Кіріспе

Аделаида-Дарвин бағытындағы жолаушылар пойызы. "Ган" (/ɡæn/) – тәжірибелік туризмге бағытталған жолаушылар пойызы, Австралияның солтүстік және оңтүстік жағалаулары арасында Аделаида, Элис-Спрингс және Дарвин қалалары арқылы Аделаида-Дарвин теміржол дәлізінде қозғалады. Journey Beyond Rail Expeditions компаниясы басқарады. Жолаушылар поездден түсіп, экскурсиялар жасау үшін ұзақ тоқтауларды ескере алғанда, жоспарланған сапар уақыты 53 сағат 15 минутты құрайды. "Ган" әлемдегі ең танымал жолаушылар пойыздарының бірі деп есептеледі.

Этимология

Қызметтің атауы бұрынғы лақап аты – «Афған экспресі» –нің қысқартылған түрі. Бұл лақаптың 1923 жылы оның экипажының бірі бергені айтылады. Бір топ адамдар пойыздың атын 19 ғасырдың соңында Австралияға британдық отарлаушыларға елдің ішкі аймақтарына қалай жетуге көмектесу үшін келген ауған түйешілерінің құрметіне қойған деседі. Ал, кейбір пікірлер бойынша, бұл ат жасырын есқарату болған. 1891 жылы Куорннан Ооднадаттаға дейін теміржол тартылып, онда шамамен 150 түйешіден тұратын, жалпы «афғандар» деп аталған көшпелі халық қоныстанған. «Ган экспресі» деген ат 1890 жылдары пойыз экипажтары арасында ресми органдарды әжуалау мақсатымен пайда болды. Себебі, қымбат жатын вагоны Куорннан Ооднадаттаға қойылғанда, «алғашқы кері сапарында жалғыз жолаушы – афған» болды, бұл оның коммерциялық сәттілігін күлдірді. 1924 жылға қарай, осы екі аптада бір рет жүретін бу поездың нашар сенімділігіне байланысты, еуропалық фермерлер оны «Афған экспресі» деп әжуалайтын. 1951 жылы бу локомотивтері дизельді-электрлік локомотивтерге ауысқанда, бұл кемсітуші атау, түйешілер сияқты, уақыттың өтісімен ұмытылды. Қазіргі заманғы маркетинг бұл аттың мағынасын толығымен өзгертіп жіберді.

Операциялар

1997 жылы "Ган" жекешелендірілді және содан бері "Journey Beyond Rail Expeditions" (бұрынғы Great Southern Rail) компаниясы, бастапқыда "Serco" тобының бір бөлігі ретінде пайдаланады. Great Southern Rail 2015 жылдың наурыз айында Сиднейдің "Allegro Funds" инвестициялық қорына сатылды. Пойыз әдетте аптасына бір рет қатынайды. 2012 жылғы желтоқсан мен 2013 жылғы қаңтарда ол екі аптада бір рет қана жүрді. Пойыз Аделаида, Алис-Спрингс, Кэтерин және Дарвинде тоқтайды; Алис-Спрингс және Кэтериндегі аялдамалар жолаушыларға қосымша экскурсияларға қатысуға мүмкіндік береді. Әрбір пойыздың құрамында шамамен 28 вагондар болады, олар 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында "Comeng", Granville компаниясы "Үнді мұхиты" пойызы үшін жасаған, тот баспайтын болаттан жасалған, сондай-ақ моторлық вагондар да бар. Пойыздың орташа ұзындығы – екі "Pacific National NR" класты локомотивтер, бұрын "AN" немесе "DL" класты локомотивтермен жұмыс істеген. Локомотивтер экипажы "Pacific National" компаниясынан, ал пойыз қызметкерлері "Journey Beyond" компаниясынан тарталынады.

Тарих

1929 жылдың тамызынан бастап "Ган" пойзы Орталық Австралия темір жолымен қатынай бастады, ол бастапқыда бас инженер Н. Г. Белл басшылығымен Элис-Спрингске дейін 1067 мм енді темір жол ретінде салынған болатын. 1957 жылы 1435 мм стандартты енді Стирлинг Солтүстік – Марри сызығы ашылды, содан кейін "Ган" Марридің солтүстігінде ғана жұмыс істеуге шектелді. 1980 жылдың қазан айында қалған сызық бөлігі бастапқы сызықтан батысқа қарай салынған стандартты енді сызықпен алмастырылды. 2004 жылдың қаңтарында Элис-Спрингстен Дарвинге дейін солтүстікке қарай созылған жаңа сызық ашылды.

