Кіріспе

Филиппиннің Замбоанга-дель-Норте провинциясының астанасы Диполог қаласы, ресми түрде Диполог (; Субанен: Gembagel G'benwa Dipuleg/Bagbenwa Dipuleg; ) – Филиппиннің Замбоанга-дель-Норте провинциясының 3-ші санаттағы құрамына кіретін қала және астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 138 141 адамды құрайды. Географиялық жағдайы бойынша, қаланың оңтүстік-шығысында төбелі жазықтар, ал солтүстігінде Сулу теңізі орналасқан. Диполог қаласы жабайы орхидеяларымен және жағалаудағы мол балық аулау аймағының арқасында дамыған сардина өнеркәсібімен танымал. Ол Батыс теңіз жолы арқылы "Батыс Минданаоға қақпа" ретінде белгілі және "Филиппиннің сардинасы бар бөтелкесі" деп те аталады. Дипологқа Диполог әуежайы арқылы ұшақпен, немесе Галас порты (Барангай Галас) немесе Дапитан қаласындағы Пулауан порты арқылы пароммен баруға болады. Диполог портын дамыту, Барангай Галастағы рол-он/рол-офф терминалы, қызметтерді кейіннен Дипологқа көшіруге мүмкіндік береді, ал Пулауан порты аралдар арасындағы жүк тасымалын жалғастырады. Қаланың танымал орындарының бірі – Диполог бульвары, ол әлі де құрылыстың екінші кезеңінде болса да, жаттығулар мен демалыс үшін танымал орынға айналды. Бұл қалада түрлі мерекелер мен фестивальдер де өткізіледі. Жобаның үшінші кезеңінде бульвардың ұзындығы Барангай Галас теңіз портына дейін ұзартылады.

Испания режимі

Қала 1734 жылғы Мурильо Веларде картасында Дипорог ретінде белгіленген. Дипологтың ең ерте саяси тарихы 1834 жылы испандық Мисамис провинциялық үкіметінің қайта ұйымдастырылуымен басталды. Сол кезде Тулвананның саяси аумағы әлі де Дапитан муниципалитетіне қарасты, ал капитан немесе қала басшысы ретінде жергілікті Дон Доминго Руис тағайындалған. Сол жылы испандық реколлект миссионері Тулвананға келді. Бір күні миссионер жергілікті тұрғындарға: "¿Dónde está el capitán?" – яғни "Капитан қайда?" деп сұрады. Жергілікті тұрғындар тек "капитан" сөзін түсініп, батысқа қарай көрсетіп, субанен тілінде "Ди паг" деді, яғни "өзен арғы жағында". Миссионер қызметшісі, Антонио Субидо есімді тагалог баласының басшылығымен өзен бойымен төменге қарай жүріп, Бохолано елді мекеніне жетті де, сол жерді "Дипаг" деп атады. Техникалық тұрғыдан алғанда, Дипаг пен Тулванан сол кезде екі бөлек елді мекен болды, біріншісі Бохолано тайпасынан, ал екіншісі негізінен субанен тегінен шыққандардан құралды. Монах Дапитанға оралғанда, Бохоланоның үлкен елді мекенін Дипаг деп атады, бірақ бұл ресми түрде жазылмады. Испандықтар жиі айтқанда, оны испандық акцентпен Диполог деп атады, содан кейін бұл атау жергілікті тұрғындар тарапынан қабылданып алынды. Саяси сауалнама кезінде, Дапитанның бариосы ретінде ресми тіркелгеннен кейін, атауына 'L' әрпі қосылды. Сол сәттен бастап Тулвананның саяси ерекшелігі жойылды. 12 ғасырда субанендер Замбоанга түбегінің көп бөлігін мекендеген. Тайпалар үшін үлкен өзендердің аузында қоныстар құру қалыпты жағдай болды, себебі онда мол азық-түлік болды. Алайда, теңізден келетін қытай қарақшыларының жиі шабуылдарына байланысты, олар қоныстарын ішкі аймаққа көшіруді шешті. 14 ғасырда Тулванан 6 километр ішке қарай, қазіргі Лугдунан барангасының орталығына жақын өзен бойында құрылды. 15 ғасырда көршілес Негрос және Бохол аралдарынан келген қоныс салушылар Минданаода жағалаудағы елді мекендерді құрды, бірақ олар да қытай қарақшыларының шабуылдарына ұшырады, осыдан кейін олар да қоныстарын жағалаудан алысқа жылжытуға мәжбүр болды. Олар тағы бір елді мекенді қазіргі Сианиб деп аталатын жерде, қазіргі Поланко қаласының барангайында, Барио Гулайоннан жиырма шақырым қашықтықта құрды. Тек 1563 жылы ғана Бохольдан келген 800-ге жуық отбасыдан тұратын алғашқы висайялық қоныс, басшысы Дату Пагбуайя болған Минданаоға келді және қазіргі Дапитан деп аталатын жағалаудағы елді мекенді құрды. Бұл қоныс Сулу теңізіндегі қытай қарақшыларын тойтарып беруге жеткілікті күшті болды. Осының салдарынан Дапитан шығанағы Пагбуайяның адамы мен қытай қарақшылары арасында көптеген қанды қақтығыстардың куәсі болды.

