Кіріспе

Томас Брэдли (29 желтоқсан 1917 – 29 қыркүйек 1998) – американдық саясаткер, спортшы, полиция қызметкері және заңгер, 1973 жылдан 1993 жылға дейін Лос-Анджелес қаласының 38-ші мэрі қызметін атқарған. Том Брэдли Лос-Анджелес қаласының алғашқы афроамерикалық мэрі, алғашқы либералды мэр және ең ұзақ қызмет еткен мэр болды. Демократ Брэдлидің көпұлттық либералды саяси коалициясы 2008 және 2012 жылғы президенттік сайлауларда АҚШ-тың болашақ президенті Барак Обаманың коалициясының алдашысы болды. Брэдли Калифорния университетінде (Лос-Анджелес) оқып, жеңіл атлетика командасының капитаны болды. Бітірген соң Лос-Анджелес полиция департаментіне қабылданып жұмыс істеді. LAPD-де кең таралған нәсілшілдікке көңілі толмаған Брэдли заңгерлік мансапқа көшті. 1963 жылы Лос-Анджелес қалалық кеңесіне сайланып, оның алғашқы афроамерикалық мүшесі атанды. 1969 жылы Лос-Анджелес мэрі сайлауында АҚШ-тың ірі қаласының алғашқы афроамерикалық мэрі болуға үміттенеді. 1973 және 1981 жылдары Йортиді жеңгенге дейін консервативті мэр Сэм Йортиден жеңіліске ұшырады. 1973 жылы Брэдли Лос-Анджелестің алғашқы либералды мэрі және ақ нәсілді көпшілігі бар ірі қаланың алғашқы афроамерикалық мэрі атанды. Брэдли Ньюарк қаласының мэрі Кеннет А. Гибсоннан кейін ірі қаланың екінші афроамерикалық мэрі болды. Брэдлидің коалициясы Лос-Анджелесті консервативті, ақ нәсілді қаладан либералды, көпұлтты қалаға айналдырды. Мэр Брэдли өзінің барлық алдыңғыларынан да көп әйелдерді және түрлі-түсті адамдарды саяси лауазымдарға тағайындады. Ол көп еңбек етуімен және құрметке ие болуымен белгілі болды. Брэдли 1977, 1981 және 1985 жылдары үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Мэрлік кезеңінде Брэдлидің басты саяси қарсыласы LAPD бастығы Дэрил Гейтс болды, және Брэдлидің бірнеше бюджеттері LAPD-ға қаржыны қысқарды. Брэдли 1984 жылы алғашқы табысты Жазғы Олимпиада ойындарын өткізгені үшін жоғары бағаланды. Лос-Анджелес халықаралық әуежайындағы Том Брэдли атындағы халықаралық терминал оның құрметіне аталды және 1984 жылғы Олимпиада ойындарынан бірнеше апта бұрын ашылды. Брэдлинің қоғамдық көлікті дамытуға бағытталған жұмысы 1990 жылы Лос-Анджелес метрополитенінің құрылуына әкелді. Брэдли 1982 және 1986 жылдары Қайта құрудан кейін кез келген штаттағы алғашқы афроамерикалық губернатор болуға үміттенеді, бірақ екі рет те республикалық кандидат Джордж Дюкмеджианнан жеңіліске ұшырады. Брэдлидің 1982 жылғы тар және күтпеген жеңілісі сауалнамалардың нәтижелерімен келіспеді және нәсілшілдік дауыс берумен байланысты болды, бұл «Брэдли эффекті» деген саяси терминнің пайда болуына себеп болды. Брэдли 1984 жылы демократтардың президенттікке үміткері Уолтер Мондейлдің вице-президенттікке кандидат болуы мүмкін деп есептелді. Брэдли 1989 жылы Лос-Анджелес мэрі болып соңғы рет сайланды, көпшілік дауыспен жеңіске жетті, бірақ қолдауы азайды. 1992 жылғы Лос-Анджелес көтерілісінен кейін Брэдлидің беделі төмендеді, бұл Брэдлидің көп жылдық қарсыласы Гейтстің отставкаға кетуіне әкелді. Брэдли 1993 жылы зейнетке шықты. Сол жылы 69 ғалымнан тұратын комиссия оны 1960 жылдан бері АҚШ-тағы қалалардың арасындағы үшінші үздік мэр деп бағалады және Америка тарихындағы ең үздік тоғыз мэрдің бірі деп атады.

