Кіріспе
Британдық Корольдік Әскери-теңіз флотының пре-дредноут тізімдік кеме класы
Дункан класы – 1900-шы жылдардың басында Корольдік Әскери-теңіз флоты үшін салынған алты пре-дредноут тізімдік кеме класы. Алты кеме – , , , , және – ресейлік теңіз құрылысына, атап айтқанда, оларға қарсы тұру үшін арнайы дайындалған "Керемет" әскерінің екінші класты жылдам тізімдік кемелеріне жауап ретінде тапсырылды. Ең басты жобалау мәселесі – жоғары ең жоғары жылдамдықты ресейлік кемелердің күмәнді (және дұрыс емес) жылдамдығына сәйкес келтіру, сонымен қатар, қарудың бірдей батареясын сақтау және суырудың өсуін болдырмау. Бұл брондау қорғанысында елеулі келісімге мәжбүр етті, бірақ кемелер садақ қорғанысының қайта қаралған жүйесін қабылдады, ол басқа жобаларда көшірілді. 1906 жылы "Монтегю" Ланди аралынан қашып кетіп, құтқару мүмкін болмады. Кластың қалған мүшелері үшін бұл кезең негізінен оқиғасыз өтті. 1914 жылдың тамыз айында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін кемелер Ұлы флотты нығайтуға жіберілді, онда олар Германияны блокадалауға көмектесу үшін Солтүстік патрульде пайдаланылды. Қарашада "Расселл" мен "Эксмут" Зеебрюггеге бомба тастады, бірақ басқа жағдайда Дункан соғыстың алғашқы айларында ешқандай әрекет етпеді. "Корнуоллис" 1915 жылдың басында Дарданелл жорығына қатысты, ал кластың басқа мүшелерінің көпшілігі оған сол жылдың ішінде қосылды. "Дункан" Атлант теңізінде, кейін Адриатика теңізінде қызмет етті, ал "Альбемарл" Ұлы флотта қалды, кейін портты күзету үшін Ресейдің Мурманск қаласына барды. "Расселл" мен "Корнуоллис" 1916 жылдың сәуірінде және 1917 жылдың қаңтарында неміс кемесімен батты. Соғыстың соңғы екі жылында кластың үш тірі қалған мүшесі аз белсенділік көрсетті, бірақ "Дункан" мен "Эксмут" Грекияға одақтастардың араласуына қатысты. Соғыстан кейінгі кезеңде әскери күштері азайып, үш кеме де 1920 жылы ысырып тасталды.
All members of the class served in the Mediterranean Fleet after completion, thereafter joining the Home, Channel, and Atlantic Fleets over the next ten years. In 1906, Montagu was wrecked off Lundy Island and could not be salvaged. The period passed largely uneventfully for the other members of the class. Following the outbreak of the First World War in August 1914, the ships were sent to reinforce the Grand Fleet, where they were used on the Northern Patrol to help blockade Germany. In November, Russell and Exmouth bombarded Zeebrugge, but otherwise the Duncans saw no action in the first months of the war. Cornwallis participated in the Dardanelles campaign beginning in early 1915, and most of the other members of the class joined her there over the course of the year. Duncan instead served in the Atlantic and later in the Adriatic Sea and Albemarle remained with the Grand Fleet and later went to Murmansk, Russia, to guard the port. Russell and Cornwallis were sunk by German U boats in April 1916 and January 1917, respectively. The three surviving members of the class saw little activity in the final two years of the war, though Duncan and Exmouth were involved in the Allied intervention in Greece. All three ships were ultimately sold for scrap in the immediate post war reduction in naval strength and were broken up in 1920.
