Кіріспе

Кішкентай балаларға арналған мектеп

Кішкентай балалар мектебі – бұл термин негізінен Англия мен Уэльсте қолданылады. Ол 19 ғасырдан бері жеті жасқа дейінгі балаларға білім беретін мектептерді немесе мектеп бөлімдерін атау үшін пайдаланылып келеді. 1810 жылдардан бастап Ұлыбритания бойынша кішкентай балалар мектептері ашыла бастады. Олар экономикалық өзгерістер балалардың өмірін тұрақсыздандырып жатқан кезде қауіпсіздік қамтамасыз етті және кішкентай балаларды оқытудың түрлі әдістерін сынап көрді. 19 ғасырдың ортасында олар ағылшын және уэльстік мемлекеттік білім беру жүйесіне енгізіліп, жатқа айтуға негізделген оқу бағдарламасын ұсынуға көшті. 1900 жылдардың басында олардың өте жас оқушыларына сай келмейтін оқыту әдісіне алаңдаушылық туды және олар балаға бағытталған оқытуға көшті.

Терминология

Сәбилер мектебі – бұл негізінен Англия мен Уэльсте төрт және жеті жас аралығындағы балаларды оқыту үшін қолданылатын термин. "Қабылдау" сыныбына қабылданатын оқушылардың нақты жасы олардың туған күнінің оқу жылына қатысты уақытына байланысты. Олар туған күнінен кейінгі қыркүйек айында оқуға қабылданады. Бұл жеке мектеп немесе үлкен мектептің құрамындағы бөлім болуы мүмкін. Англияда "Қабылдау" сыныбы "Тұңғыш жылдар сатысының" бөлігі деп есептеледі, ал одан кейінгі екі жыл "Негізгі саты 1" деп аталады. Уэльсте мектеп оқушыларының үлгерім деңгейлері "даму кезеңдері" деп аталады. Олардың біріншісі шамамен бес жасқа келгенде, ал екіншісі шамамен сегіз жасқа келгенде орындалуы күтіледі.

Өмірбаян

Жас балаларға арналған мектеп түсінігі салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Дэвид Салмон мен Виннифред Хиндшоудың айтуынша, бұл формалды білім беруді кішкентай балалардың ерекше қажеттіліктеріне бейімдеу мүмкіндігі туралы идеяның салыстырмалы түрде жаңа болуымен байланысты, себебі дәстүрлі түрде білім алуға қол жеткізе алатын балалардың шектеулі тобының білімін үйде бастауы жақсырақ деп есептелген. Батыс Еуропасында балабақша сияқты мекемелердің мысалдары 18-шы ғасырдың соңынан бастап кездеседі. 19-шы ғасырға дейін балалар отбасында ерте жастан жұмыс және тұрмысқа қажетті дағдыларды үйренетін. Сегіз жасқа дейінгі балалардың ауылдық немесе грамматикалық мектептерге баруы жиі кездесетін, алайда бұл мекемелер бір бөлмелі болып, жас ерекшеліктерін ескермейтін болғандықтан, кішкентай балаларға арнайы жағдай жасалмайтын. Ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік революциялар көптеген балалардың өміріне үлкен өзгерістер әкелді. Зауыттарда балаларды еңбекке тартудың жаңа, қатал түрлері пайда болды. Зауыт жұмысшыларының көпшілігі (бірақ барлығы емес) сегіз жастан асқан болса, үш жастағы балалар да үйде келісімшарт бойынша жұмыс істеді немесе «түсуші балалар» ретінде жұмысқа орналастырылды. Жұмыс істейтін аналары бар көптеген кішкентай балалар жалғыз қалды немесе үлкен балаларының күтімінде болды. «Үй мектептері» арзан бала күтімі қызметін ұсынды, бірақ көбінесе күтім мен білім беру деңгейі төмен болды. Балаларды қасіреттен қорғау, оларды моральға, дінге және бағынуға тәрбиелеу арқылы білім беруге қолжетімділікті кеңейтуге қызығушылық артты. 1808 жылы құрылған Британдық және шетелдік мектептер қоғамы және 1811 жылы құрылған Діни білімді насихаттау жөніндегі ұлттық қоғам жаңа мектептер ашу үшін құрылды, олар әдетте алты немесе көбінесе жеті жастан асқан балаларға арналған «мектеп жасындағы» балаларға білім беруді көздеді. Сол кездегі әсерлі білім беруші-теоретик Джозеф Ланкастер (1778–1838) жеті жасқа дейінгі балаларға қауіпсіздік пен жеке мінезді дамытуға бағытталған «бастапқы» мектептер құру қажет деп сенді, бірақ екі қоғам да мұны істемеді.

