Арнаулы білім беру

Арнайы білім беру – мұқтаждығы бар оқушыларға жеке дағдыларға қарай оқыту. Оқу қиындықтары, даму кемістіктері бар балаларға көмектеседі. Әдістер, жабдықтар бейімделеді.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: Special education — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Арнайы білім беру (арнайы білім беру, көмекші білім беру, балама білім беру, ерекше оқушы білім беру, арнайы білім, SDC және SPED) – бұл оқушылардың жеке ерекшеліктерін, мүмкіндіктерін шектеулерін және ерекше қажеттіліктерін ескере отырып білім беру практикасы. Бұл оқыту әдістерін жеке жоспарлап, жүйелі түрде бақылау, жабдықтар мен материалдарды бейімдеу және қолжетімді ортаны ұйымдастыруды қамтиды. Осындай шаралар ерекше қажеттіліктері бар адамдарға мектепте және қоғамда жоғары деңгейге жетуіне көмектесуге арналған, бұл мүмкіндік оқушыға тек қанағы сыныптағы білім беруге қол жеткізілсе, болмауы мүмкін. Арнайы білім беру оқу қабілеттері шектеулі оқушылар үшін оқу қиындықтары, оқуға қабілетсіздік (мысалы, дислексия), сөйлеу кемістіктері, эмоционалдық және мінез-құлық бұзылыстары, физикалық мүмкіндіктері шектеулі болу (мысалы, остеогенез имперфекта, церебральды паралич, лиссэнцефалия, Санфилиппо синдромы және бұлшықет дистрофиясы), даму кемістіктері (мысалы, аутизм спектрінің бұзылуы және зиякерлік кемістіктер) және басқа да кемістіктерге бейімделген білім беруді қамтамасыз етуді мақсат етеді. Мүмкіндіктері шектеулі оқушыларға қосымша білім беру қызметтері қажет болуы мүмкін, мысалы, оқытудың әртүрлі тәсілдері, технологияны қолдану, арнайы жабдықталған оқу ортасы, ресурстық кабинет немесе жеке сынып. Кейбір білім беру сарапшылары дарынды балаларға арналған білім беруді де «арнайы білім беру» санатына жатқызуы мүмкін, бірақ бұл педагогикалық тәсіл студенттердің қабілеттеріне байланысты арнайы білім беруден өзгеше. Зиякерлік дарындылық – оқынудағы ерекшелік және оны дамыту үшін арнайы оқыту әдістері немесе әртүрлі білім беру бағдарламалары қажет болуы мүмкін, бірақ «арнайы білім беру» термині көбінесе мүмкіндіктері шектеулі оқушыларға арналған оқытуды білдіреді. Арнайы білім беру оқу қиындықтары бар оқушыларға арналған болса, түзету білімі кез келген оқушыға, мүмкіндіктері шектеулі болсын болмасын, қолданылуы мүмкін; мұндағы басты мәселе – олардың дайындықсыздық деңгейіне жетуі, себебіне қарамастан. Мысалы, адамның білімі, азаматтық тәртіпсіздік немесе соғыс кезінде туындаған ішкі орын аудару сияқты жағдайлар салдарынан тоқтап қалса. Көптеген дамыған елдерде оқытушылар оқыту әдістерін және ортаны оқушылардың барынша көп санына қолжетімді болу үшін өзгертеді. Интеграция көптеген оқушылардың әлеуметтік жағдайына оң әсер етеді және оқу үлгерімін жақсартады. Арнайы білім беруге қарама-қарсы – жалпы білім беру, оны қалыпты білім беру деп те атайды. Жалпы білім беру – арнайы оқыту әдістері мен қолдаусыз ұсынылатын стандартты оқу бағдарламасы. Кейде арнайы білім беретін сыныптар мен жалпы білім беретін сыныптар біріктіріледі. Мұндай сыныптар инклюзивті сыныптар деп аталады.

Educating students with special needs

Special education (known as special needs education, aided education, alternative provision, exceptional student education, special ed., SDC, and SPED) is the practice of educating students in a way that accommodates their individual differences, disabilities, and special needs. This involves the individually planned and systematically monitored arrangement of teaching procedures, adapted equipment and materials, and accessible settings. These interventions are designed to help individuals with special needs achieve a higher level of personal self sufficiency and success in school and in their community, which may not be available if the student were only given access to a typical classroom education. Special education aims to provide accommodated education for disabled students such as learning disabilities, learning difficulties (such as dyslexia), communication disorders, emotional and behavioral disorders, physical disabilities (such as osteogenesis imperfecta, cerebral palsy, lissencephaly, Sanfilippo syndrome, and muscular dystrophy), developmental disabilities (such as autism spectrum disorder, and intellectual disabilities) and other disabilities. Disabled students are likely to benefit from additional educational services such as different approaches to teaching, the use of technology, a specifically adapted teaching area, a resource room, or a separate classroom. Some scholars of education may categorize gifted education under the umbrella of "special education", but this pedagogical approach is different from special education because of the students' capabilities. Intellectual giftedness is a difference in learning and can also benefit from specialized teaching techniques or different educational programs, but the term "special education" is generally used to specifically indicate instruction of disabled students. Whereas special education is designed specifically for students with learning disabilities, remedial education can be designed for any students, with or without special needs; the defining trait is simply that they have reached a point of unpreparedness, regardless of why. For example, if a person's education was disrupted, for example, by internal displacement during civil disorder or a war. In most developed countries, educators modify teaching methods and environments so that the maximum number of students are served in general education environments. Integration can reduce social stigmas and improve academic achievement for many students. The opposite of special education is general education, also known as mainstream education. General education is the standard curriculum presented without special teaching methods or supports. Sometimes special education classrooms and general special education classrooms mix. This is called an inclusive classroom.

Тарих

Бұрын ерекше қажеттіліктері бар оқушылардың көпшілігі мектепке қабылдаудан шеттетілген. 1975 жылдың 19 қарашасында Президент Джеральд Форд «Мүгедектерді білім беру» (IDEA) заңын қабылдады. IDEA заңы мүгедектерге тегін, олардың қажеттіліктеріне сай білім беру және қосымша қызметтерді қамтамасыз етеді. Мұндай шеттету әлі де әлем бойынша шамамен 23 миллион мүгедек балаға әсер етеді, әсіресе дамып келе жатқан елдердің кедей, ауылдық аймақтарында. Халықаралық ерекше қажеттіліктері барлар күні жыл сайын 9 желтоқсанда тойланады.

