1815 жылғы ғылым мен технология: Марс метеориті, Ламарк жануарлар туралы еңбек, атомық салмақ гипотезасы, шоколадқа қосымшалар. Жаңалықтар мен ашылулар!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1815 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1815 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия және ғарыш ғылымдары
3 қазан – Марс планетасының Chassigny метеориті Францияның Жоғарғы Марна департаментіндегі Chassigny қаласына құлады.
October 3 – The Chassigny Martian meteorite falls in Chassigny, Haute Marne, France.
Биология
Жан Батист Ламарк омыртқасы жоқ жануарлардың табиғи тарихы" атты еңбегін жариялауға кіріседі.
Jean Baptiste Lamarck begins publication of Histoire naturelle des animaux sans vertèbres.
Химия
Уильям Прут аты-жөнін жасырып, барлық элементтің атомдық салмағы сутегінікінен бүтін сан еселік екендігі туралы гипотезасын жариялайды. Голландиялық химик Коенрад ван Хоутен шоколадтың қышқылдығын азайту үшін оған сілтілі тұздар қосады.
William Prout anonymously publishes his hypothesis that the atomic weight of every element is an integer multiple of that of hydrogen. Dutch chemist Coenraad van Houten introduces alkaline salts to chocolate to reduce its bitterness.
Жер ғылымдары
5 сәуір – Индонезияның Сумбава аралында Тамбора тауының жанартаулық жарылысы. Осы апаттың тікелей салдарынан шамамен 92 мың адам қаза тапты, бұл тарихқа енген ең ірі жанартау жарылысы. Жарылыс атмосфераға қаншама вулкандық күл шашыратып, әлемдік ауа райы үлгілерін өзгертті, нәтижесінде 1816 жыл «Жаз болмаған жыл» деп аталды. 1 тамыз – Уильям Смит Ұлыбританияның алғашқы ұлттық геологиялық картасын, «Англия мен Уэльстің және Шотландияның бір бөлігінің қабаттарының суреті» атты еңбегін жариялады.
April 5 – Volcanic eruption of Mount Tambora on the Indonesian island of Sumbawa. About 92,000 people die as a direct consequence of this disaster, the largest volcanic eruption in recorded history. The eruption sends so much volcanic ash into the atmosphere that weather patterns around the world are altered, causing 1816 to be the "Year Without A Summer". August 1 – William Smith publishes the first national geological map of the United Kingdom, A Delineation of the Strata of England and Wales, with part of Scotland.
Медицина
10 шілде – Аптекарьлер заңы Ұлыбританияда лицензиясы жоқ медициналық тәжірибешілерге тыйым салады. Француз химигі Мишель Э. Шеврль холестериннің құрамын ашады, оны адамның өт тастарында талдайды, бірақ оның атеросклерозбен себептік байланысы белгісіз күйде қалады.
July 10 – Apothecaries Act prohibits unlicensed medical practitioners in the United Kingdom. Cholesterol is discovered by French chemist Michel E. Chevreul, who analyzes it in human gall stones, but its causal relationship with atherosclerosis remains unknown.
Физика
Жан Батист Биоттың тәжірибелері сұйықтардағы жарық поляризациясында поляриметрияны ашады. Швециялық химик Йонс Якоб Берзелиус гадолинитте, өзінің ішкі активтілігінен шығатын альфа бөлшектерінен зақымданған радиоактивті минералда атомдық ыдырауды жасайды.
Experiments by Jean Baptist Biot reveal polarimetry in the polarization of light in liquids. Atomic decay is discovered by Swedish chemist Jöns Jakob Berzelius in gadolinite, a radioactive mineral damaged by alpha particles released in its own activity.
Технология
3 қараша – Сэр Хамфри Дэви көмір шахталарында қолданылатын қауіпсіздік шамды, Дэви лампасын өнертабысын жариялады. Леви Спир Пармли тіс тазартқыш жіпті ойлап тапты.
November 3 – Sir Humphry Davy announces his discovery of the Davy lamp as a coal mining safety lamp. Dental floss is invented by Levi Spear Parmly.