Кіріспе
Балбригган () – Ирландияның Дублин округіне қарасты Фингалдың солтүстік бөлігіндегі жағалау қаласы. Дублин қаласынан шамамен 34 км солтүстікке орналасқан, және сол қаланың серіктес қаласы болып табылады. 2022 жылғы халық санауы бойынша Балбригган мен оның төңірегіндегі халық саны 24 322 адамды құрайды, бұл Ирландиядағы 17-ші ірі қалалық аймақ. Брекан – орта ғасырларда жиі кездесетін есім, және Ирландияда тағы бірнеше Брекенстаун елді мекендері бар. Атаудың жергілікті Браккен өзенімен байланысы болуы мүмкін, онда «бреикин» (breicín) сөзі «кішкентай алабұқа» деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, көптеген жергілікті тұрғындар «Байле Бригин» (Baile Brigín) атауын қаланың төңірегіндегі салыстырмалы түрде төменгі төбелерге байланыстырып, «Кішкентай төбелер қаласы» деп қабылдап келеді. Бұл қаланың ресми ирландша атауы болғанымен, ағылшынша атаудан туындаған халықтық этимология болуы мүмкін. Бірақ, тіл біліміндегі логикаға сәйкес, дауыстылар мен сөздік екпін ескерілгенде, бұл ағылшынша атаудың «Баллибриг(г)ин» (Ballybrig((g)een) сияқты болғанын көрсетеді. Қаланың аты «брекан» сөзінен шыққан болуы мүмкін, себебі бұл аймақ «Брега» деп аталатын орта ғасырлық патшалықтың құрамында болған, онда «Бреги» тайпасы немесе кланы және жоғарыда аталған Браккен өзені орналасқан.
Balbriggan (/b//æ//l/'/b//r//ɪ//ɡ//ən/; , ) is a coastal town in Fingal, in the northern part of the traditional County Dublin, Ireland. It is approximately 34 km north of the city of Dublin, for which it is a commuter town. The 2022 census population was 24,322 for Balbriggan and its environs, the 17th largest urban area in Ireland. Brecan is a common medieval first name and there are several other Brackenstowns in Ireland. There is also a possible link to the local Bracken River, in which case the name could derive from breicín, meaning "little trout". Many locals, however, have traditionally felt that Baile Brigín means "Town of the Little Hills", due to the relatively low hills that surround the town. Although this is now the official Irish name for the town, it is likely to be a folk etymology, back formed from the English name. Following linguistic logic, however, both with vowels and syllabic stress, this would presume an English name closer to Ballybrig(g)een. The town's name is more likely derived from the word brecan, as the area was part of a Medieval kingdom known as Brega, populated by a tribe or clan known as the Bregii, and the aforementioned River Bracken.
Тарих
Қаланың негізі қашан салынғаны туралы нақты пікір жоқ, бірақ бұл жерде әрқашан балықшылар, тоқымашылар және қандай да бір шаруашылық сауда орталығы болған болуы мүмкін.
Ортағасырлық шайқас
Уэрдің мәліметінше, ортағасырлық жылнамашы, 1329 жылы Уитсон қарсаңында Балбриггенде Джон де Бермингем, Лоут графы (графтыққа "палатиндік құқық" берілген) және Ричард, Малахайд лорды, сондай-ақ олардың бірнеше туыстары мен жергілікті қарсылас отбасылар – Вердундар, Гернондар және Саваждер арасында шайқас болды. Бұл шайқаста графтың дәрежесін көтеруге қарсы болғандардың 60 ағылшын серігімен бірге өзі де қаза тапты.
18 ғасыр
18 ғасырдағы бір саяхатшы Балбригганды "теңіздің кішкентай портын құрайтын кішкентай шатқалда орналасқан шағын ауыл" деп сипаттады. – Ол қауіпсіз деп есептеледі және жақсы кемежаймен қорғалған. Ауылға жаз айларында көптеген әдемі адамдар теңізде шомылу үшін келеді. Балбригган шағын балықшы ауылынан өндірістік және коммерциялық маңызға ие орынға дейін өсті, мұның бір себебі жергілікті жер иесі және судья Джордж Гамильтон болды. Ол 1780 жылы мақта өндірісіне көмектесу үшін фабрикалар құрды. Сонымен қатар, ол 1763 жылы аяқталған кемежайды салған арқылы портын жақсартты.