Арнайы қажеттіліктері бар оқушыларды анықтау

Кейбір балалар медициналық тарихына байланысты ерекше білім беруге мұқтаж деп оңай анықталады. Мысалы, олар зиякерлік қабілеттерінің бұзылуымен байланысты генетикалық жағдайға шалдығуы мүмкін, мидың түрлі зақымданулары, дамудың бұзылуы, көру немесе есту қабілеттерінің әлсіреуі немесе басқа да кемістіктері болуы мүмкін. Екінші жағынан, нашар байқалатын кемістіктері бар оқушылар үшін, мысалы, шектес зиякерлік кемістігі немесе нақты оқу қиындықтары (дислексия, дискалькулия және т.б.) бар оқушыларды анықтау үшін екі негізгі әдіс қолданылады: айырмашылық моделі және араласуға жауап беру моделі. Айырмашылық моделі мұғалімнің оқушының жетістіктері күтілген деңгейден төмен екенін байқауына негізделген, сонда мұғалім оқушыға арнайы білім беру маманынан қолдау көрсету туралы шешім қабылдауы мүмкін. Бұл шешімді қабылдамас бұрын мұғалім оқу үлгерімінің төмендігін көрсететін құжаттарды ұсынуы керек. Араласуға жауап беру моделі ертерек араласуды жақтады. Айырмашылық моделі бойынша, егер оқушының зиякерлік деңгейі қалыпты болса және оқу үлгерімі оның зиякерлік коэффициентіне (IQ) сәйкес күтілген деңгейден төмен болса, онда оқушыға арнайы білім беру қызметтері көрсетіледі. Бұл модель мектеп жүйесінде көп жылдар бойы басым болғанымен, зерттеушілер тарапынан бұл тәсілге көп сын айтылды (мысалы, Аарон, 1995, Фланаган және Масколо, 2005). Сынның бір себебі – оқу қиындықтарын (SLD) үлгерім мен IQ арасындағы айырмашылық негізінде диагностикалау емдеудің тиімділігін болжамайды. Ұқсас үлгерім көрсетіп, сонымен қатар төмен IQ-сы бар оқушылар, қалыпты немесе жоғары IQ-сы бар оқушылармен бірдей деңгейде емдеуден пайда көреді. Араласуға жауап беру моделі мектепке келген алғашқы немесе екінші жылы оқуда қиындықтарға тап болған балаларды анықтайды. Оларға қосымша көмек көрсетіледі, мысалы, оқуды түзету бағдарламасына қатысу мүмкіндігі беріледі. Балалардың осы араласуға жауабы олардың оқу қабілеті бұзылған деп танылатынын анықтайды. Кейін де қиындықтарды бастан өткергендерге арнайы статус беріліп, қосымша көмек көрсетіледі. Стернберг (1999) ертерек түзету шаралары оқу қабілеті бұзылған балалардың санын едәуір азайта алатынын айтады. Ол сондай-ақ, оқу қиындықтарына назар аудару және мектепте жағдай жасау адамдардың әртүрлі күшті және әлсіз жақтары бар екенін ескермейтінін, сонымен қатар оқушыларға музыка немесе спорт сияқты басқа салаларда емес, тек оқуда қолдау көрсетуді талап ету арқылы оқуға артық көңіл бөлетінін атап өтті.

Some children are easily identified as candidates for special needs due to their medical history. For example, they may have been diagnosed with a genetic condition that is associated with intellectual disability, may have various forms of brain damage, may have a developmental disorder, may have visual or hearing disabilities, or other disabilities. On the other hand, for students with less obvious disabilities, such as those who have borderline intellectual disability or specific learning difficulties (dyslexia, dyscalculia, etc. ), two primary methods have been used for identifying them: the discrepancy model and the response to intervention model. The discrepancy model depends on the teacher noticing that the students' achievements are noticeably below what is expected, at which point the teacher may make the decision for the student to receive support from a special education specialist. Before doing so, the teacher must show documentation of low academic achievement. The response to intervention model advocates earlier intervention. In the discrepancy model, a student receives special education services for a specific learning difficulty (SLD) if the student has at least normal intelligence and the student's academic achievement is below what is expected of a student with his or her IQ. Although the discrepancy model has dominated the school system for many years, there has been substantial criticism of this approach (e. g., Aaron, 1995, Flanagan and Mascolo, 2005) among researchers. One reason for criticism is that diagnosing SLDs on the basis of the discrepancy between achievement and IQ does not predict the effectiveness of treatment. Low academic achievers who also have low IQ appear to benefit from treatment just as much as low academic achievers who have normal or high intelligence. The alternative approach, response to intervention, identifies children who are having difficulties in school in their first or second year after starting school. They then receive additional assistance such as participating in a reading remediation program. The response of the children to this intervention then determines whether they are designated as having a learning disability. Those few who still have trouble may then receive designation and further assistance. Sternberg (1999) has argued that early remediation can greatly reduce the number of children meeting diagnostic criteria for learning disabilities. He has also suggested that the focus on learning disabilities and the provision of accommodations in school fails to acknowledge that people have a range of strengths and weaknesses and places undue emphasis on academics by insisting that students should be supported in this area and not in music or sports.

Жеке қажеттіліктер

Арнайы білім беру бағдарламасы әр оқушының қажеттіліктеріне қарай жасалуы тиіс. Арнайы педагогтар түрлі мүмкіндігі шектеулі оқушыларға олардың жеке қажеттіліктеріне сәйкес қолдаудың үздіксіз спектрін ұсынады. Арнайы білім беру бағдарламаларының жекелендірілуі маңызды, себебі олар нақты оқушының ерекше қажеттіліктерінің жиынтығын қамтуы керек. АҚШ, Канада және Ұлыбританияда білім беру мамандары оқушының жеке білім беру жоспарын (ЖБЖ) пайдаланады. Оқушының жеке оқу жоспарының тағы бір атауы – оқушының жеке оқыту жоспары (ЖОЖ). "ЖБЖ әр баланың ерекше оқу қиындықтарын шешуге және нақты білім беру мақсаттарын қамтуға арналған. Бұл [АҚШ-та] заңдық күші бар құжат. Мектеп ЖБЖ-да уәде еткеннің бәрін қамтамасыз етуі керек". АҚШ-та үш жасқа толмаған балалар үшін жеке отбасылық қызмет жоспары (ЖОҚЖ) баланың барлық салалардағы қазіргі даму деңгейі, бала мен отбасы үшін күтілетін нәтижелер және оларға нәтижелерге жетуге көмектесетін қызметтер туралы ақпаратты қамтиды. АҚШ-та Мүгедектерді білім беру туралы заң (МББЗ) – бұл әрбір мектеп жүйесінің 3-тен 22 жасқа дейінгі әрбір балаға тегін және тиісті мемлекеттік білім беруді қамтамасыз етуін талап ететін федералды заң, баланың мүгедектігінің түріне және ауырлығына қарамастан. Бұл заңның орындалуын қамтамасыз ету үшін үкімет әрбір мектеп жүйесінен федералдық қаржыландыру алу үшін әрбір оқушыға осы білім беру түрін ұсынуды талап етеді. Арнайы қажеттіліктері бар оқушылардың күшті және әлсіз жақтарын анықтау үшін олар бағаланады. Оқушылар сабақтарды меңгеруге, мектепке физикалық қол жеткізуге немесе эмоционалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға осы көмекке мұқтаж болуы мүмкін. Мысалы, егер бағалау оқушының физикалық мүгедектігіне байланысты қолмен жаза алмайтынын көрсетсе, мектеп компьютер ұсынып, тапсырмаларды теруге немесе оқушыға ауызша жауап беруге рұқсат беруі мүмкін. Егер мектеп оқушының үлкен, шулы сыныптағы әрекеттерге алаңдағанын анықтаса, оқушыны кішігірім сыныпқа, мысалы, жеке сыныпқа немесе ресурстық бөлмеге орналастыруы мүмкін. Оқу қиындықтары бар оқушылардың ата-аналары балаларының қандай мүгедектігі бар екенін білуі керек, сонда ғана олар логопедия, еңбек терапиясы және бейімделген дене тәрбиесі сияқты мүмкіндіктерге қол жеткізе алады. Мысалы, егер оқушы академиялық тест тапсырса және нәтижелер оқу түсінігімен қиындықтарды көрсетсе, ата-аналар сөйлеу және тілдік қолдау немесе сыныптағы жағдайларды, мысалы, оқу және жазу тапсырмаларын орындау үшін қосымша уақыт сұрауы мүмкін.

