Кіріспе
Аделаида-Дарвин темір жолы және оған қосылатын желілер
Аделаида-Дарвин темір жолы дәлізі Оңтүстік Австралияның астанасы Аделаида мен Солтүстік Территорияның астанасы Дарвин арасындағы 1435 мм стандартты кеңдіктегі басты темір жол желісінен және оған тікелей байланысты желілерден тұрады. Оған дейін бірнеше қысқа темір жолдар болған, бірақ Дарвинге дейінгі құрлықтық темір жол 2004 жылы ғана толыққанды іске асырылды, Алис-Спрингстен соңғы бөлігі ашылғанда. Бұл желіде Aurizon компаниясы жүргізетін штаттар аралық жүк пойыздары мен Journey Beyond компаниясы жүргізетін The Ghan жолаушылар пойызы қозғалады.
Трансматериктік темір жолдың алғашқы қадамдары
1910 жылғы Солтүстік территорияны қабылдау туралы заңның ережелеріне сәйкес, Ұлттық темір жолдар Оңтүстік Австралия темір жолдарының Оңтүстік Австралияның шалқары солтүстігіндегі және Солтүстік территориядағы тар теміржол желілеріне жауапкершілікті қабылдады. Заң оңтүстік-солтүстік темір жолын салуды міндеттеді, бірақ маңыздысы, нақты мерзім көрсетілмеді. Екі бағыт қарастырылды: Транс-Австралия темір жолынан Таркуладан басталатын стандартты теміржол желісі немесе 1891 жылы ашылған тар теміржол желісі Орталық Австралия темір жолының (CAR) Ооднадаттадан жасалатын, арзанырақ кеңейтілмесі. Ақырында соңғысы таңдалды және 1929 жылы Алис-Спрингске дейінгі кеңейтілген желі ашылды. Осы уақытта Солтүстік Австралия темір жолы (NAR) Дарвинден Бёрдумға дейін кезең-кезеңімен оңтүстікке қарай ашылды, соңғы стансаға 1929 жылы жетті. 1940 жылдардың соңында Оңтүстік Австралия үкіметі Аделаидадағы электр стансасын және кейіннен портта салынған жаңа электр стансасын қуатпен қамтамасыз ету үшін Порт-Аугустадан 271 км (168 миль) солтүстікке орналасқан Ли Крик көмір кенішін дамытты. CAR инфрақұрылымы артқан көлемдегі жүктерді тасымалдауға жеткіліксіз болды, сондықтан федералдық үкімет Стирлинг Норттан көмір кенішіндегі және Марееге дейінгі мал тасымалын қамтамасыз ету үшін жаңа стандартты теміржол желісін қаржылады. Желінің солтүстік үштен екі бөлігі тар теміржол желісінен шамамен 8 км (5 миль) қашықтықта салынды. Оңтүстік үштен бірі Куорн мен Хокер маңындағы таулы аймақтың қиындықтарын болдырмау үшін басқа бағытпен салынды. Жаңа стандартты теміржол желісі Алис-Спрингске дейінгі қашықтықтың үштен бірін қамтыды, ал Ұлттық темір жолдардың буклетінде оның «Солтүстік территория үшін ерекше маңызға ие екені, себебі ол Алис-Спрингске дейінгі тар теміржол желісінің стандартты 4 фут 8 1/2 дюймдік теміржолға айналуының бірінші кезеңі» деп көрсетілген.
Таркуладан Алис-Спрингске дейін
1967 жылы трансконтиненттік бағытқа деген қызығушылық қайта жанданды. Көрсетілген маршрутты ұзарту қарастырылған үш нұсқаның бірі болды, бірақ су тасқыны қаупі төмен батысқа қарайтын бағыт таңдалды. Қазіргі 828 км (515 миль) желінің Таркуладан Алис-Спрингске дейінгі құрылысы 1975 жылдың сәуірінде басталды және 1980 жылдың қазан айында пайдалануға берілді. CAR көп ұзамай жабылды. Ал 1976 жылдың маусымында Франсис-Криктегі темір кенін жабуға байланысты NAR да жабылды. 1983 жылдың наурыз айында федералды үкімет ауысып, жаңа үкімет жобаны тоқтатты, нәтижесінде жоба тағы 16 жылға тоқтап қалды. APTC жобаны жүзеге асыру және темір жолды пайдалану үшін FreightLink компаниясымен келісім шарт жасасты. Құрылысы 1,2 миллиард долларға бағаланды. Федералды үкімет Федерацияның жүз жылдығына арналған қордан 165 миллион доллар, Солтүстік территория үкіметі 165 миллион доллар, ал Оңтүстік Австралия үкіметі 150 миллион доллар қаржыны AustralAsia Rail Corporation компаниясына APTC және FreightLink компанияларының активтерін салу үшін бөлді, бұл активтер кейіннен FreightLink компаниясына номиналдық жалдамаға берілді. Сонымен қатар, үш үкімет әрқайсысы шамамен 26 миллион доллардан, барлығы 79 миллион доллар көмек қаржысын APTC-ге тікелей қолдау үшін, мецзаниндік қарыз (бағынышты қарыз), акциялар және шартты акциялар түрінде берді. Құрылыс 2001 жылдың шілдесінде басталды. 2003 жылдың қыркүйегінде аяқталды. 2004 жылдың 17 қаңтарында алғашқы жүк пойызы Дарвинге жетті. 2004 жылдың 4 ақпанында Аделаидадан Дарвинге 47 сағатта 2979 км қашықтықты жүріп өткен алғашқы жолаушылар пойызы келді.