Дизайн
Дункан класының алты кемесі 1890 жылдардың ортасында басталган ресейлік кемелерге жауап ретінде тапсырылды. Сол кезде британдықтар ресейлік кемелердің ең жоғары жылдамдыққа ие болуға қабілетті екеніне (бірақ қызметте олар соншалықты жылдам болмады) қате сенді, сондықтан Кеме құрылысы директоры Уильям Генри Уайт британдық жауапты жобалауға кірісті. Оның алғашқы ұсыныстары 1898 жылдың ақпанына дейін аяқталды, бірақ Адмиралтейство кеңесі жаңа кемелерде тағы жұмыс істеу қажет деп шешті, сондықтан бұрынғы кемелердің өзгертілген нұсқалары тапсырылды. Бұл кемелер Уайттың жобасының кейбір элементтерін, атап айтқанда, кеме бауындағы броньдық қорғаудың жаңартылған схемасын қамтыды, ол броньды белдеудің екі шетін байланыстырған ауыр көлденең бөлімшенің орнына, бүйірлік броньды кеменің бауына дейін жалғастырды, бірақ қалыңдығы азайтылды; осылайша бес кеме салынды. Уайт содан кейін Пересветке жауап беру жобасымен айналысып, 1898 жылдың 14 маусымында жаңартылған нұсқасын аяқтады. Қажетті 19 түйін жылдамдыққа қол жеткізу үшін, Formidable кемелерінен ығысуды азайтып, алдыңғы британдық линкорлары тасыған төрт зеңбірек батареясын сақтап, Уайт маңызды қысқартулар жасауға мәжбүр болды, әсіресе броньдық қорғаныс тұрғысынан. Олар Formidable немесе London типтерінің тікелей дамуы емес, кішірек кемелердің эволюциясын білдірді. Дункан класының кемелері Канопус класынан шамамен мың тонна ауыр болды, және ығысудың артуымен, олар қуаттырақ зеңбіректерге, ауыр броняға және ең жоғары жылдамдықты 1-2 түйінге арттыруға ие болды. Бұл жетістіктерге қарамастан, Дункан кемелері қызметте көңілі толмады, себебі олардың қорғаныс қасиеттері төмендеді, бұл оларды олармен салыстырылатын нағыз бірінші класс линкорларынан кемітеді. Дегенмен, олар Пересветке қарсы салынып, одан әлдеқайда жоғары болды, және олар салынған кездегі ең жылдам линкорлардың бірі болды. Соңғы жоба бекітілгеннен кейін, маусым мен қыркүйек аралығында кеме құрылысы жобаларына шағын түзетулер енгізілді, ал келесі айда кеме құрылысы келісімшарттары бойынша тендерлер жіберілді. 1898 жылғы бағдарламаға байланысты қоғамдық қысым – Пересветтен баяу болған алғашқы үш London кемесіне – алғашқы төрт Дунканға қаржы бөлген арнайы қосымша бағдарламаның қабылдануына әкелді, олардың барлығы 1899 жылы салынды. Тағы екеуі 1899 жылғы бағдарлама бойынша қосылды.
Жалпы сипаттамалары мен машиналары
Дункан класының кемелерінің жалпы ұзындығы 132 метр (432 фут), ені 23 метр (75 фут) және суға бату тереңдігі 8 метр (25 фут) болатын. Дункан класындағы соғыс кемелерінің қалыпты жағдайдағы суыру салмағы және толық жүктелгендегі салмағы белгілі бір шамада болатын. Олардың екі тік бағанасында ұрыс платформалары орнатылған. Әр платформада іздеу шамдары (прожекторлар) болған, ал алдыңғы және артқы көпірлерге тағы төрт іздеу шамы орнатылған. Кемелердің корпустары бойлық переборкалармен бөлінген, бұл су астындағы зақымдануды өтеу үшін қарсы су басуға мүмкіндік беруі керек еді, бірақ көптеген британдық "пре-дредноут" кемелеріндегідей, бөлімді жылдам су басуға қажетті жабдық жеткіліксіз болды. Бойлық переборкаларды қолдану туралы шешім негізінен кемелердің тұрақтылығын сақтау үшін қабылданды, себебі бұл оларды қару платформалары ретінде тұрақтырақ етті. Олардың экипажы 720 офицер мен матростан тұрды, бірақ қызмет ету кезеңінде бұл сан өзгерді; 1904 жылы "Расселл" кемесінде 736 адамдық экипаж болды, ал сол жылы флагмандық кеме ретінде қызмет еткен "Эксмут" кемесінде 762 адамдық экипаж болды. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Расселл" кемесінің экипажы 781 адамға дейін өсті. Кемелер 1-типті сымсыз телеграф құрылғыларымен жабдықталған, "Эксмут" кемесінен басқа, ол 2-типті құрылғыларды алды. Кластың қалған бөлігі мансап барысында 1-типті құрылғыларын 2-типті құрылғылармен ауыстырды, "Монтегю" кемесінен басқа, ол сол кезде жарақат алған болатын. "Корнуоллис" және "Расселл" кемелері ақырында 3-типті сымсыз хабар таратушыларды алды. Кемелерде әртүрлі шағын қайықтар болды, олардың саны қызмет ету кезеңінде өзгерді, олардың ішінде бу және желкенді кемелер, бумен жүретін қайықтар, кескіштер, кит аулау қайықтары, жеңіл қайықтар, салдар және т.б. болды. Дункан класының кемелері екі 4-цилиндрлі үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған, олар екі ішкі бұрылысты, төрт пернелі винттерді қозғалтты. Буды 24 Белльвиль қазандығы қамтамасыз етті. Қазандықтар төрт қазандық бөліміне бөлінді, олардың екеуінде сегіз қазандық, ал қалған екеуінде төрт қазандықтан болды; олар екі жақын орналасқан түтікшеге жиналды. Дункан класының кемелерінің ең жоғары жылдамдығы шамамен болды, бірақ сынақ кезінде олардың ең жоғары жылдамдығы диапазонында болды, ал қуаты жобалық көрсеткіштен сәл асып түсті. Круиздік жылдамдықпен кеме шамамен уақыт бойы жүре алатын.
