Кіріспе
Адамның иммунодефициті вирусы (АИТВ) жұқтырған адамдар. АИТВ-ге жұқтырған, серопозитивті немесе АИТВ-мен бірге өмір сүретін адамдар – адам иммунодефициті вирусымен (АИТВ) жұқтырған адамдар. Емделмесе, бұл ретровирус қабылданған иммунодефицит синдромына (ЖҚС) прогрессиялай алады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) және БҰҰ-ның АИТВ/ЖҚС жөніндегі бірлескен бағдарламасының (UNAIDS) есебуынша, 2021 жылдың соңында 38,4 миллион адам АИТВ-ге жұқтырған. Сол жылы шамамен 1,5 миллион адам жаңадан жұқтырды, ал 650 000 адам ЖҚС-қа байланысты себептерден қайтыс болды, оның ішінде 98 000 бала. Жаңа АИТВ жұқтырудың үштен екісінен астамы Сахара аймағынан оңтүстік Африка елдерінде тіркелді.
HIV positive people, seropositive people or people who live with HIV are people infected with the human immunodeficiency virus (HIV), a retrovirus which if untreated may progress to acquired immunodeficiency syndrome (AIDS). According to estimates by the World Health Organization (WHO) and the Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS), 38.4 million people were infected with HIV at the end of 2021. That same year, some 1.5 million people became newly infected, and 650,000 died of AIDS related causes, including 98,000 children. More than two thirds of new HIV infections are in sub Saharan Africa.
Сынау және хабардар ету
АИТВ инфекциясы АИТВ тестілеу арқылы анықталады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, АИТВ-мен өмір сүретін адамдардың 85% өздерінің статусын біледі. Эмма Белл мен Луиза Орзаның «Позитивті әйелдердің шындығын түсіну» еңбегінде ВИЧ және жыныстық және репродуктивті денсаулық бағдарламалары мен саясаты АИТВ-мен өмір сүретін адамдардың өмірінің күрделілігін және олардың жыныстық және репродуктивті таңдаулары жасалатын жағдайды ескермейді деп тұжырымдайды. Қызметтер адамдарды АИТВ тестінің оң нәтижесіне психологиялық тұрғыдан дайындықсыз қалдырады. Көптеген жағдайда қызмет алушылардың пікірі ескерілмейді және олардың алдын ала келісімінсіз ЖИТС тестілеуіне мәжбүр етіледі.
Жынысы және диагнозы
АИТВ/ЖҚТБ-мен өмір сүретіндердің өмірін түсінуде диагноз қою және гендерлік айырмашылықтар маңызды рөл атқарады. Әйелдер ерлерге қарағанда кейінірек диагноз алады, себебі олардың симптомдары осыншалықты айқын болмайды және дәрігерлер оларда бұл ауруды ерлерге қарағанда сирек іздейді. Бұл, сондай-ақ, клиникалық сынақтарға еркектердің әйелдерден көп қатысқандығымен және әйелдердің жеткіліксіз өкілдігімен байланысты. Барбара Огур заңсыз есірткі қолдану және көптеген серіктестермен қарым-қатынасқа түсудің әйелдерге қаратылатын қарапайымдық пен назарсыздаушылыққа себеп болғанын атап көрсетті. 2009 жылы АҚШ-та АИТВ/ЖҚТБ диагнозы қойылған әйелдердің 64%-ы қара нәсілді, 18%-ы испаноязыл, 15%-ы ақ нәсілді және 1%-ы Аляска жергілікті тұрғындары немесе американдық индейлер болды. Әйелдердің көп бөлігі гетеросексуалдық қатынас арқылы жұқтырса, ерлерге қарағанда бұл көрсеткіш жоғары.
Серонегативтік түрлендіру
2020 жылдың сәуір айына қарай, осы аурудан толыққандай жазылған екі адамның жағдайы тіркелді. Бірінші жағдай – 2007 жылы емделген, "Берлин науқасы" деп танылған Тимоти Рэй Браун. Екіншісі – 2020 жылдың наурыз айында емделген, "Лондон науқасы" деп танылған Адам Кастильехо. Екеуі де генетикалық мутацияға байланысты ЖИТС-ке қарсы иммунитеті бар донордың сүйек кемігінен алынған дің жасушаларын трансплантациялау арқылы жазылған. Содан бері үшінші науқас та расталды, ол иммунитеті бар донордан кіндік қан тамырын трансплантациялаған әйел адам. Ұзақ мерзімдік прогрессиясыз қалып отырған, вирустық жүктеменің өте төмен деңгейін сақтап тұра алатын адамдардың арасында, вирустың анықталмайтын деңгейі бар жағдайлар туралы хабарлар бар. 2019 жылы АҚШ-тан Лорин Уилленберг мұндай алғашқы жағдай ретінде жарияланды, ал 2021 жылы Аргентинадан "Эсперанса науқасы" деп аталған тағы бір жағдай тіркелді.
