсильванияның шығыс колонияларымен шектелген Солтүстік-Батыс аумағын жаңадан құрылған АҚШ-қа берді. Америка бұл аймақты басқаруға үлгермеген жағдайда оны қайта иеленуге ниеттенген Ұлыбритания он бес жыл бойы оның бекіністерін және тері саудасын лицензиялады. Ұлы көлдер арқылы жақсы орналасқан сауда және әскери жолдар арқылы британдықтар өз әскерлерін ғана емес, сонымен қатар Детройт, Форт-Ниагара, Форт-Мичилимакинак және т.б. арқылы Американың түпкі тұрғындарының кең одағын қамтамасыз етуді жалғастырды. Бұл бекіністер Джей шартынан (1794) кейін АҚШ-қа берілді. 1781–1789 жылдардағы Конфедерация кезеңінде Континенттік Конгресс үш жарлық қабылдады, олардың аймақтың АҚШ жағындағы басқаруына қатысты өкілеттігі белгісіз болды. 1784 жылғы Жер туралы заң болашақ басқарудың жалпы жоспарын белгіледі. Аумақ алты штатқа бөлінетін болды, оларға конституциялық институттарды құруға кең өкілеттік беріліп, ұлттың тең мүшелері ретінде қабылданатын еді. 1785 жылғы Жер туралы заң аумақта жердің қалай бөлінетінін нақтылады, өз шаруашылықтарында жұмыс істейтін қоныс аударушыларға шағын учаскелерде сатуға басымдық берді. 1787 жылғы Солтүстік-Батыс жарлығы көлдердің оңтүстігіндегі американдық штаттардың одаққа алғашқы он үш колониямен саяси теңдік ретінде кіретін саяси хаттамаларын анықтады. АҚШ Конституциясы жазылу алдында қабылданған бұл жарлық сол кезде демократиялық басқару мен экономиканың радикалды эксперименті болған, кең ауқымды және көрегендік ұсыныс еді. 1787 жылғы Солтүстік-Батыс жарлығы құлдыққа тыйым салды, тұңғыштықты шектеді, жалпыға бірдей білім беруді міндеттеді, қоныстанған және оны жақсартқан адамдарға қолжетімді шаруашылық жерлерін берді және үнді халқына бейбіт және заңды қарауды талап етті. Жарлық мемлекеттік дін құруға тыйым салды және АҚШ-тың құқықтар туралы биллінің алғы көлеңкесі болған азаматтық құқықтарды орнатып, қатыгездік пен ерекше жазадан, сот отырысынан және негізсіз іздеу мен тұтқындаудан босатуды қамтамасыз етті. Штаттар конституциялық конвенцияларды ұйымдастыруға және бастапқы он үш штатқа тең штаттар ретінде қабылдауға өтініш беруге уәкілдік алды. Оның ережелері бойынша бес штат пайда болды: Огайо, Индиана, Мичиган, Иллинойс және Висконсин. Миннесотаның солтүстік-шығыс бөлігі, Миссисипиден Сент-Кройс өзеніне дейін, сонымен қатар жарлықтың билігіне бағынды және Ескі Солтүстік-Батыстың конституциясы мен мәдениетін Дакоталарға жеткізді. Қоныстанудың күшеюі 1794 жылғы Түскен ағаштар шайқасына дейін жаңадан келгендер мен жергілікті халықтар арасындағы шиеленісті күшейтті. Американың жылдам қоныстануы батыс провинцияларын аннексиялауға әкелуінен қорқып, Ұлыбритания 1791 жылғы Конституциялық актісімен жауап берді, канадтық провинцияларға шектеулі өзін-өзі басқару құқығын берді және Канададан екі жаңа провинция құрды: Төменгі Канада (қазіргі Квебек) және Жоғарғы Канада (Онтарио).