Баланы мектепке дейінгі тәрбиелеу

Ұлыбританиядағы алғашқы балабақша мектеп 1816 жылы Шотландиядағы Ренфруширдің Нью-Ланарк қаласында фабрика жұмысшыларының балалары үшін менеджер Роберт Оуэн құрды. Мектепте бір жастан алты жасқа дейінгі балалар оқыды. Мұғалімдерге балаларды ұруға немесе қинауға тыйым салынды. Олар балалармен достықпен сөйлесіп, басқаларға мейірімді болуға тәрбиелеуі керек еді. Сабақтар көбінесе ересектер мен балалардың айнала-қоршаған орта туралы әңгімелесуі және дене шынықтыру арқылы жүргізілді. Оуэн бастапқыда балабақшада оқуды оқытуды жоспарламаған, бірақ бұл жаста оқу басты назарда болмауы үшін енгізілді. Оуэн мектептегі балаларды «мен көрген ең бақытты адамдар» деп сипаттады. 1818 жылы Англиядағы алғашқы балабақша мектепті Генри Броугхэм және басқа да саяси радикалдар Лондонның Вестминстер ауданындағы Брюерс Гринде демеушілік етті. Алдағы алты жылда Лондонда тағы екі балабақша ашылды. Лондондық балабақша қоғамы 1824 жылдан 1835 жылға дейін белсенді болды. Ол жаңа балабақшалар ашуды қолға алды, бірақ мұғалімдерді даярлауда үлкен жетістікке жете алмады. Содан кейін Лестер және Глазго сияқты басқа да аймақтық қоғамдар құрылды. Сэмюэл Уайлдерспин Англиядағы балабақшалардың көрнекті жақтаушысы болды, оның таратып айтқан философиясы Оуэнге қарағанда ресми оқытуға көбірек мән берді, бірақ ол оқытуды жас балалардың қабілеттеріне бейімдеуге тырысты. Уитбред Уайлдерспиннің кішкентай балаларды жақсы түсінгенін, бірақ «біріктіретін педагогикалық теориясының» болмағанын айтады. Глазгода Дэвид Стоу балабақшаның маңызды жақтаушысы болды және ол Оуэннің мақсаттарына адал болды, тіпті сыныптағы оқытуға көбірек мән берді. Балабақшаларды құруға ынталылық танытқандар ұсақ қылмыстарды азайтуға және мүлікті қорғауға қызығушылық танытты. 1811 жылдан кейінгі жылдары туу көрсеткіші күрт өсті, себебі жас балалар көбінесе ата-аналары мен үлкен аға-інілері жұмыс істеген кезде жалғыз қалдырылды, нәтижесінде жасөспірімдер арасындағы қылмыстар көбейді. Тарихшы Х. Сильвер адамдардың қылмыстың олардың мүлігіне төндіретін қауіпті саясатпен байланыстыратынын айтады (яғни француз төңкерісі сияқты төңкеріс). Аласдейр Ф. Б. Робертс 1820 жылдардың соңындағы төңкерісшіл қызмет төмендеген кезде балабақша қоғамдарына берілген қаржылық қолдаудың азаюы осының дәлелі болуы мүмкін деп болжайды. Сонымен қатар, әртүрлі идеологиялық көзқарастарды жақтаушылардың әртүрлі себептері болды. Англияда көбінесе балалардың әл-ауқатын жақсартуға, сондай-ақ моральдық қасиеттерді, тәртіпті және практикалық дағдыларды сіңіруге назар аударылды. Шотландияда, бұқаралық білім беру тұжырымдамасы қалыптасқан жерде, білім беруді кішкентай балаларға бейімдеуге көбірек қызығушылық танытылды. Кейбір адамдар Оуэннің социалистік саяси көзқарастары туралы алаңдап немесе оларды отбасылық өмірге араласудың бір түрі деп қарап, балабақшаларға қарсы болды. Жалпы алғанда, Ұлыбританияда балабақша қозғалысы Лондон мен Глазгода ең күшті болды. Т. Б. Стивенс бұл туралы күмәнмен қарады, өйткені балабақшалар бірте-бірте ерекшелігін жоғалтып, жұмысшы сыныбының ата-аналары үшін қолайлы бала күтіміне айнала алмады. Нэнет Уитбредтің айтуынша, көбінесе білімсіз және балалардың мектепке баратын уақытының жетіспеуінен қысымға ұшыраған мұғалімдер балаларды тәртіпке және ресми оқытуға енгізуге көп көңіл бөлген. Балабақшаларға бақылауды орнатуды ұстанатын ерікті қоғамдар олардың функциясы туралы осы пікірді бөлісті. Мысалы, Британдық және шетелдік мектептер қоғамының хатшысы Генри Данн «балабақшалардағы оқу соншалықты қызықты, сондықтан балалар ерікті мектепке көшкеннен кейін жұмыс істеуге немесе оқуларын маңызды іске айналдыруға дайын емес» деп шағымданды. Уитбредтің айтуынша, бұл ата-аналардың басымдықтарын білдірмейді, олар көбінесе балаларын қыздар мектебінен гөрі ойын-сауық ұсынатын балабақшаларға жіберуге қуанышты. Керісінше, Робертс ерте балабақшалардың тартымдылығы шектеулі болғанын айтады, өйткені жұмысшы сыныбының ата-аналары балалар уақыттарын ойнауға жұмсайтын мектептердің құндылығын көрмеді және олар өз балаларына әсер ету үшін орта таптың әрекеті ретінде қараған нәрсеге ренжіді. Ол 1830 жылдары жабылған балабақшалардың мысалдарын келтіреді. Нэнет Уитбредтің айтуынша, олардың шектеулеріне қарамастан, ерте балабақшалар қиын жағдайда өмір сүретін жас балаларға қауіпсіздік пен мейірімділік ұсынды.

