Кіріспе
Мұғалімдердің оқушыларды оқытуы үшін арналған мекеме. Мектеп – мұғалімдердің басшылығымен оқушыларды оқытуға арналған оқу орны және оқу кеңістігі мен ортасын қамтамасыз ететін ғимарат. Көптеген елдерде формалды білім беру жүйесі бар, оның кейбірі міндетті болып табылады. Бұл жүйелерде оқушылар мемлекеттік және жеке ұйымдар құрып, басқаратын мектептер арқылы білім алады. Бұл мектептердің атаулары елдерге қарай өзгеше (төңіректік терминдер бөлімінде талқыланады), бірақ көбінесе кішкентай балаларға арналған бастауыш мектеп және бастауыш білімді аяқтаған жасөспірімдерге арналған орта мектеп кіреді. Жоғары білім беретін оқу орны әдетте университет немесе колледж деп аталады. Бұл негізгі мектептерден өзге, оқушылар белгілі бір елде бастауыш (АҚШ-та элементарлық) және орта (АҚШ-та миддл скул) білімінен бұрын және кейін де мектепке бара алады. Балабақша немесе мектепке дейінгі дайындық мекемелері кішкентай балаларды (әдетте 3-5 жаста) оқытуға мүмкіндік береді. Орта мектептен кейін университет, кәсіптік-техникалық мектеп, колледж немесе семинарияға түсуге болады. Мектеп экономика немесе би мектебі сияқты нақты бір салаға мамандануы мүмкін. Балама мектептер дәстүрлі емес оқу бағдарламалары мен әдістерін ұсына алады. Үкіметтің білім беру қажеттіліктерін толыққанды қамтамасыз етпеген жағдайында мемлекеттік емес мектептер, сондай-ақ жеке мектептер қажет болуы мүмкін. Басқа жеке мектептер діни сипатта болуы мүмкін, мысалы, христиан мектептері, гурукула (хиндү мектептері), медресе (араб мектептері), хауза (шиит мұсылман мектептері), ешива (иудей мектептері) және т.б.; немесе білім беру стандарты жоғары немесе басқа жеке жетістіктерді дамытуға бағытталған мектептер. Ересектерге арналған мектептерге корпоративтік оқыту, әскери білім беру және бизнес мектептері кіреді. Мектептерді сынаушылар оқушыларды болашақ өмірге жеткілікті дайындамайды, кейбір мінез-құлықтарды ынталандырып, басқаларын шектейді, оқушыларға не, қалай, қашан, қайда және кіммен жасау керектігін нақты айқындайды, бұл шығармашылықты басады, сондай-ақ балалардың табиғи қызығушылығы мен оқуға деген құштарлығын тежейтін бағалар мен үй тапсырмасы сияқты сыртқы өлшемдерді қолданады деп айыптайды. Үйде оқыту және қашықтықтан білім беруде оқыту мен оқу мектеп мекемесінен тәуелсіз немесе дәстүрлі мектеп ғимаратынан тыс виртуалды мектепте жүзеге асырылады. Мектептер түрлі ұйымдастыру модельдерінде құрылуы мүмкін, оның ішінде бөлімдік, шағын оқу қауымдастықтары, академиялар, интеграцияланған және мектеп ішіндегі мектептер.
A school is both the educational institution and building designed to provide learning spaces and learning environments for the teaching of students under the direction of teachers. Most countries have systems of formal education, which is sometimes compulsory. In these systems, students progress through a series of schools that can be built and operated by both government and private organization. The names for these schools vary by country (discussed in the Regional terms section below) but generally include primary school for young children and secondary school for teenagers who have completed primary education. An institution where higher education is taught is commonly called a university college or university. In addition to these core schools, students in a given country may also attend schools before and after primary (elementary in the U. S.) and secondary (middle school in the U. S.) education. Kindergarten or preschool provide some schooling to very young children (typically ages 3–5). University, vocational school, college or seminary may be available after secondary school. A school may be dedicated to one particular field, such as a school of economics or dance. Alternative schools may provide nontraditional curriculum and methods. Non government schools, also known as private schools, may be required when the government does not supply adequate or specific educational needs. Other private schools can also be religious, such as Christian schools, gurukula (Hindu schools), madrasa (Arabic schools), hawzas (Shi'i Muslim schools), yeshivas (Jewish schools), and others; or schools that have a higher standard of education or seek to foster other personal achievements. Schools for adults include institutions of corporate training, military education and training and business schools. Critics of school often accuse the school system of failing to adequately prepare students for their future lives, of encouraging certain temperaments while inhibiting others, of prescribing students exactly what to do, how, when, where and with whom, which would suppress creativity, and of using extrinsic measures such as grades and homework, which would inhibit children's natural curiosity and desire to learn. In homeschooling and distance education, teaching and learning take place independent from the institution of school or in a virtual school outside a traditional school building, respectively. Schools are organized in several different organizational models, including departmental, small learning communities, academies, integrated, and schools within a school.