Дәнекерлеу
Балбригган қаласында 19 ғасырда Смит шұлық фабрикасы орналасқан, ол шұлықтарды, сондай-ақ Балбригган деп аталатын ерлердің "Ұзын Джон" киімдерін шығарды. Бұл туралы Джон Уэйн фильмдерінде жиі айтылады – «ол бальбригганын киді» – және Виктория патшайымы мен Ресей патшайымы да "Балбригганды" киген. Балбригганның тоқыма саласындағы мықты байланыстары Чарльз Галлен және Компанияның зығыр және мақта өндірісін де қамтиды, ол 1870 жылы бар тоқу фабрикасын және барон Гамильтон салған қосалқы құрылыстарды сатып алды. Бұл фирма Ирландиядағы ең сапалы зығыр тоқымашысы ретінде танылды және дүние жүзінен клиенттері болды. Олар Ватиканға, Ирландия мен АҚШ елшіліктеріне, сондай-ақ әлемдегі танымал қонақүйлерге зығырдан жасалған маталар мен төсек-орын жиынтықтарын жеткізді. Бүгінде бұл бизнес басқа жерде жалғасуда, себебі қала орталығындағы ескі фабрика жаңадан құрылды.
Балбриггеннің тозығы
Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде, жақын орналасқан Горманстон лагерінде дислокацияланған «Black and Tans» (Ирландия Корольдік Полициясына (РИК) арнайы констебльдер ретінде алынған бұрынғы британдық әскерлер) мүшелері 1920 жылдың 20 қыркүйегінде РИК полицейінің қаза болуына жауап ретінде Балбриггенге шабуыл жасады. «Балбриггеннің тонауға ұшырауы» деп белгілі болған оқиға салдарынан 54 үй және шұлық фабрикасы қиратылды, ал «Black and Tans» төрт пабты тонады. Шабуыл кезінде Балбриггеннің екі тұрғыны – сүт шаруасы Сеамус Лоулес және шаштараз Шон Гиббонс «Black and Tans» қолдарынан қаза болды. Оқиғадан кейін, Балбриггеннің Дублиндегі шетелдік тілшілерге жақын орналасқандығына байланысты шабуыл халықаралық деңгейде кеңінен танылды. АҚШ делегациясы ауылдағы отыз үйді және жергілікті фабриканы қайта жаңартуға уәде берді.
Орналасуы және кіру мүмкіндігі
Балбригган Дублин қаласынан солтүстікке қарай 32 шақырым қашықтықта, дәстүрлі Дублин округінің солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Ирландия темір жол желісінің Белфаст-Дублин басты магистралінда жатыр. Балбригган темір жол станциясы 1844 жылдың 25 мамырында ашылып, 1974 жылдың 2 желтоқсанында жүк тасымалы үшін жабылды. Күн сайын шамамен 2200 жолаушы осы стансадан жүреді деп есептеледі. Қала сонымен қатар 1998 жылы құрылысы аяқталған M1 тас жолының (Балбригган айналма жолы деп белгілі бөлігі) жанында орналасқан. Бұрын Дублин-Белфаст басты жолы қала орталығынан өтіп, күнделікті үлкен көлік қанағатсыздықтарын тудыратын. Тас жолдан үш шығу бар, олар сізге қаланың солтүстігінен, оңтүстігінен немесе батысынан кіруге мүмкіндік береді. Автобус қызметін Дублин автобустарының 33, 33A (2018 жылдың 2 желтоқсанында Go Ahead Ireland компаниясы басқаруға алған) және 33X бағыттарымен қатар Bus Éireann автобустарының 101 (Дублин-Дрогеда) және B1 (Балбригган қалалық қызметі) бағыттары қамтамасыз етеді. Бұл Фингалдың ең солтүстік қаласы (дегенмен Балскадден ауылы округтің солтүстігінде орналасқан), және Беттистаун, Лейтаун (Мит округі) және Дрогеда (Лут округі) қалаларына жақын жерде жатыр. Балбригган 2000 жылдардың басында Дублин аймағында тұрғын үйге зор сұраныс болғандықтан халық санының өсуін бастан өткерді. Осының нәтижесінде халық саны артып, жүздеген жаңа үйлер салынды.