Қару-жарақ
Дунканның төрт 12 дюймдік 40 калибрлі зеңбірегі болды, олар алдыңғы және артқы бөліктерде орналасқан екі зеңбірек мұнарасына орнатылған. Бұл "Формидбел" және "Лондон" класс кемелеріндегідей бірдей зеңбіректер мен орнатулар еді, бірақ салмақты азайту мақсатында барбеттерінің диаметрі кішірейтілді. Сәл тар барбеттерді ескере отырып, зеңбірек үйлерінің де мөлшері кішірейтілуі керек болды, бірақ зеңбіректер сол BVI типіндегі орнатуларда сақталды. Орнатулардың көтерілу бұрышы 5 градустан 13,5 градусқа дейін болды, ал зеңбіректі қайта зарядтау үшін 4,5 градусқа бұру қажет болды. Зеңбіректердің бастапқы жылдамдығы белгілі болды, және олар 12 дюймдік Крупп бронясын жарып өте алатын. Ең жоғарғы көтерілу бұрышында зеңбіректердің ату қашықтығы белгілі болды. Кемелерде сондай-ақ, бұрынғы британдық линкорларындағыдай, он екі 45 калибрлі зеңбіректен тұратын қосалқы батарея да орнатылған. Зеңбіректердің ату доғасын жақсарту және зеңбіректер алға немесе артқа атылғанда корпустағы жарылыс әсерін азайту үшін казематтар корпустың қабырғаларынан сәл шығарылған. Жобалаушылар әр жақтан екі зеңбіректі жоғарғы палубаға көшіруді қарастырды, бірақ мұндай жағдай оқ-дәрілерді қоймадан тасымалдауды қиындатады деп шешті. Зеңбіректердің бастапқы жылдамдығы белгілі болды. Бұл зеңбіректер ең жоғарғы көтерілу бұрышында 14 градусқа дейін Крупп бронясының алты дюймын жарып өте алатын, бұл зеңбіректерге мақсаттарды белгілі бір қашықтыққа дейін атқылауға мүмкіндік берді. Торпедолық қайықтардан қорғану үшін олар он 12 фунттық және алты 3 фунттық зеңбіректерді тасымалдады. Сол кездегі линкорларға тән болғандай, олардың корпусына төрт торпедо түтігі де орнатылған. 1915 жылы аман қалған бес кемеге екі зениттік зеңбірек берілді. "Альбемарл", "Дункан" және, мүмкін, "Эксмут" өздерінің артқы құрылымдарына орнатты, ал "Рассел" өздерінің кордектік палубасына, ал "Корнуоллис" өздерінің алдыңғы казематтарының үстіне орнатты. 1916 және 1917 жылдар аралығында "Альбемарл" өздерінің казематтық зеңбіректерін алып тастады, ал алты дюймдік зеңбіректердің төртеуі 12 фунттық батареяға ауыстырылды, ал екі зеңбірек орын босату үшін алынып тасталды. Алты дюймдік зеңбіректер қорғалған айналмалы орнатуларға орналастырылды. 1917–1918 жылдары "Альбемарл" кемесі қалған 12 фунттық зеңбіректерді толығымен алып тастады.
The ships also mounted a secondary battery of twelve 45 calibre guns mounted in casemates, the same battery carried by earlier British battleships. The casemates were sponsoned further out from the sides of the hull, however, to improve their firing arcs while reducing blast effects on the hull when the guns fired ahead or astern. The designers considered moving two of the guns per side to the upper deck to improve their fighting capabilities in heavy seas, but decided that such an arrangement would hamper ammunition movement from the magazines. The guns had a muzzle velocity of These guns could penetrate six inches of Krupp armour at Maximum elevation was 14 degrees, which allowed the guns to engage targets out to For defence against torpedo boats, they carried ten 12 pounder guns and six 3 pounder guns. As was customary for battleships of the period, they were also equipped with four torpedo tubes submerged in the hull. In 1915, the five surviving ships received two anti aircraft guns. Albemarle, Duncan, and probably Exmouth had theirs installed on their aft superstructure, while Russell had hers mounted on her quarterdeck and Cornwallis had her guns placed atop their forwardmost casemates. Between 1916 and 1917, Albemarle had her casemate guns removed, with four of the 6 inch guns being relocated to the 12 pounder battery and two of those guns being removed to make room. The 6 inch guns were placed in shielded pivot mounts. In 1917–1918, Albemarle had the rest of her 12 pounders removed altogether.
