Кіріспе

Ұлыбритания және кейбір Ұлттар Достастығы елдерінің білім беру жүйесінде Англия, Солтүстік Ирландия, Уэльс, Ямайка, Тринидад және Тобаго және басқа да бірқатар Ұлттар Достастығы елдерінде "алтыншы форма" 16-дан 18 жасқа дейінгі орта білім берудің соңғы екі жылын білдіреді. Оқушылар әдетте А деңгейі немесе Халықаралық бакалавриат, Кембридж Pre U сияқты оған баламалы емтиханға дайындалады. Англияда, Уэльсте және Солтүстік Ирландияда "5-ші негізгі кезең" термині осыған ұқсас мағынаны білдіреді. Бұл академиялық білім беруге ғана қатысты, кәсіптік білім беруге емес.

Англия мен Уэльс

Алтыншы форма – көптеген мектептерде төменгі алтыншы (L6) және жоғарғы алтыншы (U6) деп аталатын екі оқу жылын қамтиды. Бұл термин мемлекеттік және жекеменшік мектептерде бұрын қолданылған атаулардың дәстүрлі жүйесінен сақталған. Тағы бір кең таралған термин – 12 және 13-ші сыныптар, ол бастауыш мектепте қолданыла бастаған сыныптық жүйеден жалғасады. Англия мен Уэльстегі мемлекеттік білім беру жүйесінде орта мектептің алғашқы бес жылында оқушылар жас ерекшеліктеріне сәйкес топтарға бөлінетін, «форма» деп аталатын жүйе қолданылды (бұл атау тарихи тұрғыдан сыныптағы оқушылардың қатарымен орналасқан арқасы жоқ ұзын орындықтарға сілтеме жасайды). Оқушылар орта мектептің бірінші жылын бірінші формада немесе бірінші сыныпта бастайды, бұл оқу жылында олар әдетте 31 тамызға дейін 12 жасқа толады. Оқушылар әр жыл сайын бір формаға көтеріледі, содан кейін 31 тамызға дейін 16 жасқа толатын жылы бесінші формаға түседі. A деңгейіне оқуға қалатындар алтыншы формаға өтеді, ол төменгі және жоғарғы алтыншы формаға бөлінеді. Жекеменшік мектептердегі дәстүрлі жекеменшік мектептерде алтыншы формадан басқа тұрақты атау жүйесі болған жоқ. Жоғарғы және төменгі алтыншы формадан басқа, жекеменшік мектептер төменгі формалар үшін әртүрлі атауларды қолданды және қазір де қолданады, мысалы, Shell, Remove, төменгі төртінші, жоғарғы төртінші, төменгі бесінші, орта бесінші, жоғарғы бесінші. Кейбір жекеменшік мектептерде жоғарғы алтыншы форманың орнына орта алтыншы форма термині қолданылды, соңғысы Оксфорд немесе Кембридж университеттеріне түсу үшін бұрын өткізілетін емтихандарға қосымша мерзімде қалатын студенттерге арналған. Басқа мектептер Оксбридж емтиханына дайындалатын студенттерді жетінші формада немесе үшінші жылдық алтыншы формада оқып жатқандар деп сипаттады. Мемлекеттік білім беру жүйесінде 1990–1991 оқу жылында жүйе өзгертілді және оқу жылдары бастауыш мектептен бастап тізбектеп нөмірленеді. 1-ші жыл – қабылдаудан кейінгі бастауыш мектептің бірінші жылы. Орта мектептің бірінші жылы – 7-ші сынып. Төменгі алтыншы (алтыншы форманың бірінші жылы) – 12-ші жыл, ал жоғарғы алтыншы (алтыншы форманың екінші жылы) – 13-ші жыл. Жеке төлемді (жекеменшік) мектептер, сондай-ақ кейбір мемлекеттік мектептер ескі нөмірлеу жүйесін пайдалануға бейім. Еліміздің кейбір аймақтарында арнайы алтыншы форма колледждері ашылды. Ағылшын орта мектептерінің көп бөлігінде енді алтыншы форма жоқ. Бұл негізінен 20-шы ғасырдың соңындағы реформалармен байланысты, онда алтыншы формалардың орнына колледждерді енгізуге әртүрлі саяси факторлар ықпал етті. Қазір Англия мен Уэльсте көптеген алтыншы форма колледждері бар, ал олардың жоқ жерлерінде алтыншы форма мектептері мен жоғары білім беруге бағытталған (FE) колледждер, яғни жоғары білім беру колледждері осы рөлді атқара алады. Алтыншы форма Англия мен Уэльсте міндетті емес (бірақ 2013 жылдан бастап алтыншы форма жасындағы адамдар Англияда білім алу немесе оқудың қандай да бір түрімен айналысуы керек; Уэльсте мектепті бітіру жасы 16 жасқа дейін сақталады); алайда, университетке түсу үшін кем дегенде үш A деңгейлі біліктілік және, мүмкін, бір AS деңгейлі біліктілік қажет. Соңғы реформаларға дейін студенттер әдетте бір «AS» жылы үшін жаңа ғана тапсырған GCSE емтихандарынан үш-бес пән таңдайтын, ал AS емтихандары төменгі алтыншы форманың соңында өткізілетін. Содан кейін үш пән A2 жылына көшірілетін (қолданылмайтын AS біліктілігі біліктілік ретінде «ақшаға айналдырылатын»), содан кейін сол жылдың соңында қосымша емтихандар тапсырылатын. Екі емтихан нәтижесі UCAS ұпайларына айналдырылып, студенттің таңдаған университетінің талаптарына сәйкес келуі керек. «Сызықтық» жүйеге көшкеннен кейін студенттер көбінесе үш немесе төрт пән таңдап, оларды екі жыл бойы оқып, содан кейін бір реттік «A деңгейлі» соңғы емтихандарға дайындалады немесе бірінші жылдың соңында «AS деңгейлі» емтихандарын тапсырып, бір немесе екі пәннен бас тартады.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда бастауыш сыныпқа (Reception) сәйкес "P1", ал ағылшын тіліндегі 1-сыныпқа сәйкес "P2" болып табылады. Орта мектептің бірінші жылы 8-сынып немесе 1-жыл деп аталады (Англиядағы 7-сынып емес), ал одан кейін төменгі және жоғарғы сыныптар 13-сынып және 14-сынып деп аталады.