Этимология
Мектеп сөзі грек тіліндегі σχολή (scholē) сөзінен туындаған, бастапқыда "бос уақыт" және "бос уақытты өткізуге арналған іс" мағынасын білдірген, бірақ кейін "дәріс оқылатын топ, мектеп" деген мағынаға ие болған.
Тарих және дамуы
Оқушыларды орталықтандырылған оқу орнына топтастыру тұжырымы классикалық дәуірден бері қалыптасқан. Ресми мектептер кем дегенде ежелгі Грекияда (Академияны қараңыз), ежелгі Римде (Ежелгі Римдегі білім беруді қараңыз), ежелгі Үндістанда (Гурукулді қараңыз) және ежелгі Қытайда (Қытайдағы білім беру тарихына қараңыз) болған. Византия империясында бастауыш сыныптан басталатын мектеп жүйесі құрылған. «Дәстүрлер мен кездесулер» еңбегінде 425 жылы бастауыш білім беру жүйесінің негізі қаланғаны жазылған және «әскери қызметкерлердің көпшілігі кемінде бастауыш білім алған». Империяның кейде тиімді, ал кейде үлкен басқаруы білімді азаматтардың болуын міндетті еткен. Византия Рим мәдениетінің сәні мен зәулімдігін жоғалтса да, империя әскери нұсқаулықтарында тиімділікке ерекше мән берген. Византияның білім беру жүйесі 1453 жылы империя құлағанға дейін жалғасты. Батыс Еуропада ерте орта ғасырларда болашақ дін қызметкерлері мен әкімшілерді оқыту үшін көптеген кафедралық мектептер құрылды. Олардың ең көнесі әлі де жұмыс істеп келе жатқандары – Кентерберидегі Король мектебі (597 ж.с. құрылған), Рочестердегі Король мектебі (604 ж.с. құрылған), Йорктегі Санкт-Петер мектебі (627 ж.с. құрылған) және Тетфорд грамматикалық мектебі (631 ж.с. құрылған). V ғасырдан бастап Батыс Еуропаның барлық аймақтарында діни және әлеуметтік пәндерді оқытқан монастырлық мектептер ашылды. Еуропада университеттер 12 ғасырда пайда болды. Онда схоластика маңызды құрал болды, ал ғалымдарды мектеп оқушылары деп атады. Орта ғасырлар мен ерте заманның көп бөлігінде мектептердің (университеттерден өзгеше) басты мақсаты – латын тілін оқыту болды. Осыдан грамматикалық мектеп атауы пайда болды. АҚШ-та бұл атау бейресми түрде бастауыш мектепті білдірсе, Ұлыбританияда қабілетіне немесе дағдысына қарай оқуға қабылданатын мектепті білдіреді. Мектептік оқу бағдарламасы біртіндеп кеңейіп, ана тілінде сауаттылықты, техникалық, көркемдік, ғылыми және практикалық пәндерді қамтыды. 18 ғасырда Еуропаның бір бөлігінде мектепке міндетті түрде бару қалыпты жағдайға айналды. Дания-Норвегияда бұл 1739-1741 жылдары енгізілді, ал басты мақсаты – «алмуэ», яғни «қарапайым халықтың» сауаттылығын арттыру болды. АҚШ және басқа елдердегі алғашқы мемлекеттік мектептердің көпшілігі бір сыныпта бір мұғалім жеті сынып оқушыларын (ұлдар мен қыздарды) оқытқан бір бөлмелі мектептер еді. 1920 жылдардан бастап бір бөлмелі мектептер бірнеше сыныптан тұратын оқу орындарына біріктірілді, ал көлік қызметі балаларды тасымалдау үшін көмекші көліктер мен мектеп автобустары арқылы қамтамасыз етілді. Ислам да қазіргі мағынасында мектеп жүйесін дамытқан мәдениеттердің бірі болды. Білімге ерекше мән берілді, бұл білімді оқыту мен таратудың жүйелі тәсілін және мақсатты құрылымдарды қажет етті. Бастапқыда мешіттерде діни рәсімдер мен оқу шаралары біріктірілді. Алайда, 9 ғасырда мәдрәсә пайда болды, ол мешіттен тәуелсіз салынған мектеп еді, мысалы, 859 жылы құрылған әл-Қарауийин. Олар сондай-ақ мәдрәсә жүйесін халифаның бақылауындағы мемлекеттік меншікке айналдырған алғашқылар болды. Осман империясы кезінде Бурса және Эдирне қалалары білім берудің маңызды орталықтарына айналды. Османдық Күллие жүйесі – мешіт, аурухана, мәдрәсә және қоғамдық асхана мен тамақтану орындары бар ғимарат кешені білім беру жүйесін революциялық түрде өзгертті, білім беруді тегін тамақ, денсаулық сақтау және кейде тегін тұру арқылы кең жұртшылыққа қолжетімді етті.