Қару-жарақ
Дункан класы Формидабель класының негізгі броньдық орналасуын қабылдады, бірақ алдыңғы бронь схемасына маңызды өзгерістер енгізілді және қорғаныс деңгейі айтарлықтай төмендетілді. Бұрынғы жауынгерлік кемелерде екі бас батарея мұнарасының қасында аяқталатын жартылай броньды белдеу қолданылған. Белдеудің ұштары көлденең бөлімдер арқылы қосылып, кемелердің оқ-дәрі қоймаларын және күштік қондырғыларын қорғайтын орталық цитадельді құрады. Бұл құрылым кеменің басы мен қауырсынының қорғалмауына, демек, жаудың отына өте осал болуына әкелді. Уайт қорғалмаған бас бөлігінің тіпті жеңіл артиллериямен суға батып кетуі мүмкін екенін, бұл жылдамдық пен маневрлеуді төмендетуі мүмкін екенін білді. Дuncan кемелері жылдам жауынгерлік кемелер ретінде жоспарланғандықтан, Уайт осы зиянды азайту үшін алдыңғы көлденең бөлімді толық белдеудің пайдасына жойды. Белдеудің негізгі бөлігі жуан болды және алдыңғы мұнараның алдына дейін созылды, содан кейін біртіндеп кеми, , содан кейін , содан кейін , және ақырында қауырсынға жақын жерде болды. Кеменің артқы бөлігінде дәстүрлі көлденең бөлім сақталды, ол да 7 дюйм қалыңдықта болды. Көлденең бөлімнен кейін корпус жуан қабырғалармен қорғалды. Көлденең қорғаныс кемелердің өмірлік маңызды бөліктерін қорғайтын екі броньды палубадан тұрды. Басты палуба қауырсынан артқы көлденең бөлімге дейін созылып, белдеудің үстіне жалғастырылды; оның қалыңдығы 1-2 дюймды құрады, кеменің орталық бөлігінде қалың бронь, ал басында жұқа болат болды. Орталық цитадельді ғана жабатын және белдеуге қарай еңкейтін екінші палубаның қалыңдығы 1 дюймды құрады. Палубалар арасындағы және белдеудің артындағы кеңістіктер көмірді сақтау үшін пайдаланылды, бұл қабырғалық қорғаныстың күшін арттырды. Кеменің басы мен қауырсынында су сызығының астында қисық броньды палуба болды, ол барбеттерден корпустың екі шетіне дейін созылды және қалыңдығы 1-2 дюймды құрады. Кемелердің бас батарея мұнараларының алдыңғы және бүйірлік беттері жуан, артқы жақтары және шатырлары 2–3 дюймды құрады. Мұнаралар белдеудің үстіндегі сыртқы бетінде және белдеудің артында 7 дюйм қалыңдықтағы барбеттердің үстінде орналасқан; олардың ішкі беттері тиісінше 10 және 4 дюймға дейін азайтылды. Казематты батарея броньды пластиналармен қорғалды, ал олардың оқ-дәрі көтеру құралдары 2 дюймдік броньмен қорғалды. Кемелердің алдыңғы басқару мұнараларының қабырғалары 10–12 дюйм, ал артқы басқару мұнараларының қабырғалары 3 дюймды құрады.