Кәсіпкерлік және кеңейту

1815 жылы Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін Иоганн Генрих Песталоццидің білім беру теорияларына қызығушылық артты. Оның пікірінше, сабақтар мұғалім басшылығымен өткенімен, балаға өздігінен ойлау мүмкіндігі берілуі керек. Мысалы, оқушыға ол ненің екенін айтудың алдында, затты зерттеуге рұқсат етуге болады. Ол негізінен кішкентай балаларды оқытуға қызығушылық танытпады, бірақ Ұлыбританияда оның ықпалы ең жоғары нәрестелер мектебінде болды. 1836 жылы "Үй және колониялық нәрестелер мектебінің қоғамы" құрылды, ол нәрестелерді оқытушыларын даярлап, Песталоццидің әдістемесін таратумен айналысты. 1840 жылдары мектеп инспекторлары қоғамнан оқытылған мұғалімдерді пайдаланатын нәрестелер мектебін жоғары бағалады. Сонымен қатар, кейбір нәрестелер мектебінде 9 жасқа дейінгі балалар көмекші оқытушылар ретінде жұмыс істеді. 1840 жылы Англия мен Уэльстегі жаңадан тағайындалған мектеп инспекторларына берілген нұсқауларда нәрестелер мектебінде қоюға тиіс нақты сұрақтар келтірілді. Мысалы: "Балалар қандай ойын-сауықтармен айналысады?" және "Балалар жүру, шеру және дене шынықтыру жаттығуларын жүйелі түрде үйренеді ме?". Осы кезеңде нәрестелер білімінен қандай нәтижелер күтілетіні туралы нақты түсінік болмады. Мектеп инспекторлары нәрестелер кезеңіндегі білім, балалардың денсаулығы мен көңіл күйін жақсартса жеткілікті деп санайтын, сонымен қатар балаларды "оңай, қысқаша мәтінді оқуға, сандардың негізгі ұғымдарын меңгеруге және тақтаға жазуға" үйрету керек деді. 1835 жылы "Глазго Геральд" газеті жергілікті нәрестелер мектебі туралы былай деп хабарлады: "Олар әдетте әрбір 15 минуттан кейін жаттығусыз отырмайды. Барлығы қуанышпен толы әрекеттер – тек суреттер мен заттар қолданылады, ал уақыттың үштен бірі ойын алаңында ойын-сауықпен өтеді". 1861 жылы Корольдік комиссия жүргізген зерттеу нәтижелері нәрестелер мектебіне барған оқушылардың нәрестелер мектебіне бармаған оқушыларға қарағанда айтарлықтай алда екенін көрсетті. Нэнет Уитбред осы кезеңдегі нәрестелер мектебі туралы былай деді: "19 ғасырдың ортасына қарай Англия мен Шотландиядағы нәрестелер мектебінің ерекше белгілері болды. Мектеп залы үлкен, бірнеше оқушыны бірден оқытуға арналған галереясы бар, ал қабырғалары балалардың сурет салуы мен жазуы үшін қара тақтаймен жабылған. Жаңа нәрестелер мектебі грантқа өтініш берген жағдайда, ойын алаңында айналмалы және тартылыс сияқты құралдар болуы міндетті. Оқу бағдарламасына сурет салу, музыка, дене жаттығулары, тігіс, тоқу, бағбандалық, оқуға және кейде жазуға алғашқы қадамдар, сондай-ақ табиғи заттар мен тұрмыстық заттар бойынша Песталоццилік "заттық сабақтар" кірді. 19 ғасырдың ортасына қарай нәрестелер мектебінің саны тез өсті. Мұның бір себебі британ халқының санының өсуі болды, себебі бу күшіне байланысты индустрияландырудың жаңа толқыны және Ұлы ашаршылықтан туындаған ирландтықтардың көші-қоны болды. 1851 жылы Ұлыбританияда 10 жасқа дейінгі балалардың саны шамамен 25% құрады. Осы жас, өсіп келе жатқан халықтың қалаға шоғырлануымен, өнеркәсіптік аймақтардағы және жеке тәрбиешілердегі жағдай нашарлап, нәрестелер мектебіне деген сұраныс арта түсті. 1842 жылдан кейін білікті жұмысшылардың жалақысы да біртіндеп өсе бастады, нәрестелер мектебінің салыстырмалы түрде төмен ақысын төлеу олар үшін оңайырақ болды.