A special education program should be customized to address each student's needs. Special educators provide a continuum of services, in which students with various disabilities receive multiple degrees of support based on their individual needs. It is crucial for special education programs to be individualized so that they address the unique combination of needs in a given student. In the United States, Canada, and the UK, educational professionals use a student's Individualized Education Program (IEP). Another name for a student's Individualized Education Plan is a student's Individual Learning Plan (ILP). "The IEP is meant to address each child’s unique learning issues and include specific educational goals. It is a legally binding document [in the US]. The school must provide everything it promises in the IEP." In the US, for children who are not yet three years old, an Individual Family Service Plan (IFSP) contains information on the child's present level of development in all areas; outcomes for the child and family; and services the child and family will receive to help them achieve the outcomes. In the United States, the Individuals with Disabilities Education Act (IDEA) is a federal law that requires every school system to provide a free and appropriate public education for every child, ages 3 to 22, regardless of how or how seriously that child may be disabled. To ensure that this federal law is obeyed, the government requires every school system provide this type of education to each student in order to receive federal funding. Students with all forms of special needs are assessed to determine their specific strengths and weaknesses. Students may need this help to access subject matter, physically gain access to the school, or meet their emotional needs. For example, if the assessment determines that the student cannot write by hand because of a physical disability, then the school might provide a computer for typing assignments, or allow the student to answer questions verbally instead. If the school determines that the student is severely distracted by the normal activities in a large, busy classroom, then the student might be placed in a smaller classroom such as a separate classroom or resource room. Parents of students with a learning disability must be aware of what type of disability their child has, so they can get access to accommodations such as speech therapy, occupational therapy and adaptive physical education. For example, if a student takes an academic test and it indicates that the student struggles with reading comprehension, parents can request speech and language support or classroom accommodations, such as extra time to complete reading and writing tasks.

Қамтамасыз ету әдістері

Көптеген дамыған елдерде мектептер студенттерге арнайы білім беру қызметтерін ұсынуда әртүрлі тәсілдерді қолданады. Бұл тәсілдерді төрт топқа бөлуге болады, ерекше қажеттіліктері бар оқушының мүмкіндігі шектеулі емес оқушылармен қаншалықты байланыста екеніне байланысты (солтүстік америкалық терминологияны қолдану):

In most developed countries, schools use different approaches to providing special education services to students. These approaches can be broadly grouped into four categories, according to how much contact the student with special needs has with non disabled students (using North American terminology):

Inclusion: In this approach, students with special needs spend all, or most of the school day with students who do not have special needs. Due to the fact that inclusion can require substantial modification of the general curriculum, most schools use it only for selected students with mild to moderate special needs, which is accepted as a best practice. Specialized services may be provided inside or outside the regular classroom, depending on the type of service. Students may occasionally leave the regular classroom to attend smaller, more intensive instructional sessions in a separate classroom, resource room, or to receive other related services that might require specialised equipment or might be disruptive to the rest of the class, such as speech and language therapy, occupational therapy, physical therapy, rehabilitation counseling. They might also leave the regular classroom for services that require privacy, such as counseling sessions with a social worker. Mainstreaming refers to the practice of educating students with special needs in classes with non disabled students during specific time periods based on their skills. Students with special needs are segregated in separate classrooms exclusively for students with special needs for the rest of the school day. Segregation in a separate classroom or special school for students with special needs: In this model, students with special needs do not attend classes with non disabled students. Segregated students may attend the same school where regular classes are provided, but spend all instructional time exclusively in a separate classroom for students with various disabilities. If their special class is located in an ordinary school, they may be provided opportunities for social integration outside the classroom, such as by eating meals with non disabled students. Alternatively, these students may attend a special school.

Инклюзия: Бұл тәсілде ерекше қажеттіліктері бар оқушылар мектеп күнінің бәрін немесе көп бөлігін ерекше қажеттіліктері жоқ оқушылармен өткізеді. Инклюзия жалпы оқу бағдарламасын елеулі өзгертуді талап етуі мүмкін, сондықтан көптеген мектептер оны тек қана ерекше қажеттіліктері жеңіл немесе орташа студенттер үшін қолданады, бұл ең жақсы тәжірибе ретінде қабылданады. Қызметтің түріне байланысты арнайы қызметтер сынып ішінде немесе одан тыс жерде ұсынылуы мүмкін. Студенттер кейде әдеттегі сыныптан бөлек сыныпта, ресурстық бөлмеде кішірек, қарқынды оқыту сессияларына қатысу үшін немесе арнайы жабдықты қажет ететін немесе сыныптың қалған бөлігін бұзатын басқа да қызметтер алу үшін, мысалы, сөйлеу және тіл терапиясы, еңбек терапиясы, физиотерапия, оңалту кеңес беру сияқты сабақтарды қалдыруы мүмкін. Олар, сондай-ақ, әлеуметтік қызметкермен кеңес беру секілді жеке өмірді қажет ететін қызметтерге арналған әдеттегі сыныптан кетуі мүмкін. Интегралды оқыту – бұл арнайы қажеттіліктері бар оқушыларды мүгедектігі жоқ оқушылармен бірге, олардың біліктілігіне байланысты белгілі бір уақыт аралығында оқыту. Арнайы қажеттіліктері бар оқушылар оқу күнінің қалған бөлігінде тек қана ерекше қажеттіліктері бар оқушылар үшін жеке сыныптарда бөлінген.

Жеке сыныпта немесе арнайы мектепте бөліну: Бұл модельде ерекше қажеттіліктері бар оқушылар мүгедек емес оқушылармен сабаққа қатыспайды. Бөлінген оқушылар тұрақты сабақ өткізілетін бір мектепке бара алады, бірақ барлық оқу уақытын әртүрлі мүгедектер үшін жеке сыныпта өткізеді. Егер олардың арнайы сыныптары қарапайым мектепте болса, оларға сыныптан тыс әлеуметтік интеграция мүмкіндіктері ұсынылуы мүмкін, мысалы, мүгедек емес оқушылармен тамақтану арқылы. Басқаша айтқанда, бұл оқушылар арнайы мектепке бара алады.