Көлікті дамыту

Ері каналының ашылуынан кейін екі жақта да қоныстану және экономикалық кеңею үдеді. Бұл керемет табысқа жеткен мемлекеттік жоба Атлант теңізінің жағалауы мен аймақ арасындағы нарықтар мен сауданы тиімді біріктірді. Шекараның екі жағындағы аймақ ауыл шаруашылығы машиналарын және технологияларын зерттеу және жобалау орталығына айналды. Жеке меншік шаруашылықтары демографиялық және экологиялық жағдайды өзгертіп, бидай мен жүгері негізгі өнімдері болатын кең аумақты егістік жерлерге айналдырды. Нью-Йорктің батысы мен Огайоның солтүстік-шығысында Сент-Лоуренс, Мохок және Гудзон өзендері жүгері мен бидайды сатуға мүмкіндік берді, ал Огайо өзені Пенсильванияның батысы, Огайоның оңтүстігі, Индиана және Иллинойс штаттарынан ауыл шаруашылығы өнімдерін Нью-Орлеанға жеткізді. Кен өндіру, негізінен мыс, мырыш және қорғасын сияқты жұмсақ металдар, сондай-ақ, жаңа елді мекендерге қажетті ағашпен қамтамасыз ету үшін жылдам дамитын пилорамаларға ағаш жеткізілді. Ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік өндіріс тәуелсіз республикалық өндірушілердің ерекше саяси және әлеуметтік мәдениетін қалыптастырды, олар жеке бостандық, еркін нарық және үлкен әлеуметтік идеялар идеологиясын нығайтты, бұл көбінесе діни ұғымдар мен ынтақпен білдірілді. Аймақтың құлдыққа қарсы күресшілермен еркін жер қозғалысының одағы Одақтың жеңісіне маңызды әскерлер мен ауыл шаруашылығы тауарларын ұсынды. "Хоумстед" және "Моррилл" заңдары аграрлық экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту үшін федералды жерлерді сыйға тарту арқылы және мемлекеттік университеттерді қолдау арқылы батысқа кеңею мен болашақ барлық штаттар үшін білім беру үлгісін жасады. 1866 жылғы британдық-канадтық Лондон конференциясы және одан кейінгі 1867 жылғы Конституциялық акт саяси және кейбір әскери дүрбелеңдерден туындады, бұл бұрынғы Үстіңгі Канаданың құзыретінде болған, жаңа доминионда Онтарио провинциясы ретінде қайта аталған және ұйымдастырылған аймаққа қатысты. Бұйрықтар сияқты, Онтарио құлдыққа тыйым салды, өз жерлеріне ие болған шаруаларға жер бөлу ережелерін жасады және барлық азаматтарға білім беруді міндеттеді.