Минданаодағы алғашқы христиандық қоныстар

1565 жылы Дон Мигель Лопес де Легаспи, онымен бірге танымал теңізші Фр. Андрес де Урданета, августиндік монах, Дату Сикатунаның шақыруымен Бохолано әміршісі Дату Пагбуайяға келді. Олар Дату Пагбуайяның гүлденген елді мекен екенін көрді. Ә. Урданета өз тарихнамасында бұл жерді Дакепитан деп атады. Питер Каэриус (Pieter van den Keere) 1598 жылғы картографиялық картасында бұл жерді Дапито деп көрсетті. Кейіннен ол Роберт Дадлидің 1646 жылғы картасында "Дапит" деп аталды. Орынға басқа да атаулар берілді, мысалы, Сансонның 1652 жылғы картасында "Дапито", ал Мольдің Шығыс Үндістан картасында (1729) және Мурильо Веларденің 1734 жылғы картасында "Дапитан" деп кездеседі. Легаспи келгеннен кейін, Минданаоны христиандастыруды онымен бірге келген августиндік монахтар ресми түрде бастады. 1581 жылы Иса қоғамының мүшелері Филиппинге жаңару мақсатымен келді. 1598 жылы ел төрт діни орденге бөлінген кезде, иезуиттерге Висаялар мен Минданао аралдарын қамтитын Себу епархиясы берілді. Осылайша Дапитан киелі Игнатийдің батыл жауынгерлерінің қарауына өтті және осы жерде иезуит миссиясын бастаған әкес Паскуаль де Акунья С. Ж. болды. 1609 жылы Хуан Хуарес Галлинатоның эскадрильясы Дапитан маңындағы қаһарлы шайқаста Мангуинданау мұсылмандарын жеңді. Сондай-ақ 1609 жылы Дапитанде тұрақты миссия құрылды, одан кейін оны иезуит миссионері Педро Гутьеррес басқарды, осылайша Дапитан Минданаодағы жаңару орталығы ретінде танылды. Иезуиттер кейіннен Замбоанга, Илиган, Базилан және Бутуанда миссионерлік бекеттер құрды. Дегенмен, осы аймақтардан тыс Минданаоның барлық бөлігі испан кресіне тимеді. XVIII ғасырда испан теңіз флоты Дапитан шығанағына тоқтағанда, қазіргі уақытта негізінен моро бандиттері жасаған қарақшылық Сулу теңізінде бақылауға алынды. Жағалау аймақтарында қоныс аудару қайта жанданды, Негрос пен Бохолдан келген жаңа қоныс аударушылар ақырында Исаб пен Нипаанға қоныстанды. Бірақ ең ірі қоныс Пагбуайямен байланысы жоқ Бохоланолар Диполог өзенінің сағасында құрылды. Руизден бастап азаматтық басқару тұрақты түрде Мартино Беларминоға, ол Маглинте есімімен танымал болды, ауысты. Франсиско Магальнес, Викторио Гобуне; тарихқа енген тағы бір адам, оның есімі Торибио болды, содан кейін Венансио Нарваэс, Франсиско Орбита, Баутиста Нарваэс, Мартенсио Ебес және Сабино Бенгуа келе жатыр. 1889 жылы әкімшілік лауазымдар Капитандарға қайтарылды, ал тағайындалғандар Мартин Фернандес, Томас Нарвакан, Эстаквио Кайокон, Симплисио Лакая, Базилио Табилиран, Максимиано Руис және Бруно Орддинария болды. 1894 жылдың ақпан айында иезуиттер салған католик шіркеуі алғаш рет доктор Хосе Ризаль жобалаған құрбандық тақтасымен қайта жаңартылды, қазір оның орнында Әулие Розарийдің Анасы соборы тұр. 1896 жылы монахтар Дипологты тұрақты приход ретінде құрды және 1897 жылы оның бірінші әкімшісі ретінде Әкесі Эстебан Йепесті тағайындады.