Мүгедектер үшін тиімді оқыту

Мақсатқа бағытталған: Әр баланың жеке қажеттіліктерін анықтайтын жеке білім беру бағдарламасы (ЖББ) болуы тиіс. Балаға оның қажеттіліктеріне сәйкес қызметтер көрсетілуі керек. Бұл қызметтер балаға жылдық мақсаттарына жетуге көмектеседі, олар әр оқу тоқсанының соңында, ал қысқа мерзімді мақсаттар бірнеше ай сайын бағаланады. Зерттеулерге негізделген әдістер: Мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытудың ең тиімді жолдары туралы көптеген зерттеулер жүргізілді. Баланың білім деңгейін анықтау үшін тестілеу, интеллект коэффициенті (IQ), сұхбаттасу, айырмашылықтар моделі және т.б. сияқты әдістер қолданылуы керек. Осы мәліметтер негізінде балаға білім берудің ең қолайлы жолы анықталады. Вильсон оқу бағдарламасы және тікелей оқыту сияқты түрлі бағдарламалар бар. Оқушының үлгерімімен басшылық ету: ЖББ мақсаттары бірнеше айдан бір жылға дейін бағаланғанымен, мұғалім үнемі бейресми бағалаулар жүргізуі керек. Бұл бағалаулар мұғалімге сабақты жоспарлауға көмектеседі, материалдың балаға тым қиын немесе тым оңай екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Арнайы мектептер

Арнайы мектеп – оқу қиындықтары, физикалық мүмкіндіктері шектеулі немесе мінез-құлқында проблемалары бар оқушыларға арналған мектеп. Арнайы мектептер мұндай оқушылардың ерекше білім алу қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арнайы жобаланып, білікті мамандармен және қажетті ресурстармен қамтамасыз етілуі мүмкін. Арнайы мектептерде оқитын оқушылар көбінесе жалпы білім беретін мектептердегі сабақтарға қатыспайды. Арнайы мектептерде білім беру жеке оқушының қажеттіліктерін ескере отырып жүзеге асырылады. Оқушылар мен мұғалімдер арақатынасы төменгі деңгейде ұсталады, көбінесе 6:1 немесе одан да төмен, бұл балалардың қажеттіліктеріне байланысты. Арнайы мектептерде ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған қосымша жабдықтар да болуы мүмкін, мысалы, жұмсақ ойын алаңдары, сенсорлық бөлмелер немесе жүзу бассейндері, олар белгілі бір жағдайлары бар оқушыларды емдеу үшін қажет. Соңғы жылдары арнайы мектептердегі орын саны азайып келеді, себебі көбінесе ерекше қажеттіліктері бар балалар жалпы білім беретін мектептерде білім алады. Дегенмен, кейбір балалардың оқу қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арнайы білім беру және ресурстар қажет болады, өйткені оларға әдеттегі сынып ортасында тиісті деңгейде қолдау көрсету мүмкін болмайды. Арнайы мектепке бару қажет болатын мүмкіндіктердің мысалы – зиякерлік қабілеттерінің шектеулі болуы. Алайда, АҚШ-тағы мектеп округтері мұндай тәжірибені жиі қолдамайды, себебі Мүгедектерді білім беру туралы заңда белгіленгендей, ең аз шектеулі ортада білім беру принципін ұстану қажет. Мұндай жағдайда балама ретінде арнайы бөлім немесе арнайы сынып қарастырылады, оны өздігінен жұмыс істейтін сынып деп те атайды. Бұл – жалпы білім беретін үлкен мектептің құрамындағы, ерекше қажеттіліктері бар оқушылардың біліміне арналған жеке сынып. Мұндай сыныпты әдетте арнайы даярланған мұғалім басқарады, ол ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға жеке және шағын топтармен жұмыс істеп, арнайы нұсқаулар береді. Жеке сыныптар жалпы білім беретін мектепте орналасқандықтан, оларда толық уақыт оқитын оқушылар да, белгілі бір жалпы білім беретін сабақтарға қатысатын оқушылар да болуы мүмкін. Оқушыға жеке сыныпқа толық уақыт барудың орнына, жалпы білім беру ортасында жеке көмекші тағайындалуы мүмкін. АҚШ-та мүгедектігі бар оқушыға жеке көмек көрсететін маман парапрофессионал деп аталады. АҚШ-та кейбір оқушылар үшін қолайлы жарты күндік балама ретінде ресурстық бөлме қарастырылады. Тағы бір балама – әлеуметтану сияқты белгілі бір пән бойынша жеке сыныпқа қатысу. Оқшаулау – бұл оқушыны мектеп қызметкерлері рұқсат бермегенше, жалғыз қалдырып, жеке бөлмеде, қоймада немесе кеңседе құлыптап қою тәжірибесі, одан шығу мүмкін болмайды. Оқшаулау бөлмесін пайдалану жиі қызметкерлерге сыйлақсыздық танытқан немесе сыныптан шығып кеткен оқушыларды жазалау үшін қолданылады, бұл дұрыс емес.

A special school is a school catering for students who have special educational needs due to learning difficulties, physical disabilities, or behavioral problems. Special schools may be specifically designed, staffed and resourced to provide appropriate special education for children with additional needs. Students attending special schools generally do not attend any classes in mainstream schools. Special schools provide individualized education, addressing specific needs. Student to teacher ratios are kept low, often 6:1 or lower depending upon the needs of the children. Special schools will also have other facilities for children with special needs, such as soft play areas, sensory rooms, or swimming pools, which are necessary for treating students with certain conditions. In recent times, places available in special schools are declining as more children with special needs are educated in mainstream schools. However, there will always be some children, whose learning needs cannot be appropriately met in a regular classroom setting and will require specialized education and resources to provide the level of support they require. An example of a disability that may require a student to attend a special school is intellectual disability. However, this practice is often frowned upon by school districts in the US in the light of the least restrictive environment as mandated in the Individuals with Disabilities Education Act. An alternative is a special unit or special classroom, also called a self contained classroom, which is a separate classroom dedicated solely to the education of students with special needs within a larger school that also provides general education. This classroom is typically staffed by a specially trained teacher, who provides specific, individualized instruction to individuals and small groups of students with special needs. Separate classrooms, because they are located in a general education school, may have students who remain in the separate classroom full time, or students who are mainstreamed in certain general education classes. An alternative to the separate classroom full time for a student would be a one to one aide in the general education setting. In the United States, a one on one aide for a student with a disability is called a paraprofessional. In the United States a part time alternative that is appropriate for some students is sometimes called a resource room. Another alternative would be attending a separate classroom for a specific subject such as social studies. Seclusion is the practice of involuntarily locking a student in a isolated room, utility closet or office alone without the ability to leave until school staff allows. The use of a seclusion room is often misused as a form of punishment for disrespecting staff or leaving the classroom.