География
Қала арқылы ағатын Браккен өзені, сондай-ақ Мэтт өзені деп те белгілі, бұрын жергілікті халық "Канал" немесе "Су бастауы" деп атаған көл құрады. Су арна мен туннельдер арқылы Төменгі диірменге жіберіліп, онда мақта өндірісі машиналарын іске қосатын су дөңгелегін айналдырды. 1960 жылдары су қоймасының тіреу қабырғасы құлап, 1980 жылдардың басында бұл аймақ қоғамдық саябақ жасау үшін топырақ толтыру арқылы қайта жаңартылды. Қаланың солтүстік жағындағы Бремор өзені Мартелло мұнарасынан сәл әрі теңізге құяды.
Ыңғайлылықтар
Қала жағалауда орналасқан және құмды жағажайға ие. Бұрын ол Дублин қаласының тұрғындары үшін демалыс орны болған. Балбриггенде сонымен қатар Sunshine Home орналасқан, оның мақсаты – Ұлы Дублин аймағынан келген мүмкіндігі шектеулі балаларға демалыс ұйымдастыру. Бұл үйді Sunshine Fund басқарады, ол Сент-Винсент-де-Пол қоғамының ерекше тармағы болып табылады және Дублин, Мит, Уиклоу және Кильдаренің әлеуметтік жағдайы нашар аудандарынан 7-ден 11 жасқа дейінгі балаларға бір апталық жазғы демалыс ұсынады. Арнайы салынған бұл үйде 1935 жылдан бері демалыстар өткізіліп келеді, оның есігінен 100 000-нан астам жас өтті.
Экономика
Сыртқы істер министрлігі Балбригген қаласында паспорт өндірісіне арналған зауыт тапты. Сонымен қатар, Дрогеда халықаралық теңіз портын қаланың солтүстігіндегі Бремор порты ауданына көшіру туралы ұсыныс қарастырылуда. Жергілікті даму органдары, ұсынылып отырған Бремор порты және орбиталды тас жол жобалары, сондай-ақ қазіргі M1 тас жолы мен Белфаст – Дублин темір жолы Фингал аймағында кеңейу немесе жаңадан құрылуды жоспарлап отырған, ірі логистикалық секторлары бар компанияларды қызықтыруда маңызды рөл атқарады деп күтеді. Wavin компаниясы 1962 жылдан бері Балбриггендегі мақсатқа сәйкес салынған зауытында пластикалық құбырлар өндіріп келеді.
Қалта бұйымдары матасы
Балбригган – белгілі шұлық матасын өндіруші қала. Ерлердің іш киіміне арналған сапалы мақта матасы осы қаланың атымен аталған. Қала осы матаның өндірісінің нәтижесінде гүлденді.
Жергілікті билік
Балбригган – Фингалдың жергілікті сайлау округі, ол Фингал округі кеңесіне бес кеңесшіні сайлайды. Оған Балбригган ауылдық, Балбригган қалалық, Холмпатрик және Скеррис сайлау бөлімшелері кіреді. Балбригган 1854 жылғы Қалаларды жақсарту (Ирландия) заңына сәйкес қала комиссарларына ие болды. 2002 жылы ол қалалық кеңеске айналды. 2009 жылы қаланың құзыреттілік аумағы кеңейтілді. Барлық қалалық кеңестер сияқты, ол 2014 жылы таратылды. Бұл Балротери ауылдық округінің құрамында болды, ол 1930 жылы таратылды. 1936 жылы Сент-Джордж алаңында ашылған Балбригганның ескі қалалық үйі бұзылып, 2005 жылы жаңа ғимаратпен ауыстырылды. Ол 2014 жылы кеңес таратылғанға дейін Балбригган қалалық кеңесіне резиденция болды.