Мемлекеттік жүйеге кірігу және жаттап алу

Жеті жасқа дейінгі балалардың саны да артты. Кейбір салаларда тоғыз немесе он жасқа дейінгі балалар еңбегін шектеудің алғашқы тиімді шаралары енгізілді, технологиялық жетістіктер балалар еңбегін пайдаланудың тиімділігін төмендетті. Бұл мектепке баратын жеті-он жастағы балалардың санының өскенін білдірді. Бірақ ата-аналар көбінесе үлкен балаларына кіші балаларды қарауды тапсыратындықтан, үштен алты жасқа дейінгі балаларын үлкен аға-інілерімен бірге мектепке жіберді. 1861 жылы үш-алты жастағы балалардың 19,8%-ы осындай жағдайда болды. Мектеп инспекторлары үлкен балаларға арналған мектептерде жеті жасқа дейінгі балалардың көп болуы оқу процесіне кедеріл келтіреді деп ойлады. Дегенмен, олар үлкен балаларды үйде қараудан аулақ болу үшін және балалардың мектепке бару мүмкіндігі бар шақтарды пайдалану үшін осы кішкентай балаларды толығымен алып тастағысы келмеді. 1838 жылы парламенттік комитет жұмысшы табының балаларына үш жастан бастап білім беру қажет деген қорытындыға келді. 1840 жылы Англия мен Уэльстегі Білім кеңесі "[ересектер] ұлдар мен қыздар мектебімен біріктірілген балалар мектебі мен ойын алаңы қосылған мектеп үйлерінің қосымша жоспарларын жасауға нұсқау берді, осы жоспарлар балалар мектебін ересектер мектебімен біріктіру шараларын қабылдауға көмектеседі деген үмітпен". 1862 жылы мектептерді қаржыландырудың нәтижелерге байланысты төлем жүйесі енгізілді. Алты жасқа дейінгі балалар жеке тексеруден босатылды және он жылдан кейін жеті жасқа дейінгі балаларға да бұл жеңілдік берілді, бірақ жүйе балалардың бастапқы білімін үш "Р" (оқу, жазу, есептеу) бойынша үйретуге көбірек мән беруге ынталандырды. Балалар мектебіндегі оқытудың басты бағыты жаттап алу болды. 1870 жылғы Білім туралы заң мектептерде білім беру міндетті болатын жас шегін 5 жасқа дейін төмендетті. Бұл сол кезде біршама даулы болды, кейбіреулер бұл тым ерте деп санайтын. Алайда, кішкентай балаларды ерте жастан моральдық сабақтарға үйретуге, мектепте қауіпсіз болуға және мектепке ертерек басталған балаларды ертерек жұмысқа жіберуге болады деп есептелді. 1880 жылғы Білім туралы заң Англия мен Уэльсте міндетті білім беруді 5 жастан бастады. Ұлыбритания Батыс әлемінде міндетті білім беруді осылай ерте бастаған жалғыз ел болды. Сонымен қатар, осы заңдарға дейін де, кейін де көптеген екі немесе үш жастағы балалар мектепке жазылды. 3-тен 5 жасқа дейінгі балалардың мектепте білім алу үлесі 19-ғасырдың соңында 1870 жылы 24,2%-дан 1900 жылы 43,1%-ға дейін өсті. Мектепте оқитын 3 жасқа дейінгі балалардың салыстырмалы түрде аз саны 1870 жылдардың басында өсті, бірақ одан кейін азайды. Осы кезеңде жалақысы өскен білікті жұмысшы табы балалар мектебін мектепке дейінгі балалар күтімі ретінде пайдаланды. 