Бастапқы Гхан

Порт-Аугустадан Үкіметке дейінгі темір жолдың құрылысы 1878 жылы Оңтүстік Австралияның премьері Уильям Джервоис Порт-Аугустада жер қазумен басталды. Элис-Спрингске дейінгі кеңейту жұмыстары 1926 жылы басталып, 1929 жылы аяқталды. Осыған дейін пойыздың соңғы бөлігі түйемен жүріп өткен. Бастапқыда желіні Дарвинге дейін ұзарту жоспарланған болса да, Элис-Спрингске дейін кеңейту аяқталған кезде «Ган» жол ақысын өтемей, Дарвинге дейінгі одан әрі кеңейту жоспарлары мерзімсіз тоқтатылды. Бастапқы «Ган» желісі құрлықтағы телеграфтың бойымен салынды, бұл Джон Макдуолл Стюарттың 1862 жылы Австралияны кесіп өту кезінде таңдаған маршрут деп саналады. «Ган» қызметі жолдың шайылуынан туындаған кешігулермен әйгілі болды. Локомотивтің тікелей артындағы ашық вагонға жолаушылар мен экипаж жолды жөндеу үшін қосалқы ұйықтар мен теміржол құралдары орналастырылды. Бұл бағыт бойынша қызмет өте сенімсіз болғанымен, бу локомотивтеріне үлкен мөлшерде су қажет болды, ал Стюарттың Элис-Спрингске дейінгі маршруты жеткілікті су көзіне ие болған жалғыз бағыт еді. Бастапқыда екі аптада бір рет іске қосылған қызмет, 1930 жылдары апта сайынғыға дейін артты. 1956 жылдан 1975 жылға дейін аптасына екі рет, содан кейін апта сайынғы қызметке қайта оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызметті кеңейтуге тура келді, бұл шектеулі су қорына үлкен қысым жасады. Осының салдарынан, суды пайдалану үшін жол бойында минералды тазарту мұнаралары салынды, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. 1970 жылдары Элис-Спрингске жаңа желі салынғанда, дизельдік локомотивтерді пайдалану суға деген қажеттілікті азайтып, желіге Таркуладан Элис-Спрингске дейінгі құрғақ маршрутты таңдауға мүмкіндік берді. Соңғы тар жол сервисі 1980 жылдың 26 қарашасында Элис-Спрингстен аттанды.

Жаңа желі

1980 жылдың қазан айында Транс-Австралия темір жолының Таркуладан Алис-Спрингске дейінгі жаңа стандартты кеңдіктегі жолы ашылды, содан бері пойыз қазіргі түріне ие болды. Жаңа жол бұрынғы жолдан шамамен батысқа қарай салынды, себебі алғашқы жолдың су тасқынына ұшырап, қатты жаңбыр кезінде жиі шайылып кетуі мүмкін еді. Бастапқыда ол Пири портына кең жолмен қызмет көрсетті. 1982 жылы Аделаидадан Кристалл Брукке дейінгі жол стандартты кеңдікке ауысқаннан кейін, ол толығымен стандартты кеңдіктегі пойыз ретінде жұмыс істеді. Апта сайын жүзеге асырылатын екінші рейс мамыр және қазан айлары аралығында іске қосылды. 1998 жылдың қараша айында Аделаидадан Мельбурнға аптасына бір рейс ұзартылды, ал 1999 жылдың сәуірінен бастап екінші рейс Брокен Хилл арқылы Сиднейге бағытталды. Бұл ұзартулар 2002 жылдың қарашасы мен 2003 жылдың наурызында күштен шығарылды.