Өңірлік терминдер
Мектеп термині елдерге қарай өзгеше, сондай-ақ әр елдегі білім беру деңгейлерінің атаулары да әртүрлі болады.
Біріккен Корольдік пен Ұлттар Достастығы
Ұлыбританияда "мектеп" термині көбінесе университет алдындағы білім беру мекемелерін білдіреді, олардың көпшілігі мектепке дейінгі немесе балабақша мектептері, бастауыш мектептер (кейде кішкентай балалар мектебі және орта мектепке бөлінеді) және орта мектептер болып бөлінеді. Англия мен Уэльстегі орта мектептердің түрлеріне грамматикалық мектептер, толыққанды мектептер, орта заманауи мектептер және қалалық академиялар жатады. Шотландияда орта мектептердің атаулары басқаша болғанымен, олардың бір түрі ғана бар. Дегенмен, олар мемлекеттік немесе жеке қаржыландырылуы мүмкін. Шотландиядағы мектептердің үлгерімін Ұлыбританияның Білім инспекциясы бақылайды. Англиядағы Ofsted және Уэльстегі Estyn мектептердің үлгерімі туралы есептер жасайды. Ұлыбританиядағы мектептердің көпшілігі мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады және мемлекеттік мектептер немесе тегін білім беретін мектептер деп аталады. Жеке меншік мектептер де бар, олар оқу үшін ақы алады. Ең іріктелген және қымбат жеке мектептер "мемлекеттік мектептер" деп белгілі, бұл Солтүстік Америка ағылшын тілінде сөйлейтіндерге шатастыру тудыруы мүмкін. Солтүстік Америкада "мемлекеттік мектеп" мемлекеттік қаржымен қаржыландырылатын немесе басқарылатын мектепті білдіреді. Австралия, Жаңа Зеландия, Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Шри-Ланка, Оңтүстік Африка, Кения және Танзанияны қоса алғанда, Ұлттар Достастығының көп бөлігінде "мектеп" термині көбінесе университет алдындағы білім беру мекемелерін білдіреді.
Үндістан
Ежелгі Үндістанда мектептер гурукул түрінде болған. Гурукулдар – дәстүрлі индуистік тұрақты оқу орындары, көбінесе мұғалімнің үйі немесе монастырь. Бүгінгі күні Үндістанда мектептер көбінесе санскрит тілінде «Видьяшрам», «Видьялайам», «Видья Мандир», «Видья Бхаван» деп аталады. Оңтүстік тілдерінде олар Палликодам немесе Паадасалай деп танылады. Моғол билігі тұсында Үндістанда мұсылман ата-аналарының балаларын оқыту үшін медреселер енгізілді. Британдық деректер 18 ғасырда жергілікті білімнің кең тарағанын көрсетеді, көптеген аймақтарда әрбір храм, мешіт немесе ауыл үшін мектеп болған. Оқытылатын пәндер: оқу, жазу, арифметика, дінтану, құқық, астрономия, метафизика, этика, медицина және дін. Британдық билік кезінде Англия, АҚШ және басқа елдерден келген христиан миссионерлері Үндістанда миссионерлік және интернат мектептерін ашты. Кейіннен бұл мектептер танымал болғандықтан, олардың саны көбейді және кейбіреулері беделге