Кіріспе

Құс түрлері

Ақ кеуделі орманқұс (Artamus leucorynchus) – Андаман аралдарынан шығысқа қарай Индонезия және Солтүстік Австралияға дейін көбейетін орташа өлшемді қос қанатты құс. Оның сипаттамасы 1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон сипаттап, суреттеген «La Pie Griesche de Manille» еңбегіне негізделген. Бриссон Филиппиннің Лусон аралындағы Маниладан алынған бір дананы зерттеген. Түрлік атауы көне грек тіліндегі «лейкос» – «ақ» және «ринхос» – «мүңкіш» сөздерінен шыққан. Ақ кеуделі орманқұс қазірде 1816 жылы Луи Пьер Вьейо енгізген Artamus туысына жататын 11 түрдің бірі. Тоғыз кіші түрі бар: Мүңкіші мықты, көкшіл-сұр түсті және ұшы қара. Оларды қысқа, қара құйрықтары мен сұр аяқтары арқылы да тануға болады. Толығымен қара құйрығы оларды құйрығында ақ түсі жоқ жалғыз орманқұс етеді. Еркек және ұрғашы құстардың сыртқы түрі бірдей. Жастардың басы мен арқасы қоңыр түсті, көбінесе қалың жолақты болады. Көкіректері сары-қоңыр, ал мүңкіштері қара ұшты қоңыр түсті. Ақ кеуделі орманқұстардың ең ірісі 18 см-ге дейін жетеді және салмағы 35-45 грамм аралығында болады. Тоғыз кіші түрді түсі, жалпы мөлшері, қанаттарының ұзындығы және мүңкішінің мөлшері бойынша шағын айырмашылықтарға қарай ажыратуға болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Австралия және Жаңа Зеландияда кеңінен таралған ақ кеуделі орман шағырлары орманды, ашық орманды және жартылай шөлейтті жазықтарда, бұталар, мангрлер, орман аралықтары және шөптер сияқты әртүрлі өсімдіктер бар жерлерде, көбінесе су арналарының жанында кездеседі. Олар теңіз деңгейінен бастап биік таулы жерлерге дейін таралған. Бұл құстар жартылай көшпелі, оңтүстікке қарай күзде жылжып, көктемде қайта оралады.

Мінез-құлық

Ақ кеуделі орман құйрығының үлкен, сүйір қанаттары бар және ол күшпен және сырғанап ұшуда өте епті. Ол жылдам ұшады және көтеріле алатын сирек пассариндердің бірі. Олардың кішкентай денесіне қарамастан, олар агрессивті болып, территориялық мінез-құлық танытады, үлкен құстарды қорғану үшін топтап шабуылдайды. Көбелек маусымынан тыс, орман құйрықтары көшпелі болып, ұшып жүрген жәндіктерді қуады және үлкен топтарда демалады. Олар көбінесе 10-50 құстан тұратын топтарда кездеседі, кейде бір топқа 100-ге дейін жиналады. Кешкі уақытта топтар бірігіп, демалуға жиналады. Олар әлеуметтік құстар, топта тығыз жиналуларымен әйгілі, әдетте бұтақ немесе электр сызығы бойында. Бұл мінез-құлық құстарға жылуды сақтауға және энергияны үнемдеуге көмектеседі.

Өсіру

Ақкөкірек орман құйрығының көбейетін мезгілі таралу аймағы бойынша әртүрлі болады. Солтүстік аймақтарда көбейту әдетте наурыз және мамыр аралығында, ал оңтүстік аймақтарда тамыз және қаңтар аралығында, жаңбыр маусымы басталар алдында және оның кезінде жүзеге асады. Ұрғашысы жұптасуға шақыру үшін қанаттарын V пішінде арқасынан жайып, еркекке қарай дірілдеп, құйрығын шайқап, тыныш "ип" деп дыбыстайды. Олар – ата-анасынан басқа құстар балаларына күтім жасауға көмектесетін бірлескен көбейткіштер. Екі жыныс та ұя салуға, жұмыртқаны жатыруға және жас құстарды тамақтандыруға қатысады. Ұясы табақша тәрізді, терең емес, шөптен, бұтақтар мен тамырлардан салынып, жұмсақ шөппен төселген. Ұялары ағаш салаларында немесе қуыс діңдерде орналасқан. Орман құйрықтары тасталған сауысқұстардың ұяларын да өздері пайдалану үшін қайта жасайды. Әдеттегі ұяда 2-ден 5-ке дейін жұмыртқа болады. Бұл жұмыртқалар сопақша пішіндес, кремі немесе қызғылт түсті, қоңыр дақтармен өрнектелген. Жұмыртқалар 15 күн жатырылады.

Тамақ және азықтандыру

Екіге бөлінген (қос ұшты) тіліне қарамастан, көбінесе нектармен қоректенетін құстармен байланысты болатын орман құйрықтары негізінен жәндіктермен қоректенеді, оларды ұшу кезінде немесе қонған жерінен ұстайды, ал кейде гүлдердің нектарымен қоректенеді. Көбінесе ұшу кезінде ұсталған жәндіктермен қоректенсе де, орман құйрықтары жерде немесе ағаш қаптамасында да азық іздейді. Егер бір құсқа аулау қиын болса, олар көбінесе бірлесіп тамақтанады.

Қорғау мәртебесі

Кең таралғандықтан, ақкөкіректі орман құйрығы осал түрлер тізіміне кірмейді. Оның тұрақты және көптеген саны бар, бұл оны "Тәуекел деңгейі ең төмен" санатына жатқызуға негіз береді. Түрдің саны азайып бара жатқандығына ешқандай дәлел жоқ, және ол көптеп кездесетін түр ретінде танылған, сондықтан Artamus leucorynchus-тың өмір сүретін аймақтарында осал түр деп танылу қаупі жоқ.