Ескерткіш ғимараттар
Балбригган базар үйі – 1811 жылы салынған, 5 бөлімді екі қабатты ғимарат. Балбригген Карнеги тегін кітапханасы, шамамен 1905 жылы салынған. Дрогеда көшесіндегі Ұлттық Ирланд банкі ғимараты, шамамен 1885 жылы салынған. Балбригган сотының ғимараты, шамамен 1844 жылы салынған. Балбригган теміржол виадугы, шамамен 1843 жылы салынған. Лорето монастыры, шамамен 1905 жылы салынған. Санкт-Петер және Пауыл шіркеуі, 1842 жылы салынған (готикалық жаңғыру стилі), католик шіркеуі. Балротеридегі Сент-Жорж шіркеуі, 1813 жылы салынған (готикалық жаңғыру стилі), Ирландия шіркеуі. 1761 жылы салынған және Ұлттық сәулет мұрасы тізіліміне (NIAH) тіркелген маяк, тіркеу нөмірі 11305017. Бремор қамалы 14 ғасырда салынған, кейіннен уақыт өте бұзылып, Фингал округі кеңесінің парктер бөлімі мен Балбригган және аудандық тарихи қоғамы тарапынан қалпына келтірілді. Балбриггенде сондай-ақ Наполеон соғыстары кезінде британдықтар салған Мартелло мұнарасы бар. Бұл Үлкен Дублин аймағындағы 29 Мартелло мұнарасының бірі.
St. Peter and Paul's Church, built in 1842 (Gothic Revival style), Catholic Church. St. Georges Church (Balrothery), built in 1813 (Gothic Revival style), Church of Ireland. Lighthouse, built in 1761 and listed in the National Inventory of Architectural Heritage (NIAH) with reg. nr.11305017. Bremore Castle, built in 14th century and later deteriorated, it has been restored by the Parks Department of Fingal County Council and the Balbriggan and District Historical Society. Balbriggan also has a Martello Tower which was built by the British during the Napoleonic Wars. It is one of 29 Martello towers in the Greater Dublin Area.
Халық саны
2016 жылы ХҚКО мәліметтері бойынша, қалада 63% ақ ирландтар және 0,8% ирландтық көшпенділері, 16,7% басқа да ақ нәсілділер, 11,0% қара нәсілділер, 2,8% азиялықтар және 5,7% басқа нәсілдік топқа жататындар немесе көрсетілмеген. Қала тұрғындарының шамамен 73% Ирландия Республикасында, ал 27% шетелде туған. 2016 жылы поляктар ең көп саны бойынша шетелдік тұрғындар тобын құрады, олар қала халқының 5,8% -ын (1 270 адам) білдірді. 2022 жылы Балбриггенде 24 322 адам тұрды, бұл 2016 жылғы санақтан 12,52% өсімді көрсетті. 2022 жылы ХҚКО мәліметтері бойынша, қалада 56,6% ақ ирландтар, 0,6% ирландтық көшпенділері, 19,2% басқа да ақ нәсілділер, 9,6% қара нәсілділер, 4,9% азиялықтар, 3,6% басқа нәсілдік топқа жататындар және 5,2% көрсетілмеген. + Халықтың этникалық құрамы (2016, 2022) Ұлты 2016 жылғы халық саны 2016 жылғы пайыздық көрсеткіші 2022 жылғы халық саны 2022 жылғы пайыздық көрсеткіші Ақ 17 395 80,5% 18 472 76,50% Қара 2 371 11,0% 2 321 9,6% Азия 1 659 2,8% 1 205 4,9% Басқа 524 2,6% 881 3,6% Көрсетілмеген 670 3,1% 1 266 5,2%
Негізгі
Балбриггенде бірнеше бастауыш мектеп бар, оның ішінде бірнеше католик және Ирландия шіркеуінің ұлттық мектептері, ирланд тілінде оқытатын гаэльскөл және бірнеше Educate Together мектептері бар. Тағы да бастауыш мектептер жақын орналасқан Балскадден және Балротериде де табылады.