Иммиграция және индустрияландыру

Өнеркәсіптік өндіріс, ұйымдастыру және технология аймақты әлемдегі ең өнімді өндіріс орталықтарының біріне айналдырды. Он тоғызыншы ғасырдағы International Harvester, Standard Oil және United States Steel сияқты монополиялар американдық орталықтандырылған өнеркәсіптік шоғырланудың үлгісін қалыптастырып, әлемдік үстемдікке жол ашты. Аймақта мұнай, көмір, болат, автомобиль, синтетикалық резеңке, ауыл шаруашылығы машиналары және ауыр көлік құралдары өндірісінде әлемдегі ең ірі шоғырлану орын алды. Ауыл шаруашылығы да ет өңдеу, зерделенген астық өнімдері және сүт өнімдерін өңдеу саласында өнеркәсіптендірілді. Экономикалық күштің осы деңгейде шоғырлануынан туындаған бұзылыстар мен теңгерімсіздіктерге жауап ретінде өнеркәсіп жұмысшылары Өнеркәсіптік ұйымдар конгресін, біртұтас ауыл шаруашылығы кооперативтік қозғалысын және Висконсин губернаторы және сенаторы Роберт М. Ла Фолетт басқарған прогрессивтік саясатты құрды. Мемлекеттік университеттер, кәсіби әлеуметтік жұмыс, жұмыссыздыққа байланысты төлемдер және жұмысшылардың өтемақысы – американдық әлеуметтік саясатқа аймақтың тұрақты үлесі болды. Ұлы көлдер аймағы ауыл шаруашылығы технологиясы, көлік және құрылыс салаларында әлемдік деңгейде маңызды жаңалықтар жасады. Сайрус Маккормиктің орақ машинасы, Джон Дирдің болат соқасы, Джозеф Дарттың (Дарттың лифтісі) және Джордж Вашингтон Сноудың каркасты құрылысы – әлемдік әсер еткен маңызды жаңалықтардың бірнешесі. Чикаго университеті мен Кейс-Уэстерн Резерв университеті ядролық энергияны дамытуда маңызды рөл атқарды. Автомобиль өндірісі Огайо және Индиана штаттарында бірдей дамыды және Мичиган штатының Детройт аймағында шоғырланды. Генри Фордтың жылжымалы конвейерлік желісі аймақтың ет өңдеу, ауыл шаруашылығы машиналарын жасау және болат өнеркәсібіндегі тәжірибесіне сүйене отырып, жаппай өндірістің қазіргі заманғы дәуірін революциялады. Чикагодағы Montgomery Ward және Sears Roebuck компаниялары жаппай өндірісті жаппай саудамен толықтырды. Чикаго, Детройт және Кливленд қалалары сәулет саласында маңызды рөл атқарады. Чикагода Уильям Лебарон Дженни жобалаған әлемдегі алғашқы көкжайлы ғимарат – "Үй Сақтандыру ғимараты" салынды. Инженерлік жаңалықтар Чикагоны сол кезден бастап қазіргі заманғы қалалық және коммерциялық сәулеттің әлемдегі ең ықпалды орталықтарының біріне айналдырды. 1832 жылы Чикагода жасалған каркасты құрылыс жаңалығы да маңызды болды, ол ауыр ағаш құрылыстарын, үлкен арқалықтарды және жоғары шеберлік қажеттілігін алдын ала кесілген ағашпен алмастырды. Бұл жаңа ағаштарды батыс далалары мен жазықтарында үйлер мен амбарлар салу үшін фермерлер мен қоныс аударушылар қолданды. Висконсин штатында туған, Чикагода білім алған Салливан шәкірті Франк Ллойд Райт коммерциялық аспаншалардың атриумынан қала маңындағы коттеджге дейінгі сәулеттік жобалардың прототиптерін жасады. Германияда туған, Пенсильванияға көшіп келген Джон А. Роблинг болат сым арқанды ойлап тапты, ол Питтсбург, Цинциннати және Буффалода жобалаған және құрылысын қадағалаған аспалы көпірлердің маңызды бөлігі болды. Оның ең танымал жобасы – Бруклин көпірі. Көліктің қазіргі заманғы дамуына Райт ағайындыларының алғашқы ұшақтары, олар Дейтон, Огайодағы шеберханаларында жасалған және жетілдірілген; Ұлы көлдердің ерекше жүк тасушылары және ағаш тіреулер мен болат рельстерден жасалған теміржол төсектері үлкен үлес қосты. Он тоғызыншы ғасырдың басындағы Эри каналы және жиырмасыншы ғасырдың ортасындағы Сент-Лоуренс теңіз жолы су арқылы жүк тасымалдаудың көлемін және мүмкіндіктерін кеңейтті. Ауыл шаруашылығы бірлестіктері он тоғызыншы ғасырдың "Гранж" ұйымына қосылды, ол өз кезегінде аймақтағы ауыл шаруашылығының саяси экономикасы мен мәдениетін анықтаған ауыл шаруашылығы кооперативтерін құрды. Бауырлас, этникалық және азаматтық ұйымдар кооперативтерді кеңейтіп, сақтандыру компанияларынан жетімдер үйлері мен ауруханаларға дейінгі жергілікті кәсіпорындарды қолдады. Аймақ саяси база болды және аймақтағы саяси партияларға көшбасшылық берді. Аймақтың ең маңызды институционалдық үлесі – ірі корпоративтік, еңбек, білім беру және кооперативтік ұйымдар. Онда он тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басындағы монополиялық дәуірдің ең ықпалды ұлттық және халықаралық корпорациялары орналасқан, соның ішінде John Deere Plow, McCormack Reaper, New York Central және Erie темір жолдары, Carnegie Steel, U.S. Steel, International Harvester және Standard Oil.