1891 жылы мемлекеттік мектептердегі оқу ақысы жойылған кезде, қаржылық жағдайы нашар жұмысшы табының көптеген балалары бес жасқа толғанға дейін мектепке жіберді. Бұл жеке үй оқыту мектептерінің тоқтауына себеп болды. 1870 жылы жүргізілген балалар мектебінің зерттеуінде олар әдетте екі сыныпқа бөлінгендігі анықталды. Бес жасқа дейінгі балаларға арналған "кішкентай балалар класында" "ашық сөйлеуге, суреттерді түсінуге, әліпбиді жаттауға және музыкамен шеру жасауға" үйретті. 5-7 жастағы балаларға арналған "балалар класы" "үш "Р" -ге негізделген оқу бағдарламасын, қарапайым қолмен жұмыс істеуді және тігуді" үйретті. Кішкентай балалар кластары ең кішкентай балаларға біршама сәйкес келмеді; көбінесе адамдар толы, балаларды орындықтарда ұстау үшін қаламдарды қолданды және жасөспірімдер немесе біліктілігі жоқ мұғалімдер басқарды. Бұл кезеңде Фредерик Фребельдің идеялары, ол әртүрлі тәжірибелік білім беру әдістеріне сенген, орта таптарға бағытталған "балабақшалар" арқылы Ұлыбританияға әкелінді. Оның идеяларын балалар мектебіне қолдануға болмайды деп саналды. Үкімет мектепті ерте тастайтын балалардың арасында сауаттылық пен сандылықты тез арада орнатуды қалады. Балаларға кең білім беру деген не екенін түсіну теориясы бұл мақсатқа байланысты емес, сонымен қатар ата-аналары үйде оларға аз қолдау көрсете алатын балалардың үлкен сыныптарында жүзеге асыру қиын болды. Уайтбрейдтің айтуынша, билік иелері "ақылға қонымды адамдарды дамытумен емес, сауатты пролетариатты қамтамасыз етумен айналысты". Алайда Фребельдің кейбір әдістерін балалар мектебіне енгізуге тырысты, көбінесе оларды бастапқы құндылығын жоғалтқан бүкіл сыныптық іс-шараларға айналдырды. 1900 жылдардың басында балалар кластары барлық кішкентай ауылдық мектептерден басқа барлық жерде үлкен балалардан бөлек болды. Олар әдетте көп балалы, елу немесе алпыс бала бір қатарға отырып оқыды. Нәтижелерге байланысты төлем жүйесінің мәдениеті одан әрі жалғасты, бірақ ол тоқтатылғаннан кейін де оқыту үш "Р" бойынша жүргізілді, көбінесе жаттап алу арқылы. Оқу бағдарламасының барлық салаларында тәртіп пен біркелкілікке мән берілді. Мысалы, оқушылар оң қолымен ғана жазуға мәжбүр болды, сурет сабақтары мұғалім берген суретті дәл көшіруден тұрды, ал дене шынықтыру әскери музыкамен шеру жасаумен қатар жаттығулардан тұрды. Кейбір мектептер бес жасқа дейінгі балалар кластарында оқытуға көбірек бейімделген тәсілдерді қолдана бастады, мысалы, жылжымалы жиһазды пайдалану және кейбір либералды көзқарастағы мектептерде ойыншықтармен еркін ойнауға мүмкіндік беру. Дегенмен, тіпті осы ең кішкентай топты оқытудың басты бөлігі үш "Р" бойынша сабақтар болды.