ие болды. Осы мектептер Үндістанда заманауи білім берудің бастауын берді. Олардың оқу жоспары мен күнтізбесі қазіргі Үндістан мектептері үшін үлгі болып табылады. Бүгінде көптеген мектептер миссионерлік мектептердің оқыту әдісін, пәндерін, оқу жоспарларын және басқару жүйесін, шағын өзгерістермен қолданады. Үндістандағы мектептер мыңдаған оқушысы бар үлкен кампустардан бастап, ақысы жоғары немесе ағаш астында оқытатын, кампусы шағын немесе жоқ, тегін білім беретін мектептерге дейін әртүрлі. Үндістанда мектептердің әртүрлі басқармалары бар, атап айтқанда Орталық орта білім беру кеңесі (CBSE), Үндістан мектеп сертификаттық емтихандар кеңесі (CISCE), түрлі штаттардың медресе басқармалары, түрлі штаттардың аттестатталған басқармалары, түрлі штаттардың мемлекеттік басқармалары, Англо-үнділік басқармасы және тағы да басқалары. Бүгінгі күні оқу жоспарына әдетте тілдер, математика, ғылымдар – физика, химия, биология, география, тарих, жалпы білім және ақпараттық технологиялар/компьютерлік ғылымдар кіреді. Сабақтан тыс шараларға дене тәрбиесі/спорт және музыка, хореография, сурет салу, театр/драма сияқты мәдени шаралар жатады.
Еуропа
Еуропаның көп бөлігінде "мектеп" термині көбінесе бастауыш білім беруге қолданылады, бастауыш мектептер елге қарай төрттен тоғыз жылға дейін оқытуды қамтиды. Ол орта білім беруге де қатысты, орта мектептер көбінесе гимназиялар мен кәсіптік-техникалық мектептерге бөлінеді, олар да елге және мектеп түріне байланысты үштен алты жылға дейін білім береді. Германияда Grundschule мектебін бітірген оқушыларға кәсіптік-техникалық мектепке тікелей түсуге рұқсат етілмейді. Оларға Германияның жалпы білім беретін мектептерінің біріне – Gesamtschule, Hauptschule, Realschule немесе Gymnasium-ға түсу ұсынылады. Олар әдетте 15-19 жасында мектепті бітіргеннен кейін кәсіптік-техникалық білім беру орнына түсуге құқылы. "Мектеп" термині жоғары білім беруге сирек қолданылады, тек кейбір жоғары мектептерді (нем. Hochschule) қоспағанда, олар колледждер мен университеттерді білдіреді. АҚШ-та мектеп оқуының нәтижелері жоғары сыныпқа дейін әр штаттың білім беру департаментімен бақыланады. Чартерлік мектептер – мемлекеттік қаржыландырылатын бастауыш немесе орта мектептер, олар басқа мемлекеттік мектептерге қолданылатын кейбір ережелерден, регламенттерден және заңдардан босатылған. Британдық отаршылдық мұрасының нәтижесінде "грамматикалық мектеп" және "сыныптық мектеп" терминдері кейде бастауыш мектепті атау үшін қолданылады. Сонымен қатар, салық төлемдерінен қаржыландырылатын магниттік мектептер бар, олар дәстүрлі мектептерде ұсылмайтын түрлі бағдарламалар мен оқытуды ұсынады.