20 ғасыр

Индустрияландыру нәтижесінде халық көбірек қалалық аймақтарға шоғырланды. Осы корпорациялардың экономикалық және саяси күшіне демократиялық өкілдікті теңестіру мақсатында аймақта өнеркәсіптік еңбек ұйымдары, біріккен ауыл шаруашылығы кооперативтері және мемлекеттік білім беру жүйелері құрылды. Үлкен Ондық Конференциясы елдегі әрбір штаты ірі ғылыми-зерттеу, техникалық ауыл шаруашылығы және мұғалімдерді даярлау колледждері мен университеттерін қаржылаған алғашқы аймақты еске салады. Өнеркәсіптік ұйымдар конгресі аймақтың көмір және темір кен орындарынан, болат, автомобиль және резеңке өнеркәсібінен, сондай-ақ Огайо, Индиана және Мичиган штаттарындағы маңызды ереуілдер мен келісімшарттардан өркендеді. 20 ғасырдың басында үкіметтің рөлі де артты. Ауылдық жерлерде көптеген адамдар тамақ пен өндірілген тауарларды көршілерінен және жақсы танысқан адамдардан алды. Өнеркәсіп пен сауда дамыған сайын азық-түлік, материалдар және дәрі-дәрмек сияқты тауарлар енді көршілер емес, ірі компаниялармен өндірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аймақ автомобильдер, жүк көліктері және джиптерді қоса алғанда, моторлы құралдардың жаһандық орталығына айналды, сонымен қатар соғыс кезеңіндегі авиация өнеркәсібіне қозғалтқыштар, берілістер және электр компоненттерін жеткізуші де болды. Еңбек күшінің жетіспеушілігіне қарамастан, аймақ тамақ өндірісін арттыру үшін механикаландыруды күшейтті және көптеген әйелдер мен иммигранттардың еңбек күшін пайдаланды.

Экономика

Ұлы көлдер аймағы Штат немесе провинция 2008 жылғы ЖІӨ (млн. долл.) % Нью-Йорк 1141088 25.2 Иллинойс 633697 14.0 Пенсильвания 584460 12.9 Огайо 553301 12.2 Мичиган 471508 10.4 Миннесота 382544 8.4 Индиана 262847 5.8 Висконсин 254861 5.6 Барлығы 240429 5.3 4528128 100.00