Шотландия

Шотландияның білім беру жүйесінде мектептің соңғы жылы алтыншы жыл немесе S6 деп аталады. Осы жыл ішінде студенттер әдетте Жоғары деңгейлі және/немесе Қосымша Жоғары деңгейлі курстарды көптеген пәндер бойынша оқиды, S5 және S6 аяғында SQA емтихандарын тапсырады. Шотландияда оқушылар 16 жасқа толғаннан кейін мектепті тастауға құқылы; 30 қыркүйекке дейін 16 жасқа толғандар мамыр айындағы ұлттық емтихандардан кейін, ал ақпан айының соңына дейін 16 жасқа толғандар өткен Рождествода мектепті тастауға болады. Шотландия университетіне түсу үшін үміткерлерге алтыншы жылды бітіру міндетті емес, егер олар S5-те Жоғары деңгейлі пәндерден жеткілікті баға алған болса, олар өтініш бере алады және қабылданады, бірақ бұл емтихандарда сәтті өтулеріне байланысты. Дегенмен, шотланд студенттерінің көпшілігі университетке түсуді жоспарласа, S6-ға қайта оралады. Кейбір ағылшын университеттері де S5-те Жоғары деңгейлі пәндерден жеткілікті баға алған шотланд студенттерін қабылдайды. 2008 жылдың желтоқсанында 2010 жылдан бастап UCAS Жоғары және Қосымша Жоғары деңгейлі пәндерді тапсырғандарға берілетін ұпай санын арттыратыны жарияланды. Кейбір жағдайларда, әсіресе жеке мектептерде, «алтыншы сынып» термині орта білім берудің соңғы екі жылын білдіреді.