Арнайы мектептердің тарихы

Әлемдегі алғашқы арнайы мектептердің бірі 1784 жылы Парижде құрылған Institut National des Jeunes Aveugles болды. Бұл соқыр оқушыларды оқытуды бастаған әлемдегі алғашқы мектеп еді. Ұлыбританиядағы естімейтіндерге арналған алғашқы мектеп 1760 жылы Эдинбургте Томас Брейдудпен құрылды, ал көру қабілеті нашар адамдарға білім беру 1765 жылы Эдинбург пен Бристольде басталды. 19 ғасырда Чарльз Диккенстің әдебиетінде мүгедектердің және олардың ұсталған, білім алған жағдайларының адамгершіліксіздігі көрсетілді. Диккенс "Блеак Хаус" және "Литтл Доррит" шығармаларында ауыр мүгедектерді зор қайырымдылық пен көрегендікке ие деп сипаттады, тіпті одан да артық. Мүгедектердің қиын жағдайларына назар аудару Еуропада реформаларға, соның ішінде арнайы мектептердің қайта қаралуына әкелді. АҚШ-та реформалар баяу жүрді. 20 ғасырдың ортасында арнайы мектептер, институттар деп аталатын, қабылдану ғана емес, тіпті ынталандырылды. Мүгедек оқушылар психикалық аурулары бар адамдармен бірге орналастырылды және көбінесе білім алмады. 1970 жылдардан бастап АҚШ-та институцияларды тарату процесі басталды, бұл институттардың жағдайларын ашып көрсетуден кейін болды. 1974 жылғы "Барлық мүгедек балаларға білім беру туралы" заң, содан кейін "Мүгедектер білім беру туралы" (IDEA) және "Мүгедектер білім беруді жақсарту туралы" (IDEIA) заңдар қабылдануына біршама уақыт кетті. Мектептердегі интеграция 1970 жылдардың басында қолға алынды, ал жоғары білім берудегі мұғалімдерді даярлау бағдарламалары ондаған жылдар бойы сыныпта, жеке, мектеп және аудан деңгейінде инклюзия бойынша түлектерге мұқият оқытып, нұсқау берді, нәтижесінде "қалыпты мұғалімдердің" екі дипломдық сертификаты пайда болды. 1997 жылғы "Мүгедектер білім беруіне қосымшалар" арқылы АҚШ-тағы мектеп округтері орташа және ауыр ерекше қажеттіліктері бар оқушыларды мектеп жүйелеріне біртіндеп интеграциялауды бастады. Бұл көптеген мектеп округтерінде арнайы білім беру қызметтерінің формасын және функциясын өзгертті, ал арнайы мектептерде оқушылар санының тұрақты төмендеуі байқалды, себебі округтер бір оқушыға келетін шығындарды есептеді. Бұл сонымен қатар кейбір жергілікті мектептер мен округтерге қаржыландыру мәселесін қойды, мектептердің бағалауға қатысты көзқарасын өзгертті және инклюзия тұжырымдамасын көптеген педагогтарға, оқушыларға және ата-аналарға ресми түрде таныстырды.

One of the first special schools in the world was the Institut National des Jeunes Aveugles in Paris, which was founded in 1784. It was the first school in the world to teach blind students. The first school in U. K. for the Deaf was established 1760 in Edinburgh by Thomas Braidwood, with education for visually impaired people beginning in the Edinburgh and Bristol in 1765. In the 19th century, people with disabilities and the inhumane conditions where they were supposedly housed and educated were addressed in the literature of Charles Dickens. Dickens characterized people with severe disabilities as having the same, if not more, compassion and insight in Bleak House and Little Dorrit. Such attention to the downtrodden conditions of people with disabilities brought resulted in reforms in Europe including the re evaluation of special schools. In the United States reform came more slowly. Throughout the mid half of the 20th century, special schools, termed institutions, were not only accepted, but encouraged. Disabled students were housed with people with mental illnesses, and they were not educated much, if at all. Deinstitutionalization proceeded in the US beginning in the 1970s following the exposes of the institutions, and it has taken sometime before the Education for All Handicapped Children's Act of 1974, to the Individuals with Disabilities Education Act (IDEA) and then Individuals with Disabilities Educational Improvement Act (IDEIA) have come into fruition. School integration was supported as early as the 1970s, and teacher preparation programs in higher education have carefully taught and instructed graduates on inclusion at the classroom, individual, school, and district levels for decades resulting in dual certification of "regular teachers". With the Amendments to the Individuals with Disabilities Education Act of 1997, school districts in the United States began to slowly integrate students with moderate and severe special needs into regular school systems. This changed the form and function of special education services in many school districts and special schools subsequently saw a steady decrease in enrollment as districts weighed the cost per student. It also posed general funding dilemmas to certain local schools and districts, changed how schools view assessments, and formally introduced the concept of inclusion to many educators, students and parents.

Арнайы білім беру мәселелері

Қауіп тобындағы оқушылар (мүгеделікпен байланысты емес білім беру қажеттіліктері барлар) көбінесе мүгедек оқушылармен бірге сыныптарға орналастырылады. Сыншылар мүгедек оқушылармен бірге оқитын қауіп тобындағы оқушыларды орналастыру мүгедектердің білім алуына кедергі келтіруі мүмкін деп мәлімдейді. Кейбір арнайы білім беретін сыныптар, мысалы, жеке сыныптар мен ресурстық бөлмелер, оқу бағдарламасының әлсіздігі үшін сынға ұшырайды. Инклюзия практикасы (жалпы білім беретін сыныптарда) жақтастары мен кейбір арнайы қажеттіліктері бар балалардың ата-аналары тарапынан сынға алынады, себебі кейбір оқушыларға әдеттегі сыныптық әдістерден күрт өзгеше оқыту әдістері қажет. Сыншылар бір сыныпта екі немесе одан да көп түрлі оқыту әдістерін тиімді жүзеге асыру мүмкін емес деп санайды. Нәтижесінде, әртүрлі оқыту әдістеріне тәуелді оқушылардың білімдік үлгерімі өздерінің әріптестерінен одан да қалып қоюы мүмкін. Кейде ерекше дамушы балалардың ата-аналары "толыққанды инклюзияланған" бір оқушының ерекше қажеттіліктері сыныптың қалған бөлігінен маңызды назар мен энергияны алып қояды және осылайша барлық оқушылардың академиялық жетістіктерін нашарлатады деп қорқады. Кейбір ата-аналар, жақтастар және оқушылар талаптарға сәйкестік және оларды қолдану туралы алаңдаушылық білдіреді. Кейбір жағдайларда ата-аналар мен оқушылар оқушыларды арнайы білім беру бағдарламаларына орналастыруға наразылық білдіреді. Мысалы, оқушы психикалық денсаулық жағдайына байланысты арнайы білім беру бағдарламаларына орналастырылуы мүмкін, мысалы, обсессивтік-компульсивтік бұзылыс, депрессия, мазасыздық, паникалық шабуылдар немесе АДГҚ, ал оқушы мен оның ата-аналары жағдайдың дәрі-дәрмекпен және сыртқы терапия арқылы жеткілікті түрде басқарылатынына сенімді. Басқа жағдайларда, ата-аналары арнайы білім беру қызметтерінің қосымша қолдауына мұқтаж деп санайтын оқушыларға бағдарламаға қатысуға рұқсат берілмейді. Ең ауыр мүгедектігі бар балаларды, мысалы, тұрақты вегетативтік күйдегі балаларды оқытудың пайдалылығы мен орындылығы талқыланады. Көптеген мүгедек балалар қарапайым тапсырмаларды орындай алады, мысалы, назар аударуды қалағанда қоңырау шалу, бірақ кейбіреулері үйренуге қабілетсіз болуы мүмкін. Кейбір ата-аналар мен жақтастар бұл балаларға кез келген академиялық бағдарламаның орнына жақсартылған күтім көрсету артық болмауы керек дейді. Басқа жағдайларда, олар мұндай академиялық емес пәндерді оқытудың, мысалы, қоңырау шалу сияқты, мектеп жүйесінің жұмысы емес, денсаулық сақтау жүйесінің жұмысы емес пе деп күмәнданады. Тағы бір маңызды мәселе – дамып келе жатқан елдерде арнайы қажеттіліктері бар адамдарға білім алуға мүмкіндік беретін ресурстардың жетіспеушілігі. Нәтижесінде, дамып келе жатқан елдердегі ерекше қажеттіліктері бар балалардың 98 пайызы білім алу мүмкіндігіне ие емес. Тағы бір мәселе – бюджетті қысқарту. Бюджетті қысқарту арнайы білім беретін оқушыларға әсер етуі мүмкін, олар тиісті жабдыққа немесе білімге қол жеткізе алмайды. Ұлттық кадрлық тапшылық коалициясы сауалнама жүргізді, және мұғалімдердің дерлік 100 пайызы мүгедек балаларға тиісті құқықтарды бере алмайтындарын айтты. Бюджетті қысқартулар салдарынан мұғалімдер жұмыстан босатылуда. Арнайы білім беруге мемлекеттік қаржыны пайдалану және бөлу мәселесі бойынша қаржылық пікірталас жүріп жатыр. Бұл тақырыпқа қатысты үш пікір бар: тым көп ақша жұмсалды, жеткілікті ақша жұмсалмады немесе берілген ақша дұрыс жұмсалмады. Бірінші пікір бойынша, бір арнайы қажеттіліктері бар балаға жұмсалған ақша жалпы білім беретін оқушылардың үлкен тобын қамтуға жеткілікті, және кейде тіпті бір баланы қолдау үшін жалпы бағдарламаларға арналған бюджетті қысқартуға себеп болады. Арнайы білім беруге жеткілікті ақша жетпейтінінің дәлелі – мұғалімдердің жетіспеушілігі, мұғалімдердің шаршауы және әр оқушыға арналған оқыту құралдарының шектеулі болуы. Ақшаны басқаша жұмсау туралы пікір бойынша, ақша жеткілікті, бірақ ол қағазбасқа, тиімсіз ЖСҚ отырыстарына немесе балаға пайдасы жоқ нәрселерге ақша жұмсау арқылы ысырапқа салынды. Арнайы білім беру жүйесінде студенттерді физикалық түрде шектеу немесе студенттерді өз еркімен оқшаулау бөлмелеріне кіргізуді қамтитын шектеу және оқшаулауды қолдану өте даулы практика болып табылады.