Балаға бағытталған әдіске көшу

Екінші Бур соғысы кезінде денсаулық жағдайына байланысты әскери қабылдаудан бас тартудың жоғары деңгейі үкіметтің назарын британдық халықтың көп бөлігінің тұру жағдайларының нашарлығына аударды. 1904 жылы физикалық деградация жөніндегі ведомствоаралық комитет құрылып, халық денсаулығы туралы есебі жарияланды. Сауалға жауап берген куәгерлер мектепке баратын өте кішкентай балаларға қозғалуға тыйым салынатынын және олардың даму деңгейіне жетпеген жұмыстарды істеуге мәжбүр етілетінін, бұл олардың денсаулығына зиян келтіретінін айтты. Кейбір куәгерлер үш пен бес жас аралығындағы балаларға мектептер емес, балабақшалар қажет екенін мәлімдеді. Мектеп инспекторлары әйелдерден бес жасқа дейінгі балалардың мектепке баруы туралы қосымша есеп беруді сұрады. 1905 жылы жарияланған бұл есеп өте сыншыл болды, "үш пен бес жас аралығындағы балалар мектептегі оқудан ешқандай зияткерлік пайда көре алмайды. Бес жасқа дейінгі балаларға формальды оқытуға тырысуға қарсы дәлелдер өте күшті" делінген. Есепте ең кедей отбасылардан шыққан балалар үйден алысқаннан кейін денсаулықтарына пайдасы тиетіні, бірақ балабақшалар мектептерге қарағанда артық екені айтылды. Үкімет тарапынан бес жасқа дейінгі балаларды мектептен шығарудың экономикалық және практикалық себептері болды және 1905 жылы жергілікті білім беру органдарына берілген жаңа нұсқаулар оларға мұны жасауға рұқсат берді. 1904 жылға қарай үш жасқа дейінгі барлық балалар бастауыш мектептен алынып тасталды. Англия мен Уэльстегі үш және төрт жасар балалардың мектепке бару үлесі 1910 жылы 22,7%-ға, ал 1930 жылы 13,1%-ға төмендеді. Жұмысшы табына арналған балабақшаларды құруға күш-жігер жұмсалса да, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аналарды оқ-дәрі зауыттарында жұмыс істеуге босату үшін қысқа мерзімді кеңейтуден басқа, маңызды саны құрылғанға дейін біраз уақыт өтті. Бастауыш мектептерге арналған 1905 жылғы кодекс балабақшалар мен сыныптарды үш "Р" бойынша белгілі бір жетістік деңгейіне жетуге назар аудармай, "ақыл-ой және дене дамуын ынталандырудың және жақсы әдеттерді қалыптастырудың жалпы мақсатына" қарай жылжуға шақырды. Бес пен жеті жастағы балаларға арналған сабақтардың ұзақтығы он бес минуттан аспауы керек еді. Осы жастағы балалар "мұқият тыңдауға, анық сөйлеуге, оңай өлеңдерді жатқа айтуға, қарапайым әңгімелер мен оқиғаларды қайта айтуға, қолдарымен қарапайым нәрселер жасауға, сурет салуға, оқу мен жазуға, байқауға, сандардың негізгі білімін алуға" үйретілді. Бір жылдан кейін Джон Дьюидің идеялары оның эсселер жинағы жарық көргеннен кейін британдықтардың назарына түсті. Ол Фребельдің идеяларын кеңірек түсіндірді. Балаларды оқытуда жаңа көзқарас қалыптасты, ол оқыту әдістеріне ашық болды және баланың дамуына көбірек мән берді. 