Америка режимі

1897 жылы Испанияның үстемдігі АҚШ-қа өткеннен кейін, АҚШ оккупациялық күштері Капитанды Президент Локаль деп атады, әкімшілік қолдауды Вице-президент Локаль, Делегато де Хукик және Делегато де Полиция қамтамасыз етті. Мартин Фернандес 1900 жылы Президент Локаль болып тағайындалды, одан кейін Диосдадо Меркадо, Гауденсио Зорилья және Исидро Патанган 1901 жылдан 1904 жылдың наурыз айына дейін Президент Муниципаль болып тағайындалды. 1900 жылға қарай Диполог дамыған сауда орталығына айналды, Себу аралынан жаңа қоныс аударушылар келіп, Дапитан қаласынан өсіп түсті, ол Пагбуайя руының құрамында ғана қалды. 1910 жылы бұрын Замбоанга провинциясының хатшысы болған Джон Хелпер Дипологқа екі күнге сапар шегіп, қаланың басшыларымен және Centro Catolico de Dipolog мүшелерімен әңгімелесті. Кейіннен одан осы қауымды тәуелсіз муниципалитетке айналдыру мүмкіндігі туралы сұрады. 1912 жылы Минданао және Сулу департаментінің губернаторы Джон Дж. Першинг Дипологты Дапитаннан бөліп, оны қайтадан муниципалитет ретінде ұйымдастыру туралы жарлық шығарды. 1913 жылдың 1 шілдесіне дейін губернатор Джон Дж. Першинг Дипологты муниципалитет деп жариялады. Першинг 1910 жылдан бері Дапитанның муниципалды президенті болып тағайындалған Паскуаль Тан Мартинесті алғашқы муниципалды мэр етіп тағайындады. Осы кезеңде Дипологтың алғашқы мемлекеттік мектеп мұғалімдері Бохольдан, әсіресе Марибохоктан және басқа қалалардан келді. Көбісі бастауыш мектепті бітірген. Бірақ оларды Бохолдағы американдық әскери мұғалімдер жақсы оқытты. Солардың бірі – Дипологтағы американдық мектептерде сабақ берген Фелиса Руайя еді. Ол алдымен Пунта-Корро жағажайының жанында тұрды. Кейін ол Поланко тумасы Адриатикоға үйленді. Тұрғындар христиан дінін қабылдағандықтан, олардың Субанен тегі бар-жоғын анықтау мүмкін емес. Фелиса Руайя – бұрынғы Замбоанга-дель-Норте вице-губернаторы Конкордио Руайя Адриатиконың анасы.