Өңдеу

Кеме қатынасы қолайлы жер бедері, су жолдары мен порттар бүкіл аймақта бұрын-соңды болмаған көлік инфрақұрылымын салуға түрткі болды. Аймақ өндіріс процестері мен бизнес-ұйымдастыруда маңызды жаңалықтармен, озық өндіріс және ғылыми-зерттеу және даму саласында әлемдік көшбасшы болып табылады. Джон Д. Рокфеллердің Standard Oil компаниясы орталықтандырылған баға белгілеу, бірыңғай тарату және Кливлендтегі консолидацияланған өңдеу зауыты ретінде басталған Standard Oil арқылы өнім стандарттарын бақылау бойынша үлгілерді орнатты. Сайрус МакКормиктің Жірушісі және басқа да ауыл шаруашылығы машиналарын өндірушілер Чикагодағы Халықаралық Жірушіге біріктірілді. Эндрю Карнегидің болат өндірісі ірі масштабты ашық ошақ және Бессемер процестерін әлемдегі ең тиімді және табысты зауыттарға интеграциялады. Әлемдегі ең ірі, ең толық монополия – АҚШ-тың Болат Корпорациясы, аймақтағы болат өндірісін шоғырландырды. Әлемдегі ең ірі жұмыс берушілердің көптегені Ұлы көлдер аймағында құрылды. Қазіргі заманғы мағынадағы жаппай маркетинг осы аймақта туды. Екі бәсекелес Чикаголық саудагер – Монтгомери Уорд және Sears Roebuck – каталогтар, пошта арқылы тапсырыс тарату және тұтыну тауарларын жеткізушілер ретінде өздерінің бренд атауларын қалыптастыру арқылы жаппай маркетинг пен сатуды дамытты. Аймақтың табиғи ерекшеліктері, мәдени орындары және курорттары оны туристер үшін танымал мекенжайға айналдырады. Қолжетімді су жолдары, жоғары дамыған көлік инфрақұрылымы, қаржы және өркендеген нарық базасы аймақты автомобиль өндірісі бойынша әлемдік көшбасшы және жаһандық бизнес орталығына айналдырды. Генри Фордтың жылжымалы конвейерлік желісі және интеграцияланған өндірісі ірі автомобиль өндірушілері үшін үлгі мен стандартты белгіледі. Детройт аймағы бүкіл аймақтағы өндіріс орталықтарымен әлемнің автомобиль орталығы ретінде қалыптасты. Акрон, Огайо штаты, шина сұранысының арқасында резеңке өндірісі бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Жыл сайын Ұлы көлдер арқылы 200 миллион тоннадан астам жүк тасымалданады. Брукингс институтының мәліметінше, егер ол жеке ел ретінде қарастырылса, Ұлы көлдер экономикасы Жердегі ең ірі экономикалық бірліктердің бірі болар еді (6 триллион долларлық жалпы өңірлік өніммен). Бұл аймақта қала құрылысшылары Ұлы көлдер мегаполисі деп атап жүрген аймақ бар, онда шамамен 59 миллион адам тұрады. Чикаго Нью-Йорк және Лос-Анджелес қалаларынан кейін АҚШ-тағы үшінші мегаполиске айналуда, оның метрополитен халқы он миллионға жуық. Торонто – Канададағы ең ірі қала және Солтүстік Америкадағы Мексика қаласы, Нью-Йорк және Лос-Анджелес қалаларынан кейінгі төртінші ірі қала. Ұлы көлдер бойындағы қалалар Сент-Лоуренс теңіз жолы арқылы Атлант мұхитына қол жеткізеді, осылайша оларды халықаралық порттарға айналдырады.

Қаржылық

Чикаго – ең ірі экономикалық және қаржы орталығы. Чикаго MasterCard Worldwide Centers of Commerce Index рейтингі бойынша әлемдегі төртінші маңызды бизнес орталығы деп танылды. 2017 жылғы Global Financial Centres Index Чикагоны әлемдегі ең бәсекеге қабілетті қалалардың жиырма төртіншісі деп бағалады, ол Ұлы көлдер аймағындағы Торонтодан кейін, жетінші орында тұр. Чикаго тауар биржасы (1848 жылы құрылған) фьючерстік келісімдер деп аталатын алғашқы стандартталған «биржалық» форвардтық келісімдерді тіркеді. Әлемдік қаржы орталығы ретінде Чикаго Чикаго қор биржасы, Чикаго опциондар биржасы (CBOE) және Чикаго сауда биржасы («Merc») сияқты ірі қаржы және фьючерстік биржаларға ие. CME Group сонымен қатар Нью-Йорк тауар биржасын (NYMEX), Commodities Exchange Inc. (COMEX) және Dow Jones индекстерін, сондай-ақ Чикаго Федералды резервтік банкінің (Федералды резервтің жетінші округі) бас кеңсесін басқарады. Торонто – халықаралық бизнес және қаржы орталығы. Әдетте Канаданың қаржы астанасы саналатын Торонтода Бей-стритте, Қаржылық ауданда көптеген банктер мен брокерлік фирмалар шоғырланған. Торонто қор биржасы (TSX) нарықтық капитализация бойынша әлемдегі жетінші ірі қор биржасы болып табылады. «Үлкен Бес» деп аталған Канаданың бес ірі қаржы институтының әлемдік операциялық бас кеңселері Торонтода орналасқан. Чикаго мен Торонтодан басқа, көптеген қалаларда да қаржы орталықтары бар. Огайо штатында Huntington Bancshares (Колумбус), Fifth Third Bank (Цинциннати) және KeyCorp (Кливленд) сияқты ірі банктердің бас кеңселерi орналасқан. Anthem (Индианаполис), Nationwide Insurance (Колумбус), American Family Insurance (Висконсин штаты, Мэдисон қаласы), State Farm Insurance (Иллинойс штаты, Блумингтон қаласы) және Progressive Insurance мен Medical Mutual of Ohio (Кливленд) сияқты сақтандыру компаниялары да бар.