Ерте өмір және білім

Брэдли 1917 жылғы 29 желтоқсанда Ли Томас пен Креннер Брэдли отбасында дүниеге келді. Томас пен Брэдли Техас штатының Калверт қаласының шетіндегі шағын ағаш үйінде тұратын кедей шаруалар еді. Оның төрт бауыры болды: Лоренс, Уилла Мэй, Эллис (оның церебральды салқыншаңдық ауруы болған) және Говард. Балалардың әкесі құл болып өмір сүрген. Отбасы мақта жинау үшін Аризонаға көшіп, кейін 1924 жылы Ұлы көші-қон кезінде Лос-Анджелестің Храм Альварадо аймағына қоныс аударды, онда Ли Санта-Фе темір жолында жүк көтергіш, ал Креннер үй шаруасымен айналысты. Брэдли Роузмонт бастауыш мектебінде, Лафайетт орта мектебінде және Политехникалық орта мектебінде оқыды, онда ол Бойз Лигасының президенті болып сайланған және Эфебиан ұлттық құрмет қоғамына қабылданған алғашқы афроамерикалық студент болды. Ол жеңіл атлетика командасының капитаны және мектептік футбол командасының қала чемпионы болды. Брэдли 1937 жылы спорттық стипендия бойынша UCLA-ға түсті және Каппа Альфа Пси бауырластығына қосылды. Ол жақсы оқитын студент еді. Оқу орында жүрген кезінде ол комик Джимми Дюрантеге фотограф болып жұмыс істеді.

Ерте мансап

Брэдли 1940 жылы Лос-Анджелес полициясына қосылу үшін оқуын тастады. Ол 4000 офицерден тұратын полиция бөлімінде 400 қара нәсілді офицердің бірі болды. Ол "полицей қызметкері болғанымен, несие беруден бас тартқан орталықтағы дүкенді және қара нәсілділерге қызмет көрсетпейтін мейрамханаларды" еске алды. Ол Times газетінің тілшісіне: "Мен бөлімге келген кезде қара нәсілді офицерлерге екі ғана тапсырма берілді. Сіз негізінен қара нәсілділер тұратын Ньютон көшесіндегі бөлімде жұмыс істедіңіз, немесе орталықтағы жол қозғалысы бөлімінде жұмыс істедіңіз. 1964 жылға дейін ақ офицермен бірге жұмыс істеуге мүмкіндік болмады." 1993 жылы мэрліктен кеткеннен кейін ол Brobeck, Phleger & Harrison заң фирмасына қосылды, ол халықаралық сауда мәселелеріне маманданған. Том Брэдлидің саясатқа қадамы Біріккен клубтың президенті болуға шешім қабылдағанда жасалды. Клуб Калифорния Демократиялық Кеңесінің құрамына кірді, бұл 1950 жылдары Адлай Э. Стивенсонның президенттік науқанынан күш алған, либералды және реформаторлық топ еді. Клуб көбінесе ақ адамдардан тұрды және көптеген еврей мүшелері болды, осылайша латын американдықтармен бірге оны сайлауда жеңіске жеткізетін коалицияның басталуын белгіледі. Демократиялық айналымды таңдауы оны афроамерикандық қауымдастықтағы басқа саяси күштермен, кедей, толығымен қара нәсілді аудандардың өкілдерімен, сол кезде болашақ штат ассамблеясының депутары Джесси М. Унрухтың саяси ұйымымен қақтығысқа түсірді. Брэдлидің саяси мансабының басында Калифорнияның бұрынғы губернаторы және АҚШ өкілі Мервин Даймали сияқты афроамерикандық көшбасшылармен келіспеушіліктер болды, ол Унрухтың жақтасы болған.