Африка
Батыс Африкада "мектеп" термині "буш" мектептеріне, Құран мектептеріне немесе оқушылыққа да қатысты болуы мүмкін. Бұл мектептер формалды және бейресми білім беруді қамтиды. "Буш" мектептері – оқушыларға мәдени дағдыларды, дәстүрлерді және білімді үйрететін оқу лагерлері. Олар үлкен қоғамнан бөлек болғандықтан, дәстүрлі батыс мектептеріне ұқсас. Бұл мектептер қалалар мен ауылдардың сыртындағы орманды жерлерде орналасқан, ал аумақ тек осы мектептердің қажеттілігі үшін пайдаланылады. Оқушылар орманға келгеннен кейін, оқу бітіспейінше шыға алмайды. Бұл аймақтарға сыртқы адамдардың кіруіне тыйым салынған. "Буш" мектептері жас ерекшеліктері бойынша емес, жыныс бойынша бөлінеді. Әйелдер мен қыздар ұлдардың "буш" мектептеріне, ал ұлдар қыздардың "буш" мектептеріне кіре алмайды. Ұлдар мәдени қолөнер, күрес, аң аулау, қоғамдық құқықтар және тағы басқа пәндерді оқиды. Құран мектептерінде білім берудің әртүрлі деңгейлері бар. Олар жергілікті тілдерде "чуо" және "киони" деп аталатын негізгі деңгейден бастап, ең жоғары деңгей – "илиму" дейін жетеді. Нигерияда "мектеп" термині балабақша, дайындық сыныбы, бастауыш мектеп, орта мектеп және жоғары білім беру орындарын қамтиды. Бастауыш және орта мектептер діни ұйымдар мен компаниялардың қаржыландыруымен немесе мемлекеттік қаржыландырумен жұмыс істейді. Мемлекеттік қаржыландырылатын мектептер әдетте мемлекеттік мектептер деп аталады. Оқушылар бастауыш мектепте алты жыл, негізгі орта мектепте үш жыл және жоғары орта мектепте үш жыл оқиды. Жалпыға бірдей негізгі білім беру бағдарламасы (UBEC) бойынша ресми білім берудің алғашқы тоғыз жылы міндетті. Жоғары білім беру орындарына мемлекеттік және жеке университеттер, политехникалық институттар және педагогикалық колледждер жатады. Университеттерді федералды үкімет, облыстық үкіметтер, діни ұйымдар немесе жеке тұлғалар мен ұйымдар қаржыландыра алады.
Меншік және пайдалану
Көптеген мектептер мемлекетке тиесілі немесе мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады. Жеке мектептер үкіметтен тәуелсіз жұмыс істейді. Жеке мектептер көбінесе балалары оқыған отбасылардан алынатын төлемдерге сүйенеді; алайда, кейде мұндай мектептер мемлекеттік қолдау да алады (мысалы, мектеп купондары арқылы). Көптеген жеке мектептер нақты бір дінмен байланысты; мұндай мектептер діни мектептер деп аталады.
Аз қамтылған елдерде білім беру нысандары
Төмен табысты елдерде бастауыш мектептердің 32%-ы ғана, орта білім беретін мектептердің 43%-ы және жоғары білім беретін мектептердің 52%-ы электр энергиясына қол жеткізе алады. Бұл төмен табысты елдердегі жоғары білім беретін мектептерде интернетке қолжетімділіктің 37%-ды құрайтынын көрсетеді, ал орташа табысты елдерде бұл көрсеткіш 59%, ал жоғары табысты елдерде 93% болып табылады. Мектептердегі басқа да қауіпсіздік мәселелеріне бомба шабуылдарының қаупі, топтар мен вандализм жатады. Осы қауіптерді ескере отырып, Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсатының 4-ші бағыты білім беру нысандарын жаңарту арқылы қауіпсіз және зорлық-зомбылықсыз оқу ортасын қамтамасыз етуді қолдайды.
Денсаулық сақтау қызметі
Мектептегі денсаулық сақтау қызметтері – балалардың, кейде бүкіл отбасылардың денсаулығы мен әл-ауқатын жақсарту мақсатында мектеп ішінде немесе одан тыс жерде медициналық, оқытушылық және басқа да мамандар көрсететін қызметтер. Бұл қызметтер әлемнің әртүрлі елдерінде әртүрлі жолмен дамыған. Дегенмен, негізгі принциптер өзгеріссіз: мектеп жасындағы балаларға тән аурулардың, кемістіктердің және зорлық-зомбылықтың ерте анықталуы, түзетілуі, алдын алуы немесе жағдайын жеңілдетуі.