Жапон режимі мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Губернатор Матиас Кастильон Ранильо Пунта-Коро портының сулары кемелердің тоқтауы үшін толқынды екенін байқады. Губернатор Ранильо Замбоанга түбегінің оңтүстігіне баламалы қол жеткізуді қамтамасыз етуге бекінді. Губернатор Ранильоның құзыреті сол кезде Замбоанга түбегінің барлық бөлігін қамтыды, одан кейін ол Солтүстік және Оңтүстік бөлінгенге дейін. Губернатор Ранильоның кезінде авиация жас технология болғанмен, ол Дипологта әуежайдың салынуын қамтамасыз етті. Ол 1937 жылы губернатор болып сайланды және 1940 жылы қайта сайланды, бірақ Филиппин Президенті Мануэль Л. Кесон оны Замбоанга түбегінен жалғыз Ассамблея депутаты болып сайлануға шақырғандықтан, оның мерзімі қысқартылды. Президент Кесон оны «Малакананның жасырын әншісі» деп лақап берді. 1941 жылдың қараша айында ол Ассамблея депутаты болып сайланды, бірақ Манилаға жолға шығуға бір апта қалғанда Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1944 жылдың 30 қазанында партизандардың өтініші бойынша ол Дипологтың дене күші бар адамдарын және үй күзетшілерін жұмылдырды, олар әуежайды шөп пен бұталардан тазалауға ынталы түрде ерікті болды. 1942 жылы жапондықтар Филиппинге басып кірген кезде, Замбоанганың әрекеттегі губернаторы Фелипе Б. Аскуна астананы Замбоанга қаласынан Дипологқа көшірді. 1945 жылдың 8 наурызында Диполог әуежайында Замбоанга түбегіне алғашқы американдық шабуыл болды. Диполог әуежайына сәтті қону, Замбоанга қаласының жанындағы жапондықтар бақылауындағы Сан-Роке әуежайын, одан кейін Сулудағы Санга-Санганы, содан кейін Борнео және Шығыс Индияны қайтару үшін база құрды. Коррегидордағы америка-филиппин күштерінің жеңілісінен кейін провинцияның көп бөлігі жапондықтардың бақылауына өтті. Бұл мәртебе 1948 жылдың 16 маусымына дейін сақталды, сол кезде президент Эльпидио Кирино қол қойған Республикалық заң № 286 арқылы астана Дипологтан Молавеге, Замбоанга-дель-Сурға көшірілді.

Филиппин Республикасы және қалалар

Дипологтың кейбір бөліктері 1951 жылғы 22 тамызда президент Эльпидио Кирино қол қойған №467 жарлық арқылы Поланко және Жаңа Пиньян жеке муниципалитеттеріне біріктірілді. 1952 жылғы 6 маусымда Замбоанга провинциясы №711 Республика Заңы арқылы Замбоанга-дель-Норте және Замбоанга-дель-Сур провинцияларына бөлінді. Диполог құрылғаннан бастап Замбоанга-дель-Норте облысының орталығы болды. 1969 жылғы 21 маусымда бұрынғы конгрессмен Альберто К. Убайдың күш-жігерінің нәтижесінде президент Фердинанд Маркос №5520 Республика Заңын қол қойып, Дипологты 1970 жылғы 1 қаңтардан бастап жарғылық қала етіп бекітті. Бұл күн маңызды және тарихи оқиға, себебі ол 1969 жылғы 21 маусымда алғашқы адамдарды Айға жеткізген «Аполлон-11» ғарыш кемесінің ұшырылуымен бірге орын алды. Фелисимо Эррера 1963-1970 жылдар аралығында соңғы муниципалитет мэрі, ал 1970-1978 жылдар аралығында Дипологтың алғашқы қала мэрі болды. 1982 жылғы 8 наурызда Санггуниянг Панлунгсод ханым Антонина О. Романоның «Диполог қалалық маршын» қаланың ресми әні ретінде қабылдады.

Климат

Дипологтың тропикалық жаңбырлы ормандарға тән климаты бар, Кёппен климаттық жіктелімі бойынша, жыл бойына біркелкі тараған мол жаңбыр және жылы немесе ыстық температуралар байқалады. Қала маусымнан желтоқсанға дейін жауым-шашын көп болатын кезеңді бастан кешіреді, әсіресе маусым, қазан және қараша айларында жаңбыр жиі жауады.

Демография

2020 жылғы халық санауы бойынша Дипологтың халқы 138 141 адамды құрайды.

Тіл

Диполог қаласы негізінен Себуано тілінде сөйлейді, әсіресе Солтүстік Минданао аймағында кең таралған стандартты түрінде. Жергілікті жерде бұл тіл жай ғана Бисая немесе Бинисая деп аталады, және қала халқының 90% астамы осы тілде сөйлейді.

Дін

Тұрғындардың көпшілігі римдік католиктер, 1967 жылы құрылғаннан бері Диполог римдік католикалық епархиясының орталығы болып табылады. Минданаодағы көптеген қалалар мен елді мекендер сияқты, қалада да мұсылмандардың айтарлықтай үлесі бар. Басқа діни топтарға Iglesia Filipina Independiente (Аглипайлықтар), Филиппиндегі Біріккен Мәсіх Шіркеуі (протестанттар), Iglesia ni Cristo, Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі (мормондар), Ехоба куәгерлері, Жетінші күнгі адвентистер шіркеуі (адвентистер) және басқалардың арасында кейбір жергілікті баптист шіркеулері кіреді.