1911 жылы мектеп инспекторы Эдмонд Холмс "жақсы балабақшалардың атмосферасы теңдес деңгейдегі жоғары мектептерге қарағанда еркін, көңіл көтеруге және шынайы білім беруге қолайлы" деп жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде білім беру жүйесіне наразылық білдірген әртүрлі топтардан білім беруді реформалау қозғалысы өсті. Бұл соғыстар аралық кезеңде балаға бағытталған жаңа білім беру түрінің дамуына әкелді. Бұл жаңа философия Сьюзан Айзекстің еңбектері мен Америка идеялары сияқты әртүрлі көздерден пайдаланды. Бұл әдістің негізгі қағидасы – іс-шаралар баланың қалауларына негізделген. Алайда, осы дәуірдегі жақсы балабақшалар балаларды қызығушылықтарын кеңейтуге ынталандыру үшін әртүрлі әдістерді қолданды. Мысалы, оқушылар оқуға деген құштарлықты арттыру үшін сыныпта жазуға бейімделді. Бұл әсіресе кітаптары жоқ, сауатсыз ата-аналары бар кедей отбасылар үшін маңызды болды. "Табиғатты зерттеу, тарихқа дейінгі кезең және қолөнер" сияқты пәндер енгізілді, бұл балалар ойын арқылы адам баласының ақыл-ойының дамуын уақыт өте келе қайта жасайды деген ойға негізделген. Сондай-ақ, драма және музыка сияқты пәндер, сондай-ақ сөйлеу және тілдік іс-әрекеттер де маңызды рөл атқарды. Жобалық жұмыс, әсіресе үлкен балаларды оқытуда маңызды рөл атқарды. Сыныпта үй жануары да болуы мүмкін. Бұл жүйеде кемшіліктер болды. Кейбір мұғалімдер кедей оқушыларға оқуды үйретуде сәтсіздікке ұшырады, өйткені олар мектептен тыс оқуға қызығушылық танытпады. Ескі мектептердегі үлкен сыныптар көбінесе жаңа әдістерге қолайлы болмады, ал жаңа балабақшалар жақсырақ болды, бірақ көбінесе жеткіліксіз болды. Жаңа оқыту әдістері мүлдем жалпыға бірдей емес еді және кейбір мектептер ескі стильдегі формальды оқытудың едәуір бөлігін қолданды. Мектеп инспекторлары жаңа этиканы қолдаса да, оған қарсылық болды. Мысалы, Білім беру кеңесінің қызметкері лорд Эустас Перси кейінірек өзінің естеліктерінде былай деп жазды: "Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері білім беру философиясы қауіпті түрде романтикалыққа айналды. Ол балаларды оқыту емес, өркениетке жеткізуді мақсат етті". Алайда, 1931 және 1933 жылдарғы Хэдоу есебі балаға бағытталған тәсілді кеңінен қолдады. Онда бастауыш мектептің соңғы жылындағы балалар үш "Р" бойынша кейбір оқулар алуы керек екені, ал кіші балалар оқуға қызығушылық танытқанда бастауы мүмкін екені, бірақ көп бөлігі басқа іс-шараларға жұмсалуы керек екені ұсынылды. 1930 жылдары балабақшалар Батыс әлемінде жағымды беделге ие болды. Сонымен қатар, 1930 жылдары балабақшаны кеңейтуге жасалған күш-жігерлер белгілі бір нәтижелер берді. Балабақшаларға бірнеше жаңа сыныптар қосылды және үш және төрт жасар балалардың мектепке бару үлесі ондаған жылдық төмендеуден кейін маргиналды түрде артты. Балабақшаларда көбінесе жатқан уақытқа арналған ойын алаңдары мен төсектер болды. Нанетт Уитбред балабақшалар туралы былай деп мәлімдеді: Сыныптық сабақтарға балалар әндерін айту, эвритмиялық би, соққы аспаптары және оқу уақыты кірді. Күннің белгілі бір тәртібі болды, бос уақытқа уақыт бөлінді. Ойыншықтар мен құралдар олардың білімдік құндылығы үшін мұқият таңдалды және балалар құрылыс, сурет салу және дене күшін, сезімталдықты және денсаулықты дамытуға көмектесетін басқа да іс-шаралармен тәжірибе жасауға ынталандырылды. Олар жуынуға, киінуге, дәретханадан пайдалануға және сыныпты таза ұстауға үйретілді.

