Кіріспе

1956 жылы АҚШ-та мемлекетаралық тас жолдар жүйесін құру туралы заң

1956 жылғы Федералды көмек тас жолдары заңы, сондай-ақ Ұлттық мемлекетаралық және қорғаныс тас жолдары заңы деп те аталады, 1956 жылдың 29 маусымында президент Дуайт Д. Эйзенхауэр заңға қол қойған кезде қабылданды. 10 жылдық мерзімде 65983 км (41000 миль) мемлекетаралық тас жолдар жүйесін салуға 25 миллиард доллар (қазіргі шақтағы құны) бастапқы қаржы қарастырылды. Бұл сол кезге дейін Америка тарихындағы ең ірі мемлекеттік жоба болды. Заң атауына «қорғаныс» терминінің қосылуының себебі – бастапқы шығындардың бір бөлігі қорғаныс қаражатынан бағытталғандығы және «[мемлекетаралық тас жолдар жүйесінің] ұлттық қорғанысқа ең басты маңызы болғандықтан» болды. Мемлекетаралық және қорғаныс тас жолдарына қаражат Тас жолдарға сенімдік қор арқылы басқарылды, ол тас жолдар құрылысының 90 пайызын қаржыландырды, ал қалған 10 пайызын штаттар төлеуге міндетті болды. Аталған қаражат отынға, автомобильдерге, жүк көліктеріне және шиналарға жаңа салықтар арқылы жиналады деп күтілді. Іс жүзінде, мемлекетаралық тас жолдар жүйесінің федералдық бөлігіне қаржы бензин мен дизель отынына салынатын салықтар есебінен төленді.

Мемлекетаралық автомобиль жолдары жүйесінің тарихи тарихы

Кейбір өмірбаян жазушылар Эйзенхауэрдің 1956 жылғы Федералдық көмек автожолы заңына қолдауын 1919 жылы АҚШ армиясының алғашқы Трансконтиненталды моторлы колоннасының Америка Құрама Штаттары арқылы тарихи Линкольн тас жолымен жасаған сапарымен байланыстырды, ол Америкадағы алғашқы жол болды. Дегенмен, 1952–1956 жылдар аралығындағы жеке немесе ресми мәлімдемелерінде осы пікірді қолдайтын жеткілікті дәлел жоқ. 1919 жылғы кеңінен жарияланған колоннаның мақсаты, жақсы магистральдарға және федералдық көмектің жалғасуына қажеттілікті көрсету болды. 1919 жылдың 7 шілдесінде колонна Вашингтондағы Ақ үйдің оңтүстігіндегі "Эллипс" алаңынан шығып, Пенсильвания штатының Геттисбург қаласына бет алды. Одан Линкольн тас жолымен Сан-Францискоға дейін сапарлады. Көпірлер жарылып, қайта салынып, көліктер батпаққа сігіп, техника бұзылды, бірақ колоннаны елдің әр аймағындағы тұрғындар жылы қарсы алды. 1919 жылдың 6 қыркүйегінде колонна Сан-Францискоға жетті. Бұл сапар 28 жастағы лейтенант-полковник Дуайт Дэвид Эйзенхауэрге есті қалды, ол өзінің "Бос уақытта: Достарыммен бөлісетін әңгімелер" (Doubleday and Company, Inc., 1967) кітабында "Жүк көліктері мен танктермен қараңғы Америка арқылы" деген тарауды қосты. "Сапар қиын, шаршатарлық және қызықты болды", - деді ол. Линкольн тас жолындағы тәжірибесі, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс автобандарына куә болғаны, оны президент болғандағы тас жол жүйесінің құрылысын қолдауға ықпал еткен болуы мүмкін. "Ескі колонна мені жақсы, екі жолақты тас жолдар туралы ойландырды, бірақ Германия маған елдегі кең жолдардың тиімділігін көрсетті". Оның 1954 жылы жариялаған тас жолдарға қатысты "Үлкен жоспары" 1956 жылы тас жол жүйесінің құрылысын жеделдету үшін Тас жол қорын құрған заңнамалық табысқа әкелді. Эйзенхауэр кейде ұлттық қорғаныс мақсатында тас жолдарды қолдаған деп айтылса да, зерттеулер көрсеткендей, ол жоспарды қолдаған кезде ұлттық қорғаныс туралы аз айтты, керісінше, жол апаттарының саны мен ұлттық экономика үшін көліктің маңыздылығына баса назар аударды. Егер шетелдік держава жерге шабуыл жасаса, АҚШ армиясына әскерлер мен жабдықтарды ел ішінде тиімді тасымалдау үшін жақсы тас жолдар қажет болар еді. Тас жолдар салынысымен, 1919 жылы колоннаға екі ай уақыт кеткен сапар бес күнге дейін қысқарды. Эйзенхауэрдің 1956 жылғы Федералдық көмек заңының қабылдануына қосқан үлесі асыра бағаланған. Эйзенхауэр қолдаған заң жобасы, генерал Люциус Клей басқаратын үкіметтік емес шенеуніктер тобының әзірлегені, 1955 жылы Конгресс тарапынан үлкен көпшілік дауысымен қабылданбады. Эйзенхауэр 1956 жылы қол қойған заң жобасы Конгресс демократтарының, атап айтқанда Альберт Гор аға, Джордж Фэллон, Денис Чавес және Хейл Боггстың еңбегі болды. Бұл заң жобасы Тас жол қорын құруды қарастырды, ол бензин, дизель, шиналар және басқа материалдарға салынатын салықтардың өсуі арқылы қаржыландырылатын еді. Ал Эйзенхауэр 1954–1955 жылдары пайдаланушыларға салынатын салықтарды көтеруді немесе бюджет тапшылығын арттыруды көздейтін тас жол заң жобасын қолдаудан бас тартты, оның орнына тас жол облигацияларын шығаратын мемлекеттік корпорация құруды ұсынды. Алайда, Конгресс демократтары мен оның әкімшілігінің мүшелері, оның ішінде бас контролері Джозеф Кэмпбелл, Эйзенхауэрдің ұсынған мемлекеттік корпорациясын облигациялары ұлттық қарызға есептеледі деген негізде ашық сынады.

