Кіріспе
Ұшақ апатында қаза тапқан алғашқы адам (1908)
Томас Этолен Селфридж (8 ақпан 1882 – 17 қыркүйек 1908) – АҚШ армиясының бірінші лейтенанты және ұшақ апатында қаза тапқан алғашқы адам. Ол сондай-ақ, қызмет барысында ұшақ апатында қаза тапқан АҚШ әскери қызметкерінің алғашқы өкілі болды. Ол Орвилл Райт басқарған Wright Flyer ұшағында жолаушы болып отырғанда қаза тапты.
Өмірбаян
Селфридж 1882 жылдың 8 ақпанында Сан-Францискода, Калифорнияда дүниеге келген. Ол контр-адмирал Томас Оливер Селфридждің немересі, ал ол тағы бір контр-адмирал Томас Оливер Селфридждің ұлы болды. 1903 жылы АҚШ Әскери академиясын бітіріп, Артиллерия корпусына тағайындалды. 96 студенттің арасында 31-орынды иеленді, ал Дуглас Макартур бірінші болды. 1907 жылы Артиллерия корпусы Далалық артиллерия және Жағалау артиллерия корпустарына бөлінген кезде Селфридж 5-ші Далалық артиллерия полкіне, ал келесі жылы 1-ші Далалық артиллерия полкіне тағайындалды. 1906 жылдың 18 сәуірінде болған ғалымы жер сілкінісі кезінде Селфридж Президиода орналасқан. Оның бөлімшесі іздеу-құтқару және нысандарды тазалау жұмыстарына қатысты. 1907 жылы Вирджиния штатының Форт-Майер қаласындағы АҚШ Сигнал корпусының Аэронавтикалық бөліміне тағайындалды, онда ол кейін дирижабльді басқаруға үйренді. Ол сонымен қатар Александр Грэм Белл төрағалық еткен Әуе эксперименттер қауымдастығының (AEA) АҚШ үкіметінің өкілі болды және оның бірінші хатшысы атанды. Селфридж өзінің алғашқы рейсін 1907 жылдың 6 желтоқсанында Беллдің 3393 қанатты ұяшықтан тұратын төртбұрышты желкені «Сигнет» үстінде жасады. Ол Канаданың Жаңа Шотландиядағы Брас-д'Ор көлінің үстінен 51 метр биіктікке көтеріліп, 7 минут ұшты. Бұл Канададағы әуеден ауыр ұшақтың алғашқы жолаушылар рейсі болды. Ол сондай-ақ канадалық инженер Фредерик В. Болдуиннің құрастырған ұшағымен де ұшты, ол жерден 3 фут (1 метр) биіктікте 30 метрге дейін ұшты. Селфридж AEA-ның алғашқы қозғалтқышты ұшағы «Red Wing» жобасын жасады. 1908 жылдың 12 наурызында Фредерик В. Болдуин басқарған «Red Wing» Нью-Йорк штатының Хаммондспорт қаласының жанындағы Кеука көлінің мұзды бетімен жүгіріп, апатқа ұшырағанға дейін 97 метр ұшты. «Red Wing» 1908 жылдың 17 наурызында екінші рейсі кезінде апатқа ұшырады, тек қозғалтқышы ғана құтқарылды. 1908 жылдың 19 мамырында Селфридж қазіргі заманғы ұшақты басқарған алғашқы АҚШ әскери офицері болды, ол AEA-ның ең жаңа ұшағы «White Wing»-те жалғыз өзі ұшып, алғашқы әрекетінде 30 метр, екінші әрекетінде 61 метрге дейін ұшты. 19 мамыр мен 3 тамыз аралығында ол Хаммондспорттан бірнеше рет ұшып, соңғы рейсінде 1 минут 30 секунд бойы 23 метр биіктікте ұшты. Келесі күні 50 секундқа созылған соңғы жеке рейсінде ол ұшқыш ретінде толыққанды оқытылмаған, бірақ ол АҚШ әскери офицерлерінің арасында өздігінен ұшақты басқарған алғашқысы болды. 1908 жылдың тамызында Селфридж АҚШ армиясы Томас Скотт Болдуиннен 1908 жылдың шілдесінде сатып алған Армияның бірінші дирижаблін басқаруға дайындалған үш ұшқыштардың бірі болды; оның оқу серіктестері лейтенанттар Франк П. Лам және Бенджамин Фулуа болды. Дирижабль Небраска штатының Омаха фортынан Миссури штатының Седалия қаласындағы көрмелерге Фулуа мен Селфридж басқаруымен ұшуға жоспарланған. Алайда армия Райт ағайындарынан ұшақ сатып алуға келісім беріп, сынақтарды қыркүйекке жоспарлаған. Селфридж әуеден ауыр және жеңіл кемелерге қызығушылық танытып, кездесуге шақырылып, Вирджиния штатының Форт-Майер қаласына сапар шекті.