Жамайка

Ямайканың білім беру жүйесінде "алтыншы сынып" – төменгі алтыншы (6B) және жоғарғы алтыншы (6A) деп аталатын екі оқу жылы, немесе көптеген мектептерде 12-сынып (төменгі) және 13-сынып (жоғарғы). Студенттер әдетте 31 қазанға дейін 17 немесе 18 жасқа толады. Алтыншы сынып – міндетті, екі жылдық, жоғары орта білімнен кейінгі білім беру бағдарламасы, оның соңында студенттер CAPE (Кариб теңізінің жоғары біліктілік емтихандары) тапсырады. Бұл 2003 жылға дейін стандартты болған GCE A Level емтихандарымен тең. Кейбір студенттер қаласа A Level емтихандарын да тапсыруға болады, бірақ олар CAPE-тің негізгі пәндік талаптарына/топтамаларына сәйкес келуі керек. CAPE және A Level емтихандары орта мектептің соңындағы емтихандардан әлдеқайда қиын, және көбінесе студенттер университетте тапсыратын көптеген емтихандардан да қиын деп есептеледі. Студенттер әдетте жақында тапсырған GCSE/CAPE емтихандарынан үш-бес пән таңдайды.

Басқа елдер

Ирландия Республикасында орта білім берудің соңғы жылы Алтыншы жыл деп аталады. Алтыншы сыныптың өзі жоқ, бірақ 16-19 жас аралығындағы оқушылар соңғы екі жылда мемлекеттік емтиханға дайындалатын "Жоғары саты" деп аталатын ұқсас концепция бар. Барбадос және Тринидад пен Тобагодағы кейбір орта мектептерде алтыншы және жетінші сыныптар тиісінше Төменгі және Жоғарғы Алтыншы деп аталады. Үндістан мен Непалда жоғары орта білім "10+2" білім беру жүйесінде "11-сынып" және "12-сынып" деп аталады, бұл "+1" және "+2" деп те белгіленеді. Үндістанда бұл Андхра-Прадеш, Телангана, Уттар-Прадеш және Бихар штаттарында "аралық", Карнатака штатында "Университетке дейінгі курс" (ПУК), Махараштра штатында "Күндізгі колледж" немесе "Жоғары орта білім беру сертификаты", ал CBSE және CISCE басқармаларында "11-сынып" және "12-сынып" деп аталады. Сол сияқты, Мальтада университетке түсуге дейінгі білім берудің соңғы екі жылына сипаттама беру үшін "алтыншы сынып" термині де қолданылады. Малайзияда алтыншы сынып "Тингатан 6" деп аталады және үш семестрге созылады. Сингапурда алтыншы сынып колледжіне баламасы кіші колледж болып табылады, онда оқушылар екі жылдан кейін Кембридждің GCE A деңгейін тапсырады. 1990 жылдарға дейін бұл екі жыл "Пре-университет" (Пре-U) 1 және 2 деп аталды. Жаңа Зеландияда, формалар, стандарттар және кіші сыныптардың ескі жүйесінде алтыншы сынып бүгінгі жүйедегі 12-сыныпқа тең болды. 13-сынып жетінші сынып деп аталды. Австралия кейде 12-сынып үшін де бұл терминді қолданады, бірақ Австралияның 12-сыныбы Жаңа Зеландияның 13-сыныбына / жетінші сыныбына және Ұлыбританияның Жоғарғы алтыншысы / 13-сыныбына тең. Брунейде алтыншы сынып 12-сынып және 13-сыныптан тұрады, оларды Төменгі және Жоғарғы Алтыншы деп те атайды. Оқу бітіргеннен кейін студенттер Брунейдің Кембридж GCE A деңгейіне емтихан тапсырады. Студенттер сондай-ақ Төменгі Алтыншының соңында немесе Жоғарғы Алтыншының ортасында Advanced Subsidiary Level немесе AS деңгейін таңдауы мүмкін. Алтыншы сынып міндетті емес, бірақ университет деңгейіндегі академиялық білімін жалғастыруды көздейтін студенттер үшін басымдыққа ие таңдау. АҚШ-тағы кейбір колледжге дайындық мектептерінде, мысалы, The Hill School, Woodberry Forest School, Ethical Culture Fieldston School, Kent School, Pomfret School, The Church Farm School, The Haverford School, Portsmouth Abbey School және тағы да басқаларда алтыншы сынып колледжге түсуге дейінгі білім берудің соңғы жылына жатады. Бұл АҚШ білім беру жүйесіндегі 12-сыныпқа баламалы.