Бастауыш білім берудің бөлігі

1944 жылғы Білім беру туралы заң бастауыш білім берудегі ең кіші жастағы кезеңді бекітті. Соғыстан кейінгі тұрғын үй салу бағдарламасымен салынған жаңа шағын аудандарда жергілікті білім беру органдары біріктірілген бастауыш мектептер салуды тиімді деп санады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін балалардың 70%-дан астамы жеке мектептерде оқыса, 1965 жылы бұл көрсеткіш 56%-ға төмендеді. Соғысқа дейінгі кезеңмен салыстырғанда, орта таптың ата-аналары балаларын мемлекеттік мектептерге көбірек жіберді. Ең кіші жастағы кезеңдегі мектептерде балаға бағытталған оқыту әдісі үнемі күшейді, бірақ оқудың негізгі үш саласына (оқу, жазу, есептеу) көбірек назар аударылды. Зерттеулер көрсеткендей, оқуды кешіктіру баланың осы пәндегі қабілеттерін қанағаттандырмайтын деңгейге жеткізуі мүмкін. Соғыстан кейінгі туу көрсеткішінің артуына байланысты үш және төрт жастағы балалардың мектепке бару үлесі азайды, себебі назар міндетті білім беру жасына жеткен балаларға аударылды. Тарихшылар Гарет Элвин Джонс және Гордон Уинн Родерик 1950 жылдардағы ең кіші жастағы кезеңдегі оқыту туралы былай сипаттайды: Бірінші жылда, "қабылдау класында" балалар көбінесе балабақшадағы сияқты іс-әрекеттермен айналысатын, бірақ сонымен қатар оқу мен санаудың негіздерін, сурет салу және бояу, өлшеу және салмақтау дағдыларын меңгерді. Музыка, би және қимыл да маңызды рөл атқарды. Үлкен балаларға оқыту әдістері әртүрлі болды: кейбір мұғалімдер ресми нұсқауларға, ал басқалары бейресми жеке және топтық жұмыстарға сүйенді. 1967 жылғы Плоуден есебі балаға бағытталған тәсілді қолдады және мұғалімдерге қосымша тәуелсіздік берді. 1970 жылғы академиялық есепте балалардың жасы әртүрлі сыныптарда оқылатын және қандай іс-әрекеттермен айналысатынын өзі шеше алатын ең кіші жастағы кезеңдегі мектептер сипатталған. Бұл сабақтарды балалар мен мұғалім үшін де тиімдірек және жайлырақ етеді деп айтылды. 1988 жылғы Білім беру реформасы туралы заң мемлекеттік мектептерге орталықтандырылған бақылауды енгізіп, бірыңғай оқу бағдарламасы мен тестілеу жүйесін құрды. 1999 жылы Уэльс Ұлттық Ассамблеясы құрылғаннан бастап Уэльс пен Англия арасындағы білім беру саясатында айқын айырмашылықтар пайда болды. 2008 жылдан бастап Уэльсте үш және жеті жас аралығындағы балаларға арналған жаңа, ойынға негізделген оқу бағдарламасы – Foundation Phase енгізілді. 2022 жылы Уэльстегі бастауыш мектептер жаңа оқу бағдарламасына көшті, ол мұғалімдерге көбірек тәуелсіздік берді.

Ұлыбританиядан тыс жерлерде

Британдық үлгідегі балалар бақшалары 1820 және 1830 жылдары АҚШ-та пайда болды. Бірақ, кішкентай балаларды үйден тыс білім беру идеясына наразылық күшейгендіктен, олар ғасырдың ортасына қарай көбінесе жойылды. Алғашқы балалар бақшалары қозғалысы Франциядағы Эколь Материннельдің құрылуына да ықпал етті. 1820-1850 жылдар аралығында миссионерлер британдық империяның өңірлерінде жергілікті балаларды христиан дінімен және ағылшын тілімен таныстыру арқылы «мәдениеттендіру» мақсатында балалар бақшаларын ашты. Колониялық үкіметтер де өз территорияларына британдық тәжірибені әкелді. Мысалы, 1855 жылы қазіргі Австралиядағы Виктория үкіметі Англия мен Уэльстегі білім беру бас басқармасына үлгілі балалар бақшасын басқару үшін екі білікті мұғалімді сұрап хат жолдады. Оларға сапар шығындарының өтемі және тұрақты жалақы ұсынылды. Бір күйеу-әйел жұбы дереу келісім берді.