Өлім
1908 жылдың қыркүйегінде Орвилл Райт Форт Майерге барып, 1908 жылғы Райт әскери ұшағын АҚШ армиясының Сигнал корпусы бөлімшесіне көрсетті. 17 қыркүйекте Селфридж оның жолаушысы болуға келісті, ал Райт ұшақты басқарды. Осы жолы Флайер бұрынғыдан көп салмақ көтерді; екі адамның салмағы шамамен… Флайер Форт Майерді 4,5 рет 46 метр биіктікте айналды. Бесінші айналымның ортасында, сағат 17:14-те оң жақ винт сынды, соның салдарынан итеру күші жоғалды. Бұл діріл тудырды, нәтижесінде сынған винт артқы тік рульді бекіткен сымға тиді. Сым бекітпесінен шығып, винтті қиратты; руль көлденеңге бұрылып, Флайерді мұрынға қарай құлдыратуға себеп болды. Райт қозғалтқышты өшіріп, шамамен 23 метрге (75 фут) ұшуға тырысты, бірақ ұшақ мұрнымен жерге түсті. Екі адам да қалған сымдарға қарсы лақтырылды, ал Селфридж ұшақтың ағаш тіректерінің біріне соқтығысып, бас сүйегінің негізін сындырды. Оған нейрохирургиялық операция жасалды, бірақ үш сағаттан кейін есін жимай қайтыс болды. Апаттан кейін, Селфридж бас киім кигенде аман қалар еді деген болжамдарға байланысты, АҚШ армиясының алғашқы ұшқыштарына ертедегі футбол шлемдерін еске түсіретін үлкен, ауыр бас киімдер киюі міндеттелді. Томас Селфридж Арлингтон ұлттық зиратында 3-бөлімдегі 2158-ші қабірге жерленді, ол Майер-Хендерсон базасымен іргелес орналасқан. База Мичиган штатының Харрисон қалашығында, Маунт-Клеменске жақын жерде орналасқан, Мичиган штатының Детройт қаласының орталығынан 35 километр (22 миль) қашықтықта (Детройт-Виндзор туннелінен АҚШ портына дейін). Арлингтон ұлттық зиратында жерленгенімен, Селфридж Вест-Пойнт зиратының XXXIV бөліміндегі үлкен кенотафпен мәңгі есте қалды. Форт Майердегі апатқа ұшыраған Райт Флайерінің зақымдалған винті АҚШ Әскери-әуе күштері мұражайында, Огайо штатының Дейтон қаласындағы Райт-Паттерсон әуе базасында көруге болады. 1965 жылы Селфридж қайтыс болғаннан кейін Огайо штатының Дейтон қаласындағы Ұлттық авиация даңқы залына енгізілді. Арлингтон ұлттық зираты мен Майер-Хендерсон базасы арасындағы қақпа, Майер-Хендерсон базасының екі шіркеуінің арасында орналасқан, оның құрметіне Селфридж қақпасы деп аталды.
The Flyer circled Fort Myer 4 1/2 times at a height of 150 feet (46 m). Halfway through the fifth circuit, at 5:14 in the afternoon, the right hand propeller broke, losing thrust. This set up a vibration, causing the split propeller to hit a guy wire bracing the rear vertical rudder. The wire tore out of its fastening and shattered the propeller; the rudder swiveled to the horizontal and sent the Flyer into a nose dive. Wright shut off the engine and managed to glide to about 75 feet (23 m), but the craft hit the ground nose first. Both men were thrown forward against the remaining wires, and Selfridge struck one of the wooden uprights of the framework, fracturing the base of his skull. He underwent neurosurgery, but died three hours later without regaining consciousness. Following the crash, due to speculation that Selfridge would have survived had he worn headgear, first pilots of the US Army were instructed to wear large heavy headgear reminiscent of early football helmets. Thomas Selfridge was buried in Arlington National Cemetery in Section 3 Gravesite 2158, adjacent to Joint Base Myer Henderson Hall. The base is located in Harrison Township, Michigan, near Mt. Clemens, 22 miles from downtown Detroit, Michigan (from the US Port of Entry at the Detroit Windsor Tunnel). Though buried in Arlington National Cemetery, Selfridge is memorialized by a large cenotaph in Section XXXIV of West Point Cemetery. The damaged propeller of the Wright Flyer wrecked at Fort Myer can be viewed at the National Museum of the United States Air Force, at Wright Patterson Air Force Base, in Dayton, Ohio. In 1965, Selfridge was posthumously inducted into the National Aviation Hall of Fame in Dayton, Ohio. A gate between Arlington National Cemetery and Joint Base Myer Henderson Hall, located roughly halfway between the two chapels on Joint Base Myer Henderson Hall, is named Selfridge Gate, in his honor.