Онлайн мектептер мен сабақтар
Кейбір мектептер өз сабақтарына интернет арқылы қашықтан қол жеткізуді ұсынады. Онлайн мектептер дәстүрлі мектептерге де қолдау көрсете алады, мысалы, School Net Namibia сияқты. Кейбір онлайн-сабақтар сабақта тәжірибе алу мүмкіндігін де ұсынады. Оларды тыңдаған адамдар бұл тақырыппен таныс болып, не күту керетігін біледі. Сабақтар жоғары мектеп/колледж кредитін береді, студенттерге өз темпімен оқуға мүмкіндік туғызады. Көптеген онлайн-курстар ақылы, бірақ кейбіреулері тегін ұсынылады. Интернет негізіндегі қашықтықтан оқыту бағдарламалары көптеген университеттерде кеңінен қолжетімді. Оқытушылар онлайн-іс-шаралар мен тапсырмалар арқылы сабақ береді. Онлайн-сабақтар дәстүрлі сабақтар сияқты бірдей оқу жоспарымен жүргізіледі. Оқытушы басқа сабақтар сияқты белгілі талаптарымен оқу жоспарын ұсынады. Студенттер тапсырмаларын белгіленген мерзімге дейін электрондық пошта немесе курс веб-сайты арқылы оқытушыға тапсыра алады. Бұл студенттерге өз ырғақтарымен жұмыс істеуге, бірақ мерзімдерді сақтауға мүмкіндік береді. Онлайн-сабаққа қатысушы студенттер кестелеріне икемділік танытып, сабақты өзіне қолайлы уақытта тыңдай алады. Онлайн-сабақтың қиындықтарына оқытушымен тікелей байланысқа шығу мүмкін болмауы немесе басқа студенттермен бірге ортада болу жатады. Онлайн-сабақтар мазмұнды түсінуді қиынға соқтыруы мүмкін, әсіресе оқытушымен жылдам байланыса алмағанда. Онлайн студенттердің артықшылығы – тапсырмалар мен емтихандар үшін осы сабаққа қатысты басқа онлайн көздерді пайдалану мүмкіндігі. Онлайн-сабақтардың тағы бір артықшылығы – студенттер таңертеңгі сабаққа үйден шығу туралы немесе қатысуын тексеру туралы уайымдамайды. Студенттер өз темпімен оқуға және осы оқу бағдарламасының шеңберінде жетістікке жетуге мүмкіндік алады. Үйде оқудың ыңғайлылығы онлайн-оқуға жазылудың тартымды факторы болып табылады. Студенттер компьютер бар кез келген жерде – үйде, кітапханада немесе халықаралық саяхат кезінде сабаққа қатыса алады. Онлайн мектеп сабақтары студенттің қажеттіліктеріне бейімделген, сонымен бірге студенттерге жұмыс істеуге және басқа міндеттерін орындауға мүмкіндік береді. Онлайн мектеп білімі үш кіші топқа бөлінеді: Онлайн бастауыш мектеп, Онлайн орта мектеп, Онлайн жоғары мектеп.
Стресс
Мұғалімдік мамандықтың жұмыспен байланысты стресс деңгейі (WRS) Ұлыбритания мен АҚШ сияқты кейбір елдерде кез келген мамандықтан жоғары болып саналады. Бұл мәселенің кеңдігі күннен-күнге артып келеді және қолдау көрсету жүйелері енгізілуде. Кейде стресс мұғалімдерге қарағанда студенттерге ауыррақ тиеді, тіпті студенттерге стресс басуға арналған дәрілер тағайындалады. Бұл стресс стандартизацияланған тестілеуге және студенттерге орташа көрсеткіштен жоғары нәтиже алуға жасалған қысымға байланысты деп есептеледі. 2008 жылы Associated Press және mtvU жүргізген психикалық денсаулық сараптамасына сәйкес, АҚШ студенттерінің оннан сегізі күнделікті өмірінде стресс сезінгенін мәлімдеді. Бұл көрсеткіш бес жыл бұрынғы сауалнамаға қарағанда 20%-ға артқан. Соңғы үш айда 34 пайызы депрессияға ұшыраған, 13 пайызына қысым немесе депрессия сияқты психикалық денсаулық проблемасы диагнозы қойылған, ал 9 пайызы өзін-өзі өлтіру туралы ойлармен күрескен.
Оқушыларға қатысты тәртіп
Мектептер мен олардың мұғалімдері әрқашан қысымға ұшырайды – мысалы, оқу бағдарламасын толық қамту, басқа мектептермен салыстырғанда жақсы нәтижелер көрсету және оқушыларға "әлсіз" немесе "кейуілді" деген атақтан сақтану қысымы. Оқушылардың сөйлеу уақытын бақылау сияқты тәртіп шаралары мен қол көтеру арқылы сөйлеуге рұқсат алу сияқты қалыпты мінез-құлықтар, үлкен тиімділік үшін енгізіледі. Сыни педагогиканы қолданушылар мұндай тәртіптік шаралардың оқушылардың білімін арттыруға ешқандай оң әсер етпейтінін айтады. Керісінше, кейбіреулер тәртіптік шаралар оқу процесіне кедеріл келтіреді, оқушылардың қадір-қасиетін және өз құндылығын сезінуін төмендетеді дейді – соңғысы оқушылардың қажеттіліктерінің иерархиясында маңызды орынға ие.