Экономика

Қала қазір Себу, Думагете, Кагаян-де-Оро және Давао қалаларынан келген жергілікті инвесторлар үшін, сондай-ақ бөлшек сауда, туризм, қызмет көрсету, өндіріс, сауда және көтерме сауда салаларына инвестиция салатын Үндістан мен Қытай азаматтары үшін маңызды нұсқалардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, қалада ауыл шаруашылығы саласында балық шаруашылығы және балық аулау алаптары сияқты мол табиғи ресурстар бар; шамамен 56 түрлі балық өндіріледі, ал мал шаруашылығы да дамыған – қарабао, ірі қара, жылқы, ешкі және шошқа өсіріледі. Инвестициялауға болатын салалар: ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу, мысалы, белсендірілген көмір, құрғатылған кокос, бройлер өсіруге келісімшарт, мал шаруашылығы, сиыр бордақылау; құрылыс, жиһаз, мәрмәр, қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді салу, жемшөп фабрикасы; ет және балық өңдеу, манго өңдеу және қаптау сияқты азық-түлік өңдеу және қаптау салалары. 2006 жылы Ұлттық статистиканы үйлестіру кеңесінің (NSCB) жүргізген зерттеуі Дипологты Замбоанга түбегіндегі жан басына шаққандағы ең бай қала деп көрсетті. Дипологтағы халықтың 23,15% кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді (күніне 1 доллардан кем шығын жасайтын отбасылар). Алыстатыра қарағанда, NSCB Замбоанга қаласы мен Пагадиандағы кедейлік деңгейін тиісінше 23,81% және 27,15% деп бағалады. Қызықтысы, Замбоанга-дель-Норте провинциясының (ауылдық және қалалық жерлерді қамтитын) кедейлік деңгейі 40,36% деп есептелді. Замбоанга-дель-Норте Филиппиннің ең кедей провинцияларының бірі болып саналады, 2003 жылы кедейлік деңгейі 64,6% құрады, бұл 2000 жылғы статистикалық мәліметтердегі 47% көрсеткіштен жоғары.

Өнеркәсіп

Диполог ең белгілісі бөтелкедегі сардина өндірісімен. Сардинадан басқа, Дипологта DN Yubros Steel Corporation сияқты кәсіпорындар бар, ол DN Steel компаниялар тобының DN Joint Ventures арқылы мүшесі болып табылады.

Технология

Қазіргі уақытта қала стационарлық телефон желілері, ұялы байланыс және 5G кеңжолақты интернет сияқты телекоммуникациялық мүмкіндіктермен жақсы жабдықталған.

Мәдениет

Диполог өзінің мәдени тарихының көп бөлігін ежелгі Дапитан қаласымен бөліседі, оған бұрынғыда қарасты болған. Оның тарихы испандық конкистадорлар Минданао аралына бас сұққанға дейін көп бұрын басталады. Диполог бұрынғыда туған тілінде Тулуван деп аталған, яғни «өзен бойындағы елді мекен» деген мағынаны білдіреді. Оның алғашқы қоныс салушылары – Субанен тайпасына жататын, Субанон немесе «өзен халқы» деп аталатын, анимизм негізінде құрылған діні бар тайпа болды. Бұл тайпалар 30 000 жыл бұрын Минданао және Оңтүстік-Шығыс Азияны қоныстандырған австронезиялық халықтардан тараған, олар жер көпірлері арқылы көшіп келген. Кейіннен басқа тайпалар да су арқылы көшіп келді, бұл процесс мыңдаған жылдарға созылды.

Көлік

Үш тегерлектік көліктер (жергілікті жерде мототаксі деп атайды), сикадтар (велосипедпен жүретін үш тегерлектік көліктер) және хабал-хабалдар қала ішіндегі басты көлік құралдары болып табылады.

Құрлық бойынша

Дипологтың Мипутак ауданында өзінің автобус терминалы бар. Ол Замбоанга-дель-Норте, Замбоанга-дель-Сур, Замбоанга-Сибугай, Мисамис-Окcиденталь, Мисамис-Ориенталь, Ланао-дель-Норте және Замбоанга қаласы, Кагаян-де-Оро, Илиган қаласы, Кубао, Кесон қаласы, Баколод қаласы, Себу қаласы, Котабато қаласы және Женерал-Сантос қаласы сияқты жерлерге күнделікті рейстер ұсынады.