At risk students (those with educational needs that are not associated with a disability) are often placed in classes with disabled students. Critics assert that placing at risk students in the same classes as disabled students may impede the educational progress of disabled people. Some special education classes such as separate classroom and resource room have been criticized for a watered down curriculum. The practice of inclusion (in mainstream classrooms) has been criticized by advocates and some parents of children with special needs because some of these students require instructional methods that differ dramatically from typical classroom methods. Critics assert that it is not possible to deliver effectively two or more very different instructional methods in the same classroom. As a result, the educational progress of students who depend on different instructional methods to learn often fall even further behind their peers. Parents of typically developing children sometimes fear that the special needs of a single "fully included" student will take critical levels of attention and energy away from the rest of the class and thereby impair the academic achievements of all students. Some parents, advocates, and students have concerns about the eligibility criteria and their application. In some cases, parents and students protest the students' placement into special education programs. For example, a student may be placed into the special education programs due to a mental health condition such as obsessive compulsive disorder, depression, anxiety, panic attacks or ADHD, while the student and his parents believe that the condition is adequately managed through medication and outside therapy. In other cases, students whose parents believe they require the additional support of special education services are denied participation in the program based on the eligibility criteria. Whether it is useful and appropriate to attempt to educate the most severely disabled children, such as children who are in a persistent vegetative state, is debated. While many severely disabled children can learn simple tasks, such as pushing a buzzer when they want attention, some children may be incapable of learning. Some parents and advocates say that these children would be better served by substituting improved physical care for any academic program. In other cases, they question whether teaching such non academic subjects, such as pushing a buzzer, is properly the job of the school system, rather than the health care system. Another large issue is the lack of resources enabling individuals with special needs to receive an education in the developing world. As a consequence, 98 percent of children with special needs in developing countries do not have access to education. Another issue would be budget cuts. Cuts can affect special education students who don't have access to proper equipment or education. The National Coalition for Personal Shortages did a survey and almost 100% of the teachers said that they are not able to give the proper rights to disabled children. Teachers are getting cut off from work due to the budget cuts. There is a financial debate that covers the use and allotment of special education government funding. The three views on this topic are that too much money is already spent, not enough money is being spent, or that the money that is given is not spent properly. The argument for the first is that the amount of money spent on one special needs child is enough to cover a large group of general education students, and sometimes even causes several students to experience budget cuts on general programs to support one child. The evidence for special education not having enough money is the lack of teachers, burnt out teachers and a limited variety of teaching tools for each student. The argument to spend the money differently states that there is a lot of money set aside, but that it is being wasted by spending too much time on paperwork, inefficient IEP meetings or spending money on things that do not actually benefit the child. The use of restraint and seclusion is a highly controversial practice in the special education system involving the physical restraint of students or involuntarily locking students in seclusion rooms.

Әлемдік мәселелер

Мүгедек балалар көбінесе білім алу құқығынан айырылады. Дегенмен, олардың мектепке қатылу үлгілері туралы мәлімет аз. Мүгедек балалар туралы деректерді жинақтау оңай емес, бірақ осы балалардың кедергілерін жоюға бағытталған саясатты қамтамасыз ету үшін деректер өте маңызды. Бір есеп бойынша, 2004 жылы 14 жасқа дейінгі 93 миллион бала, яғни әлемдегі балалардың 5,1%-ы «орташа немесе ауыр мүгедектермен» өмір сүрді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау сауалнамасы бойынша, төмен және орташа табысы бар 15 елдің 14-інде еңбекке жарамды жастағы мүгедектердің бастауыш мектепті бітіру мүмкіндігі үштен бір бөлігіне кем. Мысалы, Бангладеште мүгедектердің 30%-ы бастауыш мектепті бітірген, ал мүгедектігі жоқ адамдардың арасында бұл көрсеткіш 48% құрады. Замбияда сәйкес үлестер 43% және 57% болды; Парагвайда 56% және 72%. Дамытушы елдердегі кедейлік деңгейін ескере отырып, мүгедек балалардың білімі басымдыққа ие бола бермейді. Дене мүгедектігі бар балалар мүгедектігі жоқ оқушыларға қарағанда мектепке сирек барады, ал зиякерлік қабілеттері шектеулі балалар дене мүгедектігі бар балаларға қарағанда одан да сирек барады. Оңтүстік елдерде мүгедектігі бар балалардың 90%-ы ешқандай құрылымдалған білім беруге қол жеткізбейді. Бүкіл әлемде инклюзивті білім беруді дамытуға бағытталған, мысалы, «Баршаға білім беру» бағдарламасы сияқты қазіргі бастамалар іске асырылып жатқанымен, Оңтүстік елдердің кейбіреулері әлі де ресурстардың жетіспеуі және мектептердің тығыздығы сияқты мәселелерге байланысты мүгедек балаларға білім беруге мүмкіндік беруде қиындықтарға тап болып отыр.