Ұйымдар
Көп жылдар бойы көптеген қоғамдарда диагноз қойылған кезде туындайтын айыптау мен кемсітушілікке қарсы тұру үшін көптеген қолдау топтары құрылды. Осы топтарда ВИЧ жұқтырған адамдарды атау үшін ең көп қолданылатын термин – "ВИЧ/ЖҚС-мен өмір сүретін адамдар". Бұл термин көбінесе "PLWHA" немесе "PLHIV" деп қысқартылады. Жақында "Позитивті өмір сүретін адамдар" деген сөз тіркесі де қолданыла бастады. Дүние жүзіндегі ВИЧ жұқтырған адамдардың ең ірі және ең көне желісі – ВИЧ/ЖҚС-мен өмір сүретін адамдардың жаһандық желісі (GNP+), оның барлық құрлықта филиалдары бар.
Қарым-қатынас мәселелері
ЖИТС жұқтырған әйелдер үшін, сондай-ақ қарым-қатынаста болған әйелдер үшін жыныстық қатынас және оны талқылау мәселелері жанжал тудыруы мүмкін. Олардың сүйіспеншілікке, сенімге және жақындыққа деген табиғи адамдық қалаулары ABC (Абстиненция, адал болу, презервативтерді қолдану) сияқты бағдарламаларда назарсыз қалдырылуы мүмкін. 2006 жылғы Халықаралық СПИД конференциясында ICW (ХИВ/СПИД-пен өмір сүретін әйелдердің халықаралық қауымдастығы) мүшесінің айтуынша, "бізге бәріне қайтадан сүйіспеншілікті енгізу қажет". Әр адам ЖИТС диагнозын және одан кейінгі жыныстық белсенділікті әртүрлі қабылдайды. Кейбір ЖИТС-пен ауыратын адамдар жыныстық қатынастан бас тартуды шешеді, ал басқалары жыныстық қатынасты жалғастыра береді. Зимбабвелік ICW мүшесі Торонтодағы сессияда "менің қарым-қатынасым аяқталды және мен келесі төрт жыл бойы бойдақ өмір сүрдім" деді, ал Ұлыбританиядағы ICW мүшесі презервативтерді қолдануды ұнатқанын және "кейбір жағдайларда [ЖИТС] мені жыныстық тұрғыдан сенімдірек етті" деп мәлімдеді. Бұл аурудың тек есірткіге тәуелді немесе расмилікпен айналысатын адамдарға ғана әсер ететінін және олардың негізгі жыныстық қалауларының жоғалмайтынын ескеру өте маңызды. Эмма Белл мен Луиза Орзаның "Позитивті әйелдердің шындығын түсіну" кітабында көрсетілгендей, қызмет көрсетушілер әйелдердің қарым-қатынасының емдеуге және басқа да денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізуге қалай әсер ететінін түсінуі керек. Көп жағдайда ЖИТС-позитивті жұбайлардың күйеулері немесе серіктері ЖИТС-ке тестілеуден өтпейді немесе тестілеуден бас тартады, соның салдарынан ЖИТС-позитивті жұбайларын өздеріне АРВ дозасын беруге мәжбүрлейді.
Стигма
Бұл ауруға байланысты қоғамдық ұят ВИЧ-пен өмір жасайтын балалар мен оларға күтім жасайтындар үшін жағдайды ерекше қиындатады. Күтім көрсету бала мен күтуші арасындағы қарым-қатынастан асып, жергілікті қоғам және денсаулық сақтау мен қолдау жүйелерімен тығыз байланысты. Мысалы, Том Хэнкстің басты рөлде ойнаған "Филадельфия" (1993) фильмі, гомосексуал, ВИЧ-позитивті заңгердің тағдырын көрсетіп, ВИЧ-пен өмір сүретіндерге деген ұятты азайтуға және осы тақырыпты ашық талқылауға мүмкіндік берді. ВИЧ-ке қарсы күрескен белсенді Гэри Беллтің айтуынша: "Мен осы фильмге байланысты көп пікір болғанын есіме аламын. Жақсысы, бұл адамдарды ВИЧ туралы бұрынғыдан гөрі ашық әңгімелесуге итермеледі, өйткені ВИЧ туралы әңгімелеуге біздің көбіміз қаламайтын едік."