Жол ақысы төленеді

Шекті қолжетімділікпен салынған көптеген автокөлік жолдары, Мемлекетаралық автожолдар туралы заңға дейін салынған, Мемлекетаралық жүйеге қосылды (мысалы, Огайо автожолы I 76, I 80 және I 90 мемлекетаралық автожолдарының бөліктерін қамтиды). Нью-Йорк, Нью-Джерси, Пенсильвания, Огайо, Индиана, Иллинойс, Канзас, Оклахома, Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Мэн және Батыс Вирджиния штаттарындағы ірі автокөлік жолдарында, жолдар көп бұрын өтелгеніне қарамастан, жол ақысы алу жалғасуда. Жиналған қаражат автожолдарды күтіп ұстауға, автокөлік жолдарын жақсарту жобаларына және штаттардың жалпы қорына жұмсалады. (Бұл Массачусетс штатында басқаша, онда штат конституциясы қаражатты көліктің қажеттіктеріне жұмсауды талап етеді.) Сонымен қатар, Мемлекетаралық жүйеге бірнеше ірі ақылы көпірлер мен туннельдер кіреді, оның ішінде Сан-Франциско шығанағындағы төрт көпір, Делавэрді Нью-Джерсимен, Нью-Джерсиді Нью-Йоркпен, Нью-Джерсиді Пенсильваниямен байланыстыратын көпірлер, Мичиганның Жоғарғы және Төменгі жартыаралдары, сондай-ақ Луисвилл аймағындағы Индиана мен Кентуккиді байланыстыратын жолдар. I 95, I 94, I 90, I 88, I 87, I 80, I 77, I 76, I 70, I 64, I 44, I 35, I 294, I 355 және тағы да басқа автожолдардың кейбір бөліктерінде жол ақысы сақталып тұр. Сонымен қатар, кейбір штаттарда қолданыстағы тас жолдардың ішінде ақылы жылдам қозғалысқа арналған қатарлар салынды. Төмендегі штаттардағы ақылы автокөлік жолдары толығымен өтелген деп жарияланды және жол ақысын алып тастау арқылы стандартты тас жолдарға айналды: Коннектикут (I 95), Кентукки (I 65-тің бір бөлігі), Мэриленд (I 95-тің бір бөлігі), Техас (I 30-дың бір бөлігі), Вирджиния (Ричмонд пен Петерсбург арасындағы I 95-тің бөлігі). Бұған қоса, Кентуккиде бірнеше бұрынғы ақылы жолдар бар, олардың толығымен немесе ішінара бөліктері жол ақысы алынып тасталғаннан кейін Мемлекетаралық автожолдар жүйесінің құрамына кірді (I 69, I 165 және I 169 жолдарының бөліктері, ал жақын арада I 69 Spur және I 369 жолдары да қосылмақ).