Халық санының орталықтары

Рейтинг Аймақ Штат/Провинция Сурет CSA/CMA 2010 жылғы халық саны 2025 жылға болжамдалған халық саны 2010–2025 жылдар аралығындағы болжамды өсім 1 Чикаго Иллинойс, Индиана, Висконсин 9,804,845 11,250,100 1,530,255 2 Торонто Онтарио 5,741,400 7,408,000 1,666,600 3 Детройт Мичиган 5,327,764 6,191,000 863,236 4 Кливленд Огайо 3,515,646 3,795,658 280,012 5 Милуоки Висконсин 1,760,268 1,913,000 157,732 6 Оттава – Гатино Онтарио, Квебек 1,451,415 1,596,556 145,141 7 Гранд-Рапидс Мичиган 1,327,366 1,530,000 202,634 8 Буффало Нью-Йорк 1,203,493 1,040,400 163,093 9 Рочестер Нью-Йорк 1,149,653 1,248,600 98,947 10 Гамильтон Онтарио 740,200 954,858 214,658 11 Толедо Огайо 672,220 672,220 0 12 Каламазу Мичиган 524,030 540,000 15,970 13 Лансинг Мичиган 523,609 547,325 23,716 14 Китченер – Кембридж – Ватерлоо Онтарио 492,400 635,196 142,796 15 Лондон Онтарио 492,200 634,938 142,738 16 Форт-Уэйн Индиана 414,315 455,623 39,366 17 Сент-Кэтеринс – Ниагара Онтарио 404,400 521,676 117,276 18 Виндзор Онтарио 330,900 426,861 95,961 19 Саут-Бенд – Мишоуака Индиана 319,224 20 Эри Пенсильвания 280,985 N/A N/A

Дін

Ұлы көлдер аймағында скандинавиялық және германдық елдерден келген халықтар құрған берік, қалыптасқан лютерандық дәстүр бар, бірақ соңғы жылдары бұл дәстүр көбірек әртараптанды.

Спорт

Ұлттық футбол лигасы (NFL), Канада футбол лигасы (CFL), Басты лига бейсболы (MLB), Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA), Әйелдер Ұлттық баскетбол қауымдастығы (WNBA), Ұлттық хоккей лигасы (NHL) және Басты лига футболы (MLS) сияқты ірі кәсіби спорт лигалары аймақтағы бірнеше қаладағы командаларға ие.

Саясат

Көк жағалы өнеркәсіп дәстүрлі түрде Ұлы көлдер аймағында өкілдік етіледі. АҚШ-та бұл Демократиялық партияның басты тірегі, бірақ соңғы жылдары Ұлы көлдер аймағындағы көптеген штаттар шешімді штаттарға айналды. Онтариода бұл аймақ ұзақ жылдар бойы ауылдық және қалалық округтерге бөлініп келді, көптеген ауылдық округтер консерваторларға, ал ірі қалалық және қала маңындағы аймақтар либералдарға немесе НДП-ға дауыс береді.

Көлік

Ұлы көлдер аймағы Interstate 94, Interstate 75, Онтарио тас жолы 401, Amtrak Lake Shore Limited және VIA теміржол қызметтерімен қамтамасыз етілген. Ұлы көлдер аймағындағы үш ең ірі халықаралық әуежай Чикаго О’Хара, Торонто Пирсон және Детройт метро әуежайы болып табылады. Осы үш әуежайдың барлығы да басқа аймақтар мен құрлықтарға тікелей рейстер ұсынатын ірі әуе компанияларының хабтары болып табылады.