Жұмыс істеп тұрған
FreightLink алғашқы төрт жылда табыс таба алмады. 2008 жылдың мамыр айында компания басқармасы, акционерлер және кредиторлар компанияның Элис-Спрингс – Дарвин тарамға иелігін сатуға келісім білдірді, себебі құрылыс кезеңінен қалған үлкен қарызды басқара алмады. 2008 жылдың қарашасында Freightlink кредиторлармен бизнес сату шарттары бойынша келісімге келе алмағандықтан өз еркімен басқаруға өтті. Genesee & Wyoming Australia, кейіннен Aurizon сатып алған, 2010 жылдың маусым айында FreightLink активтерін 334 миллион долларға сатып алды, соның ішінде Таркула – Дарвин тарамға 50 жылдық жалға алу құқығы да кірді. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Таркуладан Элис-Спрингске дейінгі тарам Австралия теміржол корпорациясына тиесілі және 2047 жылға дейін Aurizon компаниясына жалға берілген. Элис-Спрингстен Дарвинге дейінгі тарам 2054 жылға дейін Aurizon компаниясына тиесілі болады, содан кейін меншік Австралия үкіметіне өтеді және құрылыс-жұмыс-пайдалану-өткізу келісімі аяқталады. Aurizon бүкіл Таркула – Дарвин тарамда пойызды басқаруды жүзеге асырады.
Жол қозғалысы
Екі тәжірибелік туристік пойыз желіде жұмыс істейді: Journey Beyond компаниясы басқаратын Ghan қызметі, ол бүкіл желімен және Аделаидаға апта сайын әр бағытта жүреді, жоспарланған ұзақтығы 53 сағат 15 минут; және компанияның Үнді мұхиты, шығыстан батысқа қарай Пертке дейін жүретін қызметі, алдымен оңтүстікке қарай бағыт алады. Ауризон Таркула-Дарвин бөлігіндегі жалғыз жүк тасымалдаушы болып табылады. Пойыздар Беррима (Дарвин) және Ислингтон (Аделаида) интермодальдық терминалдарында басталады немесе аяқталады. Олар Кэтрин, Теннант Крик және Элис Спрингс қалаларындағы интермодальдық пункттерде тоқтайды. 2011 жылдың желтоқсанында болған рельс жолдан шығу оқиғасынан кейін Oz Minerals компаниясы желіні Порт-Аделаида арқылы оңтүстікке экспорттау үшін пайдалануды шешті. Дарвиннің құрғақ көлемді тауарларын экспорттау көрсеткіштері тау-кен өндірісінің тұрақсыздығын көрсетеді. 2010–2011 қаржы жылында темір жол арқылы Порт-Дарвинге жеткізілген темір кені, марганец және мыс концентратынан тұратын экспорттық тауар көлемі алғаш рет 3 миллион тоннан асты. Мыс тасымалы тоқтатылғаннан кейін, 2013–2014 жылғы темір мен марганец көрсеткіші 2,7 миллион тоннаны құрады. 2015–2016 жылдары темір кенін өндіру тоқтатылғаннан кейін, тек марганец қалды. 2018–2019 жылдары марганец экспорты 900 000 тоннаны құрады. 2009 жылдан бері компания Prominent Hill кенінен өндірілген темір оксиді / мыс / алтын кенін Wirrida маңындағы 1,5 км (0,9 миль) қашықтықтағы тұйықтан тасымалдайды, ол кен орнынан батысқа қарай 95 км (60 миль), ал Northgate-тен 129 км (80 миль) қашықтықта орналасқан. 2012 жылы Prominent Hill-ден 22 км (14 миль) қашықтықта жаңа темір кен кеніші – Peculiar Knob ашылды. 2015 жылы өндіріс тоқтағанға дейін оның өнімі Wirrida тұйығында, Prominent Hill жүк тиеу орнынан солтүстікке қарай орналасқан айналма жолда тиелді. 2019 жылы Аделаида мен Таркула арасында кең ауқымды жол жаңарту бағдарламасы басталды, бұл ауыр жүк пойыздарының жоғары жылдамдықпен жүруіне мүмкіндік беруді көздеді. Жыл ішінде рельстер төселді, ал 2020 жылға жоспарланған жұмыстарға ағаш тіреулерді бетонмен алмастыру кірді.
Станциялар
Бастапқы CAR және NAR тар жол желілері бойында вагондарды және жолаушыларды түсіру және көтеру үшін көптеген шағын станциялар, тұйық теміржолдар мен аялдамалар болған. Бірақ 2004 жылдан кейінгі стандартты кеңдіктегі жолда жүк тасымалы толығымен жүзеге асырылды. Қазір станциялар тек Алис-Спрингс, Теннант-Крик, Кэтерин және Дарвинде ғана бар. Сонымен қатар, 1859 м (2000 ярд) ұзындығындағы өткізу тізбектері де бар: Алис-Спрингстің оңтүстігінде 12, солтүстігінде 3.