Сумен

Диполог көбінесе Думагете, Себу қаласы және Манилаға бағытталған сапарлар үшін жақын орналасқан Дапитан қаласындағы Пулауан портына сүйенеді. Қала қазір Пулауан порты арқылы Lite Shipping Corporation компаниясымен Себудағы Ослоб муниципалитетіне де жете алады, ал Диполог қалалық әкімдігі Галас портында (ресми түрде Диполог қалалық порты) Галас ауылындағы суды тереңдету жұмыстарын жүргізіп жатыр. Қаланың Дипологтан Себуге күнделікті тікелей рейстері бар, оларды Себудегі Medallion Transport Inc. компаниясы жүзеге асырады. Medallion компаниясы 2015 жылдың наурыз айынан бері Дипологтан Себу қаласына рейстерді жүзеге асырып келеді, тек сенбі күні сағат 19:00-де рейстер болмайды. Себу қаласынан Дипологқа сағат 20:30-да M/V Lady of Joy және M/V Lady of Good Voyage кемелерімен күнделікті рейстер жасалады. Ал Дипологтан Думагетеге 2018 жылдан бері күнделікті сағат 11:00-де, ал Думагетеден Дипологқа күнделікті сағат 17:00-де M/V Lady of Perpetual Help кемесімен рейстер жүзеге асырылады.

Әуе көлігімен

Диполог әуежайы (IATA: DPL, ICAO: RPMG) – Минаог ауылында орналасқан қаланың ішкі әуежайы. Филиппин әуе компаниялары және Себу Пасифик арқылы Маниладан және Манилаға, сондай-ақ Себудан күнделікті рейстер жүзеге асырылады.

Денсаулық сақтау

Дипологтың төрт ірі ауруханасы бар, атап айтқанда Биасонгтағы Коразон С. Акино ауруханасы, Эстакадағы Диполог Жастар ауруханасы, Турнодағы Замбоанга-дель-Норте сервистік кооперативтік ауруханасы және Сицайбадағы Замбоанга-дель-Норте медициналық орталығы. Олиганда ACE (Allied Care Experts) медициналық орталығы құрылысы жүріп жатқандықтан жақын арада ашылатын болады.

FM станциялары

88.1 Джек FM Диполог (Субик радиоарнасы корпорациясы)
88.9 Бірінші махаббат радиосы (Бірінші махаббат радиоарнасы желісі)
89.7 Радио Кидлат Диполог (Филиппин радиоарнасы қызметі/Замбоанга-дель-Норте электр кооперативі)
90.9 Магик FM Диполог (Ғасырлық радиоарнасы желісі)
91.7 Радио Рапидо (Калаян радиоарнасы жүйесі)
DXAA 92.5 (Андрес Бонифасио колледжінің радиоарнасы жүйесі)
93.3 Жұлдыз FM Диполог (Бомбо Радио Филиппин)
95.9 Радио Бисдак Диполог (Таймс радиоарнасы желісі корпорациясы)
97.5 Джуандер Радио Диполог (Капитолий радиоарнасы орталығы/RSV радиоарнасы қызметі)
98.1 Шексіз радио Диполог (Сент-Таддейс Джуде технология институты)
100.5 Радио Натин Диполог (Манила радиоарнасы компаниясы/Радио Натин желісі)
103.7 Энергия FM Диполог (Ультрадыбыс радиоарнасы жүйесі)
106.1 FMR Бейб Радио Диполог (Филиппин ұжымдық медиа корпорациясы)
107.7 Бригада Жаңалықтары FM Диполог (Бригада жаппақ ақпарат құралы корпорациясы)

Бауырлас қалалар

Күні Қалалық анықтама (Дереккөздер) 2018 Янчен ауданы, Каосиунг қаласы 2011 Илиган қаласы, Ланао-дель-Норте 2005 Замбоанга қаласы 1984 Дапитан (қарастырылған қала) 2018 Тагбиларан қаласы, Бохол 2021 Озамиз қаласы, Мисамис Оксидентал