Нил Бартлетт – британдық химик, инертті газдардың алғашқы қосылыстарын жасаған ғалым. Фтор химиясы сарапшысы, UBC және Berkeley-де оқытқан. Химия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық химик (1932–2008)
British chemist (1932–2008)
Нил Бартлетт (15 қыркүйек 1932 – 5 тамыз 2008) – фтор және фторлы қосылыстар саласында маманданған британдық химик. Ол алғашқы инертті газ қосылыстарын жасағанымен әйгілі болды. Ол Британдық Колумбия университетінде және Калифорния университетінде (Беркли) химия пәнін оқытты.
Neil Bartlett (15 September 1932 – 5 August 2008) was a British chemist who specialized in fluorine and compounds containing fluorine, and became famous for creating the first noble gas compounds. He taught chemistry at the University of British Columbia and the University of California, Berkeley.
Өмірбаян
Нил Бартлетт 1932 жылғы 15 қыркүйекте Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласында дүниеге келген. Бартлетттің химияға деген қызығушылығы он бір жасында Хитон грамматикалық мектебінде сулы аммиак пен мыс сульфатын реакцияға келтіріп, "әдемі, жақсы қалыптасқан" кристалдар дайындаған тәжірибеден бастау алды. Ол химияны зерттеу үшін жергілікті дүкеннен сатып алған химиялық заттар мен шыны ыдыстарды пайдаланып, ата-анасының үйінде уақытша зертхана құрып зерттеді. Ол Ұлыбританиядағы Дархам университетінің Корольдік колледжінде (кейін Ньюкасл университеті болып өзгерді) оқыды, онда ғылым бакалавры (1954) және доктор П. Л. Робинсонның бейорганикалық химия зерттеу тобында докторлық дәрежесін (1958) алды. 1958 жылы Бартлетттің мансабы Ванкувердегі Британ Колумбия университетінде химия пәнінің лекторы болып тағайындалғаннан кейін басталды, ол соңынан толық профессорлық қызметке жетті. Ол әйелі Кристина Бартлеттпен бірге өмірін өткізіп, төрт бала тәрбиеледі. Xe+[PtF6]−. Бұл валенттілік туралы қалыптасқан түсініктерге қайшы келді, өйткені барлық инерт газдар химиялық қосылыстарға мүлдем бейтарап деп есептелді. Оның бұл жаңалығы басқа химиктерді ксенонның басқа фторидтерін – XeF2, XeF4 және XeF6 табуға ынталандырды. 1979 жылы ол Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып саналды. 2002 жылы инерт газдардың күрделі емес екенін ашқаны үшін ол беделді Дэви медалімен марапатталды. Бұрынғы Дэви медалінің иегерлерінің арасында Бунзен оттығын ойлап тапқан Роберт Вильгельм Бунсен және призма қосылысының бар екенін болжаған Альберт Ладенбург сияқты түрлі ғалымдар болды. 2006 жылы асыл газдардың реакциялық қабілетін зерттеуі Америка химия қоғамы мен Канада химия қоғамы (CSC) бірлесіп Британ Колумбия университетіндегі халықаралық тарихи химиялық ескерткіш деп жариялады, бұл зерттеудің "химиялық байланыстың ғылыми түсінігіне негіз болатын" маңыздылығын көрсетті.
Neil Bartlett was born on 15 September 1932 in Newcastle upon Tyne, England. Bartlett's interest in chemistry dated back to an experiment at Heaton Grammar School when he was only eleven years old, in which he prepared "beautiful, well formed" crystals by reaction of aqueous ammonia with copper sulfate. He explored chemistry by constructing a makeshift lab in his parents' home using chemicals and glassware he purchased from a local supply store. He went on to attend King's College, University of Durham (which went on to become Newcastle University) in the United Kingdom where he obtained a Bachelor of Science (1954) and then a doctorate (1958) in the inorganic chemistry research group of Dr. P. L. Robinson. In 1958, Bartlett's career began upon being appointed a lecturer in chemistry at the University of British Columbia in Vancouver, BC, Canada where he would ultimately reach the rank of full professor. He lived with his wife Christina Bartlett until his death. They had four children. Xe+[PtF6]−. This contradicted established models of the nature of valency, as it was believed that all noble gases were entirely inert to chemical combination. His discovery incited other chemists to discover several other fluorides of xenon: XeF2, XeF4, and XeF6. In 1979, he was honored as a Foreign Associate of the National Academy of Sciences. He was awarded the prestigious Davy Medal in 2002 for his discovery that the noble gases were not that noble after all. Previous recipients of the Davy Medal had included people as diverse as Robert Wilhelm Bunsen, the inventor of the Bunsen burner, and Albert Ladenburg, who suggested the existence of the compound prismane. In 2006, his research into the reactivity of noble gases was designated jointly by the American Chemical Society and the Canadian Society for Chemistry (CSC) as an International Historic Chemical Landmark at the University of British Columbia in recognition of its significance, "fundamental to the scientific understanding of the chemical bond."
Ауруханаға жатқызу
1963 жылдың қаңтар айында Бартлетт пен оның аспиранты П. Р. Рао зертханадағы жарылыстан кейін ауруханаға түсті. Олар XeF2-нің алғашқы кристалдары болуы мүмкін деген оймен қарап тұрғанда, қосылыс жарылып, екеуінің де көздеріне шыны сынықтары кірді. Бартлетттің сөзінше, ол қосылыста су молекулалары болуы мүмкін деп ойлағандықтан, Раопен бірге жақсырақ көру үшін көзілдіріктерін шешіп тастады. Олар екеуі де төрт апта ауруханада жатып емделді, ал Бартлетттің бір көзінің көру қабілеті зардап шекті. Осы оқиғадан қалған соңғы шыны сынығы 27 жыл өткен соң ғана алынып тасталды.
In January 1963, Bartlett and his graduate student, P. R. Rao, were hospitalized after an explosion in the laboratory. As they looked at what they thought might be the first crystals of XeF2, the compound exploded, getting shards of glass in the eyes of both men. According to Bartlett, he thought that the compound may have contained water molecules, and he and Rao took off their glasses to get a better look. They were both taken to the hospital for four weeks, and Bartlett was left with damaged vision in one eye. The last piece of glass from this accident was removed 27 years later.