Нигерия

Федералды білім министрлігі Нигерияда арнайы білім беру саласындағы алғашқы, кең ауқымды ұлттық саясатты әзірлеу үшін комитет құрды. Арнайы білім беру жөніндегі ұлттық саясатты жасауға міндеттелген комиссияның құрылуы Ұлттық жағдайды талдау есебін тудырды. Бұл 2015 жылы жағдай арнайы білім берудің ұлттық саясатына (толықтырылған нұсқа) өзгергенін, осы арқылы оның көлемі мен қызмет аясы кеңейгенін көрсетеді.

Оңтүстік Африка

1995 және 2001 жылғы ақ парақтарда елдегі арнайы білім беру талқыланады. Жергілікті мектептерге белгілі бір тәуелсіздік беріледі.

Иран

Арнайы қажеттіліктері бар балалар үшін білім беру бюросы бар, Бехзисти сондай-ақ кейбір оқыту/қайта оңалту және мүмкіндіктерді кеңейту мектептерін басқаруға көмектеседі.

Жапония

Жапондық ерекше қажеттіліктері бар оқушылар төрт түрлі мектептік жағдайда оқиды: арнайы мектептер, басқа мектептегі арнайы сыныптар, ресурстық бөлмелерде (бұл бөлмелер цукю деп аталады) немесе жалпы сыныптарда. Арнайы мектептер ауыр кемістіктері бар және өздерінің жергілікті мектебінде оқытуға мүмкіндігі жоқ оқушыларға арналған. Стандартты емтиханға қатысты, барлық штаттарда мүгедек оқушылар үшін ерекше қарастыру шаралары қолданылады. Ерекше қажеттіліктері мен инклюзивті білім беру жөніндегі Еуропалық агенттік 31 еуропалық елді қамтиды.

Чехия

Мектептер оқушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін олардың үлгерімін бағалау кезінде ескеруі керек.

Латын Америкасы

1978 жылға дейін Колумбияда мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытуға көңіл толық болған жоқ. Балалар көбінесе үйде қалып, сыртқы әлеммен байланысқа түспейтін. 1985 жылы еліміз бойынша арнайы білім беру саласы зерттелді және білім беру бағдарламалары құрылды. 1990 жылдан бастап мүмкіндігі шектеулі адамдарға мемлекеттік мектептерде оқу мүмкіндігі берілді. Осы топтың білім алу құқықтарының танылуы мен қабылдануы мүмкіндігі шектеулі балалардың білімге қолжетімділігі үшін жақтаушылықты күшейтті. Жетістіктер болғанымен, арнайы білім беру бағдарламаларын және арнайы білім беру саясатын дамыту процесі әлі де жай жүріп жатыр.

Колумбия

Ұлттық әкімшілік статистика департаментінің (DANE) мәліметтері бойынша, Колумбияда 2 624 898 мүгедек адам тұрады, бұл елдің халқының 6,3%-ын құрайды. 2010 жылғы зерттеулерге сәйкес, Колумбиядағы мүгедек студенттердің 90%-ы жалпы білім беретін мектепке бармаған, ал олардың тек 26%-ы ғана білім алу мүмкіндігіне ие. Колумбиядағы арнайы білім беру тарихын үш кезеңге бөлуге болады: қарастырылмаған кезең, диагностика және жоспарлау кезеңі, сондай-ақ арнайы білім берудің қалыптасуы. Жоспарлау кезеңі 1978 жылдан 1990 жылға дейін жалғасты. 1995 жылы Колумбияның Білім министрлігі арнайы білім беруді дамытудың ұлттық жоспарын – «Арнайы білім беруді дамытудың ұлттық жоспары» (Plan Nacional para el Desarrollo de la Educación Especial) атты бағдарламаны іске қосты. Жоспардың мақсаты – арнайы білім беру саласындағы ұлттық диагностиканы жүргізу және мүгедектерге арналған бағдарламаларды бастау болды. 1994 жылы Білім министрлігі 115 заңын қабылдады, ол мемлекеттік мектептерде мүгедек оқушыларды қабылдайтын арнайы сыныптар ашуға негіз болды. 2011 жылы Колумбия Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) қабылдаған Мүгедектердің құқықтары туралы конвенцияға қосылды, бұл мүгедектердің құқықтарын қорғауға бағытталған келісім. Әлемнің көптеген елдеріндегідей, Колумбияда да нашар отбасылық жағдайдағы, этникалық азшылық өкілдерінен шыққан немесе мемлекеттік тілді жетік меңгермеген студенттер арнайы білім беру қызметтеріне мұқтаж деп танылады. 1960 жылдары, азаматтық құқықтар қозғалысының ықпалымен, кейбір зерттеушілер мүгедектер арасындағы білім берудегі теңсіздікті зерттеуге кірісті. «Браунға қарсы білім беру кеңесі» (Brown v. Board of Education) шешімі, түрлі нәсілді студенттер үшін мемлекеттік мектептердегі «бөлек, бірақ тең» қағидасын конституцияға қайшы деп жариялағаннан кейін, «ПАРК пен Пенсильвания штаты» (PARC v. Commonwealth of Pennsylvania) және «Миллс пен Колумбия округінің білім беру кеңесі» (Mills vs. Board of Education of District of Columbia) істеріне жол ашылды, олар арнайы білім беруге мұқтаж студенттерді бөліп-таратуға қарсы шықты. Соттар мүгедек студенттерді қажетсіз және дұрыс емес бөліп-тарату конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Конгресс бұл сот шешімдеріне 1975 жылы «Барлық мүгедек балаларға білім беру туралы» (Education for All Handicapped Children Act) федералды заңмен жауап берді (кейіннен «Мүгедектерге білім беру туралы заң» (IDEA) деп аталды). Бұл заң мектептерге бұрын білім алудан айырылған студенттерге қызмет көрсетуді міндеттеді. АҚШ-тағы мемлекеттік мектептерде инклюзия үлгісі басым. АҚШ-та оқу қиындықтары бар бес студенттің үшi басым бөлігін жалпы білім беретін сыныпта өткізеді.