Қызмет тарихы
1903-1904 жылдары қолданысқа енгізілгеннен бастап, барлық алты кеме Жерорта теңізі флотында қызмет етті, алайда олардың бөлімде болған мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болды, барлық кемелер 1905 жылы Канал флотына қайта тағайындалды. Эксмут және Расселл сол кезде Жерорта теңізі флотынан кетіп, 1904 жылы Канал флотына қосылғанға дейін Ұлыбритания флотында қысқа мерзім қызмет етті. 1906 жылдың 30 мамырында Монтегю Ланди аралында қарап отырып, жағаға тірелді. Кемені жөндеу және қайтадан суға шығару әрекеттері ұзаққа созылғаннан кейін, ол тасталып, сол жерде бұзылды. Бес кеме 1907 жылы Атлантика флотына ауыстырылды, бірақ Дункан мен Эксмут 1908 жылы Жерорта теңізі флотына тағы бір рейс жасады. Келесі жылы Корнуоллис пен Расселл де оларға қосылды. 1908 жылдың шілдесінде Расселл, Альбемарл, Дункан және Эксмут Квебекке 300 жылдығына орай Канадаға сапар шекті. Альбемарл 1910 жылға дейін Атлантикада болды, содан кейін ол Ұлыбритания флотына қайта тағайындалды. Басқа төрт кеме 1912 жылы оған қосылды, олар бірінші 4-ші шайқас эскадрильясын, кейіннен 6-шы шайқас эскадрильясын құрды. Олар 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін 6-шы эскадрильяда болды. Жаулық әрекеттердің басталуымен Ұлы флоттың қолбасшысы адмирал Джон Джеллико 6-шы эскадрильяның кемелерін соғысқа дейінгі жоспарларға сәйкес британдық негізгі флотты нығайту үшін жіберуді сұрады. Бес Дункан Германияның алыс блокадасын сақтап, Солтүстік патрульдегі крейсерлерді нығайту үшін пайдаланылды. Ұлы флотпен қызмет еткенде, кемелер 3-ші шайқас эскадрильясына тағайындалды. 2 қарашада олар Солтүстік теңіздің оңтүстігінде неміс теңіз қызметінің күшеюіне байланысты Канал флотына ауыстырылды. Рассел мен Эксмут қарашаның соңында неміс басып алған Зеебрюггеге бомба тастады, ол U- қайықтары үшін алдыңғы теңіз базасы ретінде пайдаланылды, бірақ олар аз зақым келтірді және немістер операцияларды тез арада қайта бастады. Кемелер сол жылдың соңына дейін британдық жағалауды неміс шабуылынан қорғауға пайдаланылды, ал 1915 жылдың бірінші жартысында 6-шы эскадрилья біртіндеп таратылды. 1915 жылдың қаңтарында Корнуоллис алғашқы болып кетіп, Осман империясына қарсы Дарданелл жорығына аттанды. Ол Дарданеллді қорғайтын жағалаудағы бекіністерге көптеген шабуылдарға қатысты, бірақ олардың барлығы бұзылмады, бұл Корнуоллис де қолдаған Галлиполи науқанына әкелді. Альбемарл сәуір айында Солтүстік патрульде қызмет атқару үшін Ұлы флотқа қайта шақырылды. Мамыр айында Эксмут та Дарданелл эскадрильясын нығайтуға жіберілді. Ол ауыр торпедаға қарсы торлармен жабдықталған, аймақтағы неміс U- қайықтарының қаупі арта түскендіктен, Кефалода, сағаның сыртында орналасқан жалғыз соғыс кемесі болды. 1915 жылдың шілдесінде Дункан Финистерр-Азор-Мадейра станциясына ауыстырылды. Содан кейін ол Адриатикадағы итальяндық флотқа қосылды, онда ол аз белсенділік көрді. Расселл 1915 жылдың қарашасында Дарданелл жорығына ауыстырылды; Альбемарл сол уақытта кетуге тиіс еді, бірақ ол дауыл кезінде қатты зақымдалды және сапарға шыға алмады. Расселл 1916 жылдың қаңтарында Хелс түбегінен эвакуациялауды қолдаудан басқа, онда аз ғана іс-әрекет көрді. Альбемарл 1916 жылдың қаңтарына дейін Ұлы флотпен бірге болды, ол ресейлік Мурманск портына күзет кемесі ретінде тағайындалды. 1916 жылдың 27 сәуірінде Мальта маңында жүріп, Расселл SM U 73 кемесі қойған екі әскери минаға соқты. Ол тез арада өртеніп, жарылып, кейін суға батып, 125 адам қаза тапты. Корнуоллис 1917 жылдың 9 қаңтарында осындай тағдырмен кездесті, ол торпедамен ұшырылып, SM U 32 батты, бірақ ол экипаждың көпшілігі эскортты эсминецтермен эвакуацияланғаны үшін ұзақ уақыт бойы суда қалды; бату кезінде он бес адам ғана қаза тапты. Эксмут пен Дункан Грекияның Салоника қаласында 1916 жылы Ноемвриана төңкерісіне Достасқандардың араласуы кезінде орналасқан. Екі кеме де интервенция аясында өз адамдарын құрлыққа жіберді. Альбемарл 1916 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияға оралды және өмірінің қалған бөлігінде қамауға алынды. Ол, Эксмут және Дункан соғыстан аман қалды және үшеуі де 1920 жылы металл тескілеріне сатылды.