Лос-Анджелес қалалық кеңесі

1961 жылдың маусым айында 10-шы округтің лауазымы Чарльз Наварро қалалық бақылаушы болып сайланғанда бос қалды. Брэдли 3397 Уэлланд даңғылында тұратын полиция лейтенанты болды және бұл лауазымға үміткер болған 12 адамның бірі еді. Лауазымды толтыру құқығы бар қалалық кеңес, оның орнына Джо Э. Холлингсвортты тағайындады. 1963 жылдың сәуір айында Брэдли Холлингсвортқа қарсы сайлауға түсті. Үміткерлер тек екеу болды: Холлингсворт пен Брэдли. Сондай-ақ екі сайлау өтті – бірі бақылаушы Наварроның мерзімі аяқталмаған кезеңі үшін (30 маусымда аяқталады), екіншісі – 1 шілдеден басталатын толық төрт жылдық мерзім үшін. Брэдли бірінші сайлауда 17 760 дауысқа қарсы 10 540 дауыспен, ал екінші сайлауда 17 552 дауысқа қарсы 10 400 дауыспен жеңіске жетті. Ол кезде ол полиция қызметінен зейнеткерлікке шыққан еді және 15 сәуірде 45 жасында қалалық кеңес мүшесі ретінде ант берді, ол қалалық кеңеске сайланған алғашқы афроамерикалық болды. Оның алғашқы дауыс берулерінің бірі қалалық прокурор Роджер Арнеберг пен полиция бастығы Уильям Х. Паркердің «Америка жаргонының сөздігі» бойынша зерттеу жүргізу туралы ұсынысына қарсы болды, бұл ұсыныс кеңес тарапынан 11–4 дауыспен мақұлданған еді. Кеңес мүшесі Том Шепардтың ұсынымында кітаптың «тек жыныстық лас фразалармен ғана емес, сонымен қатар этникалық азшылықтарды қаралайтын сөздермен және діндер мен нәсілдерді қорлайтын анықтамалармен толы» екені айтылды. Ол неге қоғамдық наразылық акцияларына қатыспағанын сұрағанда, Брэдли қалалық кеңестегі өзінің позициясын топтарды біріктірудің бір жолы деп санайтынын мәлімдеді. Ол қала үшін адам құқықтары жөніндегі комиссия құруға ниеттенгенін білдірді.

Лос-Анджелес қаласының әкімі сайлауына үгіт-насихат

1969 жылы Брэдли алғаш рет қазіргі мэр Сэм Йортиге, консервативті демократқа, партиялық емес сайлауда мэрлікке қарсы шықты. Маңызды қолдаулармен (оның ішінде Los Angeles Times газетінің қолдауымен) қаруланған Брэдли бастапқы сайлауда Йортиден айқын басымдыққа ие болды, бірақ жарысты бірден жеңіп алуға бірнеше пайыз жетпей қалды. Алайда, Йорти күтпеген жеңіске жетіп, қайта сайланды. Йорти Брэдлидің қылмысқа қарсы күрестегі қабілетіне күмән келтірді және оны, демократ әріптесі ретінде, Лос-Анджелеске қауіп деп көрсетті, себебі ол қаланы қара ұлтшылдарға ашады деп айтты. Брэдли сайлауда полиция қызметіндегі тәжірибесін пайдаланбады. Жасы факторының әсерінен, тіпті көптеген либералды ақ нәсілді сайлаушылар да Брэдлиді қолдаудан тартынды. Брэдли Йортиді жеңіп, мэр болу үшін тағы төрт жыл, 1973 жылға дейін күтуге тура келді. Бастапқыда Брэдлиге қарсы болған қала орталығындағы күшті бизнес топтары кейіннен оны қолдады. 1974 жылғы жаңару жоспары қабылданғаннан және ықпалды комитеттерге бизнес лидерлері енгізілгеннен кейін, корпоративтік басшылар оның жақтастарына қосылды. Бұл жоспардың маңызды ерекшелігі – Банкер Хилл қаржы ауданында көптеген қалың қабатты ғимараттардың салынуы және дамуы болды.

