Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1804 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1804 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия және ғарыш ғылымдары
5 сәуір – Жоғары Поссил метеориті, қазіргі заманда Шотландияда құлаған алғашқы метеорит, Поссилге құлады. 1 қыркүйек – Карл Людвиг Хардинг Юно астероидін ашты.
April 5 – High Possil meteorite, the first recorded meteorite to fall in Scotland in modern times, falls at Possil. September 1 – Karl Ludwig Harding discovers the asteroid Juno.
Ботаника
7 наурыз – Джон Веджвуд Лондон бау-бақша қоғамын құрды. Жак Жюльен Лабильардиер Парижде «Novae Hollandiæ Plantarum Specimen» жариялап бастады, бұл Австралияның алғашқы флорасы. Николя Теодор де Соссюрдың «Recherches chimiques sur la végétation» атты жинағы Парижде жарияланды, онда фотосинтездің негізгі реакциясы сипатталған. Мария Элизабет Джексонның «Ботникалық лекциялар» атты еңбегі Лондонда жарияланды.
March 7 – John Wedgwood founds the Horticultural Society of London. Jacques Julien Labillardière begins publication of Novæ Hollandiæ Plantarum Specimen in Paris, the first flora of Australia. Publication in Paris of Nicolas Théodore de Saussure's collected papers Recherches chimiques sur la végétation, outlining the basic reaction of photosynthesis. Publication in London of Maria Elizabetha Jacson's Botanical Lectures by a Lady.
Химия
Уильям Хайд Волластон платинаны созулы етудің жолын ашты. Неміс фармацевті Фридрих Сертурнер опийден морфинді алғаш рет бөліп алды, бұл табиғи өсімдік алкалоидін оқшаулаудың ең алғашқы мысалы болуы мүмкін.
William Hyde Wollaston discovers how to make malleable platinum. German pharmacist Friedrich Sertürner first isolates morphine from opium, probably the first ever isolation of a natural plant alkaloid.
Барлау
14 мамыр – Льюис пен Кларк экспедициясы Дубои лагерінен шығып, Миссури өзені бойымен тарихи саяхатын бастайды.
May 14 – The Lewis and Clark Expedition departs from Camp Dubois and begin their historic journey by traveling up the Missouri River.
Геология
Александр фон Гумбольдт Жердің магнит өрісінің полюстерден экваторға қарай кемитінін ашты.
Alexander von Humboldt discovers that the Earth's magnetic field decreases from the poles to the equator.
Медицина
13 қазан – Жапонияда Ханаока Сейшу (華岡 青洲) 60 жастағы Кан Айя есімді әйелге сүт безінің қатерлі ісігіне байланысты ішінара мастэктомия жасады, жалпы анестезия ретінде цюсенсан қолданылды. Бұл жалпы анестезия астында жасалған алғашқы сенімді құжатталған операция деп есептеледі. Чарльз Беллдің "Адам денесінің анатомиясы", 3-том, Жүйке жүйесі жарияланды. Ағылшын дәрігері Джозеф Мейсон Кокс "Ақыл-естің бұзылулары туралы практикалық байқаулар" кітабын жариялады; онда ақыл-естің ауруларын емдеудің жақсартылған әдістері жөнінде ұсыныстар келтірілген, сондай-ақ, одан әрі гуманитарлық және тиімді емдеуге алып келуі мүмкін ережелер ұсынылған. Антонио Скарпа аневризма туралы классикалық еңбек – "Riflessioni ed Osservazione anatomico chirugiche sull' Aneurisma" кітабын жариялады.
October 13 – In Japan, Hanaoka Seishū (華岡 青洲) performs a partial mastectomy for breast cancer on a 60 year old woman named Kan Aiya, using tsūsensan as a general anesthetic, generally regarded as the first reliably documented operation performed under general anesthesia. Publication of The Anatomy of the Human Body, vol. 3, Nervous System by Charles Bell. English physician Joseph Mason Cox publishes Practical Observations on Insanity; in which some suggestions are offered towards and improved mode of treating diseases of the mind, and some rules proposed which it is hoped may lead to a more humane and successful method of cure. Antonio Scarpa publishes Riflessioni ed Osservazione anatomico chirugiche sull' Aneurisma, a classic text on aneurysms.
Метеорология
Жозеф Луи Гей-Люссак және Жан Батист Био ыстық ауа шарынан атмосфераны зерттеді.
Joseph Louis Gay Lussac and Jean Baptiste Biot study the atmosphere from a hot air balloon.
Палеонтология
Джеймс Паркинсон "Бұрынғы әлемнің органикалық қалдықтары" атты еңбегінің бірінші томын жариялап, катастрофизм теориясын қолдады.
James Parkinson publishes the first volume of Organic Remains of a Former World, supporting belief in catastrophism.
Технология
21 ақпан – Корнишалық Ричард Тревитиктің жаңадан салынған "Пенидаррен" бу локомотиві Мертир Трамроудта Мертир Тидфилдегі Пенйдаррен темір зауыты мен Оңтүстік Уэльстегі Аберсинон арасында жұмыс істейді. 13 ақпаннан бері бірнеше сынақтардан кейін, рельстерде жұмыс істейтін әлемдегі алғашқы локомотив болады. Теодор Бёрр Нью-Йорктің Уотерфорд қаласында Гудзон өзені арқылы алғашқы Бёрр Трасс көпірін салады. Уильям Конгрев қатты отынды Конгрев зымырасын артиллериялық қару ретінде әзірлеуді бастайды. Британ армиясы алғаш рет Суринамдағы голландтарға қарсы майор Генри Шрапнелдің ойлап тапқан шрапнель снарядтарын ("сфералық жағдайды ату") қолданады.
February 21 – The Cornishman Richard Trevithick's newly built "Penydarren" steam locomotive operates on the Merthyr Tramroad between Penydarren Ironworks in Merthyr Tydfil and Abercynon in South Wales, following several trials since February 13, the world's first locomotive to work on rails. The first Burr Truss bridge is built by Theodore Burr across the Hudson River in Waterford, New York. William Congreve begins development of the solid fuel Congreve rocket as an artillery weapon. The British Army first uses shrapnel shells ("spherical case shot"), invented by Major Henry Shrapnel, in action, against the Dutch in Suriname.