Екіншілік
Қалада бес орта мектеп бар, оның ішінде Ардгиллан Қоғамдық Колледжі (2009 жылы ашылды), Бремор Бірге Білім Алу, Лорето орта мектебі, Балбригган Қоғамдық Колледжі және Coláiste Ghlór na Mara (ирланд тіліндегі орта мектеп). Ардгиллан Қоғамдық Колледжі 2018 жылдың қазан айында өрт қауіпсіздігі саласындағы қолайсыз тұжырымдардан кейін күрт жабылды. Проблемалар анықталды, және сол Дунганнон негізделген Western Building Systems компаниясы салған басқа мектептерде де проблемалар табылуда.
Ересектер білім беруі
Фингал ересектер білім беру қызметі ересектерге арналған толық және жартылай күндік білім беру курстарын ұсынады.
Жеңіл атлетика
Балбригган және аудандық АС – жергілікті жеңіл атлетика клубы. Мүшелері 6 жастан бастап "Кішкентай спортшылар" тобында жаттығып, 8 жастан бастап ересектер және ветерандар деңгейіне дейін жарысады. Клубта барлық деңгейдегі спортшыларға мүмкіндік бар.
Гелл ойындары
O'Dwyers GAA – 1918 жылы құрылған жергілікті Гейллік спорттық қауымдастық клубы. Клуб қыста кәмелетке толмаған ойыншылар үшін жабық "біліктілік лагері"н өткізеді. Клуб бірнеше жасөспірімдер деңгейінде (қыздар, ұлдар және аралас) гэльдік футбол және хёрлинг ойындарын өткізеді. Сондай-ақ, жасөспірімдер камоги командасы да бар. Ересектер деңгейінде клуб AFL5 лигасында және Дублин аралық футбол чемпионатында өнер көрсететін бір футбол командасы мен AHL9 лигасындағы бір жасөспірімдер хёрлинг командасы бар. Ересектерден құралған екі футбол командасы AFL5 (Жастар 1), AFL11N лигаларында, AHL5 лигасындағы жасөспірімдер хёрлинг командасы және 2-ші дивизиондағы әйелдердің жоғары лигасы командасында ойнайды.
Футбол
Балбриггенде бірнеше футбол клубы бар. Олардың қатарында Балбригган футбол клубы (бұрын Клонард Селтик деп аталған және 1982 жылы құрылған) бар. Бұл клуб 1990 жылдары аймақтағы тағы бір клубпен, Balscadden Blues клубымен бірікті. Балбригган футбол клубында қазір жасөспірімдер командасы және үш ересектер командасы бар. Ересектер командасы Лейнстердің жоғары лигасынде ойнайды, ал Балбриггеннің Бреморе ауданында жаңа клуб үйінің құрылысы аяқталды. Glebe North футбол клубы 1945 жылы құрылған. Осы клубтың бірнеше бұрынғы ойыншысы халықаралық деңгейде танылған. Клубтың екі ересектер командасы Лейнстердің жоғары лигасынде ойнайды, ал 16 мектеп оқушысы/қыздар командасы NDSL лигаларында бақ сынасады. Клубтың құрылыстары Market Green орналасқан, онда жарықтандырылған негізгі алаң және кез келген ауа-райына төтеп бере алатын алаң бар. Hyde Park футбол клубы мен Ringcommon Wanderers футбол клубы да аймақтың өкілдері болып табылады. Соңғысы 1999 жылдың соңында құрылды және әйелдер мен ерлерден құралған ересектер командалары Ring Commons спорт орталығында ойнайды. Balrothery футбол клубы Балбриггендегі ең жаңа клуб. Бұл (шағын) клуб сонымен қатар Ring Commons спорттық кешенін пайдаланады, онда екі футбол алаңы, жарықтандырылған жаттығу алаңдары, 18 лункалы Pitch and Putt алаңы және регби алаңы бар. Клуб үйі кездесу залымен қатар кеңселер, ас үй, киім ауыстыру бөлмелері, дәретханалар, душ және барды қамтиды.
