Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1814 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1814 in science and technology involved some significant events, listed below.
Химия
Ж. Якоб Берцелиус «Электрохимиялық теория мен химиялық пропорцияларды қолдану арқылы минералогияның таза ғылыми жүйесін құруға талпыныс» ("Försök att genom användandet af den electrokemiska theorien och de kemiska proportionerna grundlägga ett rent vettenskapligt system för mineralogien") атты еңбегін жариялайды.
J. Jacob Berzelius publishes Försök att genom användandet af den electrokemiska theorien och de kemiska proportionerna grundlägga ett rent vettenskapligt system för mineralogien ("An attempt to establish a pure scientific system of mineralogy, by the application of the electro chemical theory and the chemical proportions").
Математика
Питер Барлоу «Жаңа математикалық кестелер» және «Жаңа математикалық және философиялық сөздік» жариялайды. «Барлоу кестелері» 150 жыл бойы қайта-қайта басылып тұрады.
Peter Barlow publishes New Mathematical Tables and A New Mathematical and Philosophical Dictionary. 'Barlow's Tables' continue to be reprinted for 150 years.
Метеорология
Тамыз – Уильям Чарльз Уэллс бірінші дұрыс ғылыми түсіндірмесін жұмыр жер бетіндегі нәрге дейін жариялады.
August – William Charles Wells publishes the first correct scientific explanation of dew.
Медицина
Сәуір – Абрахам Коллес «Эдинбург медициналық және хирургиялық журналында» «Радиус білезік аяғының сынуы туралы» деген мақала жариялайды, онда бұл жарақатты сипаттап, осы жарақат Коллес сынығы деп аталады. 23 қазан – Жозеф Карпу мұрынға пластикалық операция жасап, оны жақсартады.
April – Abraham Colles publishes "On the Fracture of the Carpal Extremity of the Radius" in the Edinburgh Medical and Surgical Journal, describing the injury which continues to be known as Colles' fracture. October 23 – Joseph Carpue performs plastic surgery on the nose.
Физика
"Лапластың жындысы", себептік детерминизмді білдіретін түсінік, Пьер Симон Лапласпен жарияланды. Жозеф фон Фраунгофер күн спектріндегі қазір Фраунгофер сызықтары деп аталатын қара сіңіру сызықтарын ашты.
'Laplace's demon', an articulation of causal determinism, is published by Pierre Simon Laplace. Joseph von Fraunhofer discovers the dark absorption lines in the spectrum of the sun now known as Fraunhofer lines.
Технология
25 шілде – Джордж Стивенсон өзінің алғашқы булы локомотивін, Англияның Тайнсайд аймағындағы Киллингворт кеніші үшін «Блюхер» локомотивін пайдалануға қосты. Кейін – Бостон Өндіріс компаниясының Чарльз өзені бойындағы Уолтемде (Массачусетс штаты) салынған, Пол Мудидің Фрэнсис Кэбот Лоуэлл мен «Бостон Ассошиэйтс» үшін жобалаған және Уолтем-Лоуэлл өндіріс жүйесін құратын мақта тоқу фабрикасының құрылысы аяқталды. «Әлемдегі алғашқы күрделі машина, ауыстырылатын бөлшектерден сериялық өндіріспен жасалған» – Эли Терридің ағаш тіреулі және өрнекті сағаты өндіріс желісінен шықты, бұл Плимут, Коннектикут қаласында болды. Генрих Штёлцель мыс аспаптар үшін поршень клапанының бір түрін ойлап тапты. Дитрих Николаус Винкель Амстердамда метрономның бір түрін ойлап тапты.
July 25 – George Stephenson puts his first steam locomotive in service, the Blücher for Killingworth Colliery on Tyneside in England. Late – Completion of the Boston Manufacturing Company's integrated cotton weaving mill on the Charles River at Waltham, Massachusetts, engineered by Paul Moody for Francis Cabot Lowell and 'The Boston Associates', and inaugurating the Waltham Lowell system of manufacturing. "The world's first complex machine mass produced from interchangeable parts", Eli Terry's wooden pillar and scroll clock, comes off the production line in Plymouth, Connecticut. Heinrich Stölzel invents a form of piston valve for brass instruments. Dietrich Nikolaus Winkel invents a form of metronome in Amsterdam.