Лос-Анджелес қаласының әкімі

Брэдли Лос-Анджелес қаласының мэрі болып жиырма жыл қызмет етті, бұл лауазымда ең ұзақ қызмет еткен Флетчер Боуроннан асып түсті. Брэдли Century City және Warner Center-дегі спутниктік бизнес орталықтарын дамытуға көмектесу арқылы қаланың қаржылық сәттілігіне үлес қосты. Брэдли саяси мансабының барлық кезеңінде қоғамдық көліктің жақтасы болды және Лос-Анджелес қаласының жеңіл теміржол желісінің салынуына жетекші күш болды. 1973 жылы қала әкімі болып сайланғаннан кейін Брэдли Лос-Анджелесте жан-жақты теміржол жүйесін құруға ұмтылды. 1984 жылы Брэдли алғашқы табысты Жазғы Олимпиада ойындарына төрағалық етті. Брэдли 1984 жылы қала Жазғы Олимпиада ойындарын қабылдағанда және сол жылы Нью-Йорктан кейін АҚШ-тың ең көп халқы бар екінші қаласы аталғанда қаланың мэрі болды. Брэдли саяси либерал болғанымен, бизнес өркендеуі бүкіл қала үшін пайдалы және жұмыс орындарын жасайды деп сенді, бұл оның ізбасары Ричард Риорданның көзқарасына ұқсас еді. Брэдлидің басқаруының көп бөлігінде қала тұрғындары онымен келіскендей көрінді. Бірақ төртінші мерзімінде жол ағлақтары, ауаның ластануы және Санта-Моника шығанағының жағдайы нашарлағанда, тұрғын үйлер коммерциялық құрылыстармен қауіптенгенде жағдай өзгерді. 1989 жылы ол бесінші мерзімге сайланды, бірақ қарсыласы Нейт Холденнің Лос-Анджелес қалалық кеңесіне жаңадан келген және мэр сайлауына өте кеш қатысқан болса да, дауыстардың үштен бірін жинауы Брэдлидің саяси кезеңі аяқталып бара жатқанын көрсетті. Оның саяси күшінің әлсіреуіне себеп болған тағы бір фактор – Pacific Palisades маңындағы даулы мұнай бұрғылау жобасына қарсы болғаннан кейін оны қолдауы және Лос-Анджелесте және басқа жерлерде антисемиттік деп саналған сөздер айтқан Луис Фараханды айыптаудан бас тартуы болды. Сонымен қатар, Брэдлидің бірнеше маңызды қолдаушылары қалалық кеңеске қайта сайлануда сәтсіздікке ұшырады, олардың ішінде Вестсайд кеңесінің тәжірибелі мүшесі Пэт Расселл де бар еді. Брэдли 1993 жылы алтыншы мерзімге сайлануға тырысудың орнына қызметтен кетуді жөн көрді.