Регби
Балбригган регби футбол клубы 1925 жылы құрылған. Олар ерлер және әйелдер командаларын ұстайды. Ерлер командасы Лайнстер лигасының 2А дивизионында және Лайнстер Солтүстік-Шығыс аймақтық лигасында (МакГи кубогы) ойнайды. Әйелдер командасы 2-дивизионда ойнайды. Сонымен қатар, клуб U7-ден U18-ге дейінгі бірнеше жасөспірімдер командаларын, қыздардың жастар регби командаларын және ерекше қажеттіліктері бар регби командаларын дайындайды. Клуб 2007–08 маусымын Балротериден тыс, Даблин графтығындағы жаңа клуб алаңында, «North County Cricket Club» клубының жанында бастады. Клуб жаңа алаңдар мен жаттығу алаңдарын қоса алғанда, одан әрі ірі даму жоспарлап отыр. 2008 жылдың 14 қарашасында негізгі алаңда 500 люкс жарықтандыру жүйесі алғаш рет іске қосылды, одан кейін екінші алаңда да іске қосылды. 2009–10 маусымында үшінші, толық көлемді, құмды негізгі, кез келген ауа-райында қолданылатын алаң ашылды. 2020 жылы клуб көптен күткен клуб үйін ашты – клубтың құрылғаннан бергі алғашқы тұрақты клуб үйі.
Басқа спорт түрлері
Balrothery Balbriggan Tennis Club – бұл Tennis Ireland мүшесі клуб, ол Balrothery, Balbriggan және айналасындағы аудандарға қызмет көрсетеді. Балбригган крикет клубының үй алаңы «Town Park» саябағында, католик шіркеуінің жанында орналасқан. Балбригган гольф клубы – 18 лункалы парктік гольф алаңы, Дублин қаласынан шамамен 30 км солтүстікке қарай 1945 жылы құрылып, 2007–2009 жылдары қайта жаңартылған. Ringcommons Pitch & Putt клубы 1998 жылы құрылған және 18 лункалы pitch and putt алаңына ие.
Дін
Балбригган – Дублин Рим-католик архиепископиясының Фингал Солтүстік деканатындағы Рим-католик приход. Приход шіркеуі – Әулие Петір мен Пауыл шіркеуі, онда ағылшын және поляк тілдерінде қызмет өткізіледі. Бұл шіркеуде Гарри Кларк салған екі әсем шыны терезе бар. Ирландия шіркеуі құрылымында Балбригган Балротери және Балскадденмен біріктірілген приходтың бөлігі болып табылады. Шіркеу көшесіндегі шіркеу Әулие Георгийге арналған. Даблин және Хэмптон көшелерінде баптисттер мен Пентикостшілер жиналады.
Әдебиеттегі сілтемелер
Ауыл Джеймс Джойстің "Өлілер" әңгімесінде еске алынады. Басты кейіпкер/баяндаушы Габриэль Конрой өзінің ағасы Балбриггенде католик священнігі екенін айтады. Гарт Эннистің "Preacher" комикстер сериясының басты кейіпкерлерінің бірі – вампир Кэссиди 1900 жылы Балбриггенде дүниеге келген. Камил Брахтың "Pantha rhei" романындағы басты кейіпкер Яцек болашақтан қайтқаннан кейін өмірбаяны өзгергенін біледі. Өзінің "жаңа" өткенін іздеу кезінде ол өзінің басқа бір жағы Балбриггенде келінімен бірге тұрғанын және оның жоғалуына назар аударылғанын кездейсоқ біледі. Пойызда, вокзалға жақын жерде, Яцек өзінің суреті бар плакатты көріп, қалаға барады. Ақпарат іздеп, Милл көшесімен өтеді. Соңында Молли кафесіндегі официантка оны таниды.