Statistics from the National Administrative Department of Statistics (DANE) state that there are 2,624,898 disabled people who reside in Colombia, representing 6.3% of the country's population. According to 2010 research 90% of disabled students in Colombia did not attend a mainstream school, and only 26% of them are able to attend school at all. The history of special education in Colombia can be categorized into three time periods: the period of neglect, the period of diagnosis and planning, and the emergence of special education. The period of planning ran from the years 1978 to the year 1990. The Ministry of Colombia in 1995 implemented a national plan for the development of special education called Plan Nacional para el Desarrollo de la Educación Especial. The purposes of the plan were to create a national diagnosis of special education and to initiate programs for individuals with disabilities. In 1994, the Ministry of education put the first law into action to introduce special classes in public schools that include disabled students, called Law 115. In 2011, Colombia entered into the Convention of Rights of Persons with Disabilities, an agreement among the United Nations Education Scientific and Culture Organization (UNESCO) to protect people living with disabilities. As with most countries in the world, students who are poor, ethnic minorities, or do not speak the dominant language fluently are disproportionately identified as needing special education services. During the 1960s, in some part due to the civil rights movement, some researchers began to study the disparity of education amongst people with disabilities. The landmark Brown v. Board of Education decision, which declared unconstitutional the "separate but equal" arrangements in public schools for students of different races, paved the way for PARC v. Commonwealth of Pennsylvania and Mills vs. Board of Education of District of Columbia, which challenged the segregation of students with special needs. Courts ruled that unnecessary and inappropriate segregation of disabled students was unconstitutional. Congress responded to these court rulings with the federal Education for All Handicapped Children Act in 1975 (since renamed the Individuals with Disabilities Education Act (IDEA)). This law required schools to provide services to students previously denied access to an appropriate education. In US government run schools, the dominant model is inclusion. In the United States, three out of five students with academic learning challenges spend the overwhelming majority of their time in the regular classroom.

Аутизм

Аутизм немесе аутизм спектрінің бұзылуы (АСБ) – әртүрлі жағдайлар жиынтығын білдіреді. Бұл жағдайлар әлеуметтік дағдылармен, қайталанатын мінез-құлықпен, сөйлеу және сөзсіз қарым-қатынаспен байланысты. Сонымен қатар, олардың ерекше күшті жақтары мен айырмашылықтары бар. Аутизм – адамның әлеуметтік өзара әрекеттесу және коммуникация дағдыларын нашарлататын мүгедектік. Аутистік адамдар басқалардан өзгеше ойлайды және әрекет етеді. Көптеген аутистік балалар қолдарында құрылғы ұстағанда жайлы сезінеді. Аутизммен ауыратын оқушылар үшін, әсіресе ауызша дағдылары дамылмаған балаларға "визуалды көрініс дисплейлері" деп аталатын қосымшалар өте пайдалы, – дейді арнайы білім беру технологиясына ден қоятын сөйлеу-тіл патологы Жюль Ссиллаг. SceneSpeak және Speech with Milo сияқты қосымшалар аутистік балаларға мәтінді дауысқа айналдыру және интерактивті әңгіме кітаптары арқылы әңгіме айту дағдыларын дамытуға көмектеседі. Мұндай қосымшаларды сыныпта пайдалану аутистік оқушылардың ауызша сөйлеу қабілетін жақсарта алады. Аутизмнің диагнозы мен себептері төңірегінде көптеген пікір қақтығыстары бар. Қазіргі таңда аутизмнің бір ғана себебі жоқ деп саналады. Зерттеулер аутизмнің көбінесе генетикалық және қоршаған ортаның әсерінен туындайтынын көрсетеді.

Даун синдромы

Егер оқушыда Даун синдромы болса, көмекші технологиялар олардың оқу тәжірибесіне көмектеседі. "Даун синдромы: бірге жарқын болашаққа" кітабының авторы, адам генетикасы саласынан докторлық дәрежесін алған Терри Хассольд, Даун синдромы бар оқушылардың танымдық қабілеттерінің дамуында кешігулер болатынын түсіндіреді. Олардың миы неврологиялық жүйе кез келген тапсырма үшін сигнал жібергенде кешігіп жауап береді. Осы кешігудің салдарынан, олар тапсырманы орташа оқушыға қарағанда ұзақ орындайды. Даун синдромы бар оқушыларға жазу дағдысын жетілдіруде көмекші технологиялар аса маңызды. Даун синдромы бар балалардың саусақтары көбінесе қысқа болады және бас бармақтары төмен орналасқандықтан, жазу олар үшін қиынға соғады. Сонымен қатар, қол білезігінің кейбір сүйектері толық қалыптаспайды, бұл заттарды ұстауды қиындатады. Еңкейтілген үстелдер – жазу дағдысын жақсартуға көмектесетін көмекші технологиялардың бір түрі. Үш сақиналы мүшелеуішті бүйірге бұра отырып, еңкейтілген үстел жасауға болады. Сондай-ақ, Даун синдромы бар оқушылар қарындашты бас бармағымен бекітіп ұстауға бейім, оның ұшымен емес. Ұзақ немесе үшбұрышты қарындаштар оқушыларды дұрыс ұстауға ынталандырады. Осы көмекші технологиялардың кез келгенін пайдалану Даун синдромы бар оқушыларға оқу процесінде көмектеседі.

Артықшылықтары

Көптеген арнайы қажеттіліктері бар адамдар спортқа қатысуға тыйым салынады. АҚШ-та Азаматтық құқықтар жөніндегі кеңсе мүгедек студенттердің басқа студенттермен теңдей қосымша спортпен айналысу мүмкіндігіне ие екенін қамтамасыз етеді. Арнайы білім алатын студенттер спорттан көптеген пайда көре алады. Мысалы, зерттеулер көрсеткендей, ол өзіне сенімділікті арттырады және қарым-қатынас орнату және командалық жұмыс дағдыларын жақсартады.

Спорт түрлері

Кез келген спорт түрін арнайы білім беру мақсатында өзгертуге болады. Ең танымал спорт түрлерінің ішінде жүзу, мүгедектер коляскасындағы футбол, гандбол, гимнастика және ауыр атлетика бар. Басқа ұйымдар Паралимпиада ойындары мен Біріккен спорт түрлерін қамтиды, соңғысы бір командада зиякерлік мүмкіндігі шектеулі және шектеулі емес қатысушыларды біріктіреді. Білім беру мекемелері белгілі бір мүгедектігі бар оқушыларға арналған спорт түрлерін бейімдеуге бағытталған Бейімделген дене тәрбиесін де қолдана алады. S. T. R. I. D. E. Adaptive Sports сияқты ұйымдар білім беру мекемелеріне арнайы білім алатын студент-спортшыларға мүмкіндік беруге көмектеседі. Мұндай спорт түрлерінің арасында мүгедектер коляскасындағы баскетбол немесе шана хоккейі болуы мүмкін. Кейбір спорт түрлерінің тіпті өз ұйымдары бар. Мысалы, бейсболда спортшылар Ғажайып лигаға немесе Кішкентай лиганың Үздік ойыншылар дивизионына қатыса алады. Футболшылар қатыса алатын тағы бір ұйым – АҚШ жастар футбол тобы немесе Just for Kicks. Ойнауға немесе бейімдеуге болатын басқа спорт түрлеріне жеңіл атлетика, квадроргаби, теннис, боулинг және шаңғы спорты жатады.

Әсері

2021 жылы Техас штатында арнайы білім беру қызметтерінің күрт қысқартылуының салдарына арналған зерттеуде, бұл саяси өзгеріс арнайы білім беруге қол жеткізе алмаған оқушылардың жоғары мектепті бітіру көрсеткіштерін және жоғары оқу орындарына қабылдану деңгейін айтарлықтай төмендеткені анықталды.