Губернаторлық науқандар

Брэдли Калифорния губернаторы лауазымына 1982 және 1986 жылдары екі рет кандидат болды, бірақ екі жолы да республикашыл Джордж Дюкмеджианнан жеңілді. Ол Калифорниядағы губернаторлыққа тұңғыш рет афроамерикалық кандидат ретінде қатысты. 1982 жылғы сайлау өте тартысты болды. Брэдли сайлау күніне дейін сауалнамаларда көш бастап тұрды, ал дауыс беру аяқталғаннан кейінгі алғашқы сағаттарда бірнеше жаңалықтар агенттігі оның жеңіске жеткенін хабарлады. Бірақ, нәтижеде Брэдли сайлауда шамамен 100 мың дауыспен жеңіліп қалды, бұл 7,5 миллион дауыстың 1,2 пайызын құрады. Осы оқиғалар "Брэдли эффектісі" деп аталатын құбылысқа әкеп соқты, ол сайлаушылардың сұхбат берушілерге немесе сауалнама жүргізушілерге шешімін қабылдамағанын немесе қара үміткерге дауыс беруі мүмкін екенін айтуға бейімділігін көрсетеді, бірақ шындығында ақ қарсыласына дауыс береді. 1986 жылы Брэдли Дюкмеджианмен болған қайта сайлауда 61-37 пайыздық есеппен жеңіліп қалды.

Өлім және мұра

Брэдлидің мэр архиві UCLA-да сақталады. Том Брэдлидің саяси коалициясы либералды афроамерикандықтар мен либералды ақ американдықтардан, әсіресе еврей американдықтардан бастау алды. Бұл Брэдли коалициясы либералды және орташа ақтарды, латиноамерикандықтарды және азиялық американдықтарды қамтыды және кейіннен 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Барак Обама коалициясы үшін ұлттық үлгіге айналды. Брэдли бұрын саяси тұрғыдан консервативті батыс қаласы болған Лос-Анджелестің алғашқы либералды мэрі болды. Рейган революциясы федералдық қаржыландырудың азаюына әкелгеннен кейін, Брэдли бизнеске бағытталған мэрге айналды. Брэдлидің басты саяси қарсыластары Сэм Йорти және Лос-Анджелес полиция басқармасының бастығы Дэрил Гейтс болды. Брэдли полицияға бірнеше рет қаржыны қысқартуға тырысты, бірақ оны реформалай алмады. 1993 жылы Чикагодағы Иллинойс университетінің Мелвин Г. Холли жүргізген 69 тарихшы, саясаттанушы және қалалық сарапшылардың сауалнамасы бойынша Брэдли 1960 жылдан бері АҚШ-тың үшінші үздік мэрі деп танылды. Брэдли 1820 және 1993 жылдар аралығында қызмет еткен ең жақсы американдық ірі қала әкімдерінің тізімінде тоғызыншы орынды иеленді. Егер сауалнама 1960 жылдан кейін қызмет еткен әкімдермен ғана шектелген болса, Брэдли үшінші орынға шықты. Брэдли 1996 жылдың наурыз айында көлік жүргізіп бара жатқанда жүрек талмасына ұшырады және үш рет айналмалы операция жасалды. Кейін ол сөйлеу қабілетін жоғалтқан инсультты басынан өткерді. Ол 1998 жылдың 29 қыркүйегінде 80 жасында қайтыс болды, оның денесі қоғамдық көру үшін Лос-Анджелес конвенция орталығына қойылды. Ол Инглвуд паркі зиратында жерленді. 1976 жылы Брэдли Уиттиер колледжінен құрметті заң ғылымы докторы (LL.D.) дәрежесін алды. 1984 жылы Брэдли күміс Олимпиада орденімен марапатталды. 1985 жылы Брэдлиге NAACP-дан Спингерн медалі табысталды. KTLA News Project: Том Брэдли, Лос-Анджелес мэрі – UCLA Film & Television Archive-тағы UCLA KTLA News Project жинағы. Калифорния мемлекеттік университетінің Том және Этель Брэдли орталығында Лос-Анджелестегі және бірнеше Латын Америка елдерінің түрлі-түсті қауымдастықтарынан алынған миллионнан астам архивтік сурет сақталған. Лос-Анджелес халықаралық әуежайының Том Брэдли халықаралық терминалы оның құрметіне аталған. Metro Rail B және D желілеріндегі Civic Center/Grand Park/Tom Bradley станциясы.