Дарвинмен байланысы

Элис-Спрингс-Дарвин желісінің құрылысы Австралиядағы екінші ірі азаматтық инженерлік жоба деп есептелді және Қарлы таулар жобасынан берігі ең ірі жоба болды. Жол құрылысы 2001 жылдың шілдесінде басталды, алғашқы жолаушылар пойызы 126 жылдық жоспарлау мен күтуден кейін, 1,3 миллиард доллар жұмсалып, 2004 жылдың 3 ақпанында Дарвинге жетті. "Ганның" Дарвинге келгені Солтүстік территорияда туризмнің жаңа дәуірін ашты, бұл аймаққа саяхаттауды оңай және ыңғайлы етті. Бұл теміржол байланысы аймақ арқылы тасымалданатын жүк көлемін арттырады, соның нәтижесінде Дарвиннің Азиямен сауда байланысының тағы бір нүктесі болуына үміт зор. Дарвинмен байланысқа дайындық ретінде, локомотивтердің біріне Австралияның шөлейт аймақтарының халықаралық символы болған жануарлар әлемі жөніндегі сарапшы Стив Ирвиннің есімі берілді, жаңа қызметті және аймаққа туризмді таныстыру мақсатында.

Пандемия кезінде тоқтату

"Ган" пойзы 2020 жылдың наурыз айынан тамыз айына дейін COVID-19 шектеулері мен шекаралардың жабылуына байланысты бес айға тоқтатылды – бұл пойыздың тарихындағы ең ұзақ үзіліс. Алғашқы COVID-19 пандемиясынан кейінгі пойыз 2020 жылдың 31 тамызында Аделаидадан Дарвинге бағыт алды. Кейіннен Оңтүстік Австралияда карантин енгізілгендіктен, 2020 жылғы маусымның соңғы рейсінде пойыз тағы тоқтатылды.

БАҚ-тағы бейнелеулер

Бастапқы "Гхан" 1980 жылы BBC телеарнасының "Әлемдік үлкен теміржол саяхаттары" сериясының бір бөлімінде көрсетілді, оны Майкл Фрэйн ұсынды. Қазіргі заманғы "Гхан" 5-ші арнаның "Крис Таррант: Экстремалды теміржолдар" және "Қуатты пойыздар" серияларында көрсетілді. 2018 жылы ол SBS баяу теледидарлық деректі фильмінің тақырыбы болды – "Гхан: Австралияның ең ұлы пойыз саяхаты". 2017 жылы түсірілген Аделаидадан Дарвинге дейінгі толық саяхат үш сағаттық таңдаулы көрсетілімге жинақталды, онда дауыссыз немесе баяндамасыз көптеген кадрлар локомотивтің алғы жағынан және түрлі тікұшақтардан түсірілген болатын. Көрсетілімнің 17 сағаттық кеңейтілген нұсқасы SBS телеарнасының екінші арнасы SBS Viceland-те көрсетілді. 2019 жылдың қазан айында пойыз BBC Two телеарнасының Майкл Портильоның "Ұлы Австралия теміржол саяхаттары" сериясының бірінші бөлімінде пайда болды.

Ерекше оқиғалар

2002 жылы 24 қазанда "Ган" пойзы Оңтүстік Австралияның Солсбери қаласында мектеп автобусымен соқтығысты. Автобуста төрт адам қаза тапты, бірақ "Ган" жолаушыларының арасында ауыр жарақат алғандар болған жоқ. 2006 жылдың 12 желтоқсанында "Ган" пойзы Солтүстік территориядағы Аделаида өзенінің оңтүстігіндегі теміржол өткелінде жүк көлігімен соқтығысып, рельстен шығып кетті. Он бір вагондардың жетісі жолдан кетуіне себеп болды. Бір әйел өте ауыр жарақат алды, ал басқа жолаушылар жеңіл жарақаттар алды. ТМ полициясы хабарлағандай, апатқа кінәлі жүк көлігінің жүргізушісі тұтқындалып, бірнеше бап бойынша айыпталып, сотта сұмдық қылмысын мойындады. 2007 жылдың 4 наурызында жаңбыр Дарвин мен Аделаида өзені арасындағы теміржолдың бір бөлігін шайып кетті. Жөндеу жұмыстары кезінде пойыздар Кэтеринде аяқталды. 2007 жылдың 6 тамызында "Ган" пойзы Оңтүстік Австралиядағы Аделаиданың солтүстігіндегі теміржол өткелінде кәріз машинасымен соқтығысты. Үш жолаушы дүрбілеу мен жеңіл жарақаттар алды. Жүк машинасының жүргізушісі уақытша көлік ішінде қалып қойды. 2009 жылдың 6 маусымында он тоғыз жасар американдық турист Порт-Аугуста аялдамасынан кейін поездден тыс қалғаннан кейін екі сағат бойы "Ган" пойзының сыртына ілініп тұрды. Оның айқайын естіген техник пойызды тоқтатты.