Кіріспе

Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік – Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік (МЖӘ, 3Ж немесе P3) – мемлекеттік және жеке сектор ұйымдары арасындағы ұзақ мерзімді келісім. Әдетте, бұл жеке капиталдың мемлекеттік жобалар мен қызметтерді бастапқыда қаржыландыруын, содан кейін МЖӘ шартының мерзімі ішінде салық төлеушілер мен/немесе пайдаланушылардан түсетін кірістен пайда табуды қамтиды. Мемлекеттік-жекеменшік әріптестіктер көптеген елдерде іске асырылып келеді және көбінесе инфрақұрылымдық жобалар үшін қолданылады. МЖӘ міндетті болмаса да, мектептерді, ауруханаларды, көлік жүйелерін, су және кәріз жүйелерін салу, жабдықтау, пайдалану және күтіп ұстау үшін пайдаланылған. Жеке тұлғалар, корпорациялар мен үкіметтер арасындағы ынтымақтастық егеменді мемлекеттердің құрылуынан бері қалып келген, әсіресе салық жинау және отарлау мақсатында. МЖӘ жақтастары тәуекелді бөлісуді және инновацияларды дамытуды атап көрсетеді. Алайда, МЖӘ-нің тиімділігі мен үнемділігі туралы деректер әртүрлі және көбінесе қолжетімсіз.

Анықтама

Мемлекеттік-жеке серіктестікті қалай анықтау керектігі туралы жалпы келісім жоқ. Бұл термин кең ауқымды тәуекелдерді бөлу, қаржыландыру тәсілдері және ашықтық талаптары бар жүздеген түрлі ұзақ мерзімді шарттарды қамтуы мүмкін. Дэвид Л. Веймер мен Айдан Р. Винингтің айтуынша, "Мемлекеттік-жеке серіктестік әдетте жеке сектор өкілінің жобаны қаржыландыруын, салуын немесе басқаруын қамтиды, бұл үкіметтен тікелей немесе пайдаланушылардан жанама түрде төлемдердің күтілетін ағынына ие болу үшін жасалады, төлемдер жобаның жоспарланған мерзімі ішінде немесе басқа белгіленген кезеңде жүзеге асырылады". 2013 жылы "State and Local Government Review" журналында жарияланған зерттеу мемлекеттік-жеке серіктестіктің анықтамалары муниципалитеттер арасында кеңінен ерекшеленеді екенін көрсетті: "Көптеген мемлекеттік және жеке сектор өкілдері түрлі салаларда мемлекеттік-жеке серіктестікті мақұлдайды, бірақ шындығында бұл қарым-қатынас шарттық сипатта, франшиза болып табылады немесе бұрынғы мемлекеттік қызметті жеке немесе коммерциялық емес ұйымға берумен байланысты". Мұндай келісімдерді белгілеу үшін қолданылатын жалпы термин – "ортақ қызмет көрсету", онда мемлекеттік сектор ұйымдары жеке фирмалармен немесе коммерциялық емес ұйымдармен бірігіп, азаматтарға қызмет көрсетеді.

Жекешелендіру туралы пікірталас

Мемлекеттік-жекешелік серіктестіктер жекешелендіруді білдіре ме, жоқ па деген семантикалық пікірталас бар. Кейбіреулер бұл "жекешелендіру" емес дейді, себебі үкімет объектінің меншігін сақтайды және/немесе мемлекеттік қызметтерді ұсынуға жауапкер болып қалады. Басқалары олардың жекешелендірудің континуумында екенін айтады; МЖС мемлекеттік активтерді тікелей сатудан гөрі жекешелендірудің шектеулі түрі, бірақ мемлекеттік қызметтерді сырттан тартудан гөрі кең ауқымды. Мысырдың Мұхаммед Әли 1800 жылдардың басында "концессияларды" пайдаланып, аз шығынмен қоғамдық жұмыстарды алды, ал концессионерлердің компаниялары теміржолдар мен тоғандар сияқты жобалардан көп пайда тапты. АҚШ-тың алғашқы инфрақұрылымының көп бөлігі мемлекеттік-жекешелік серіктестіктер деп санауға болатын нысанда салынды. Бұған 1792 жылы басталган Пенсильваниядағы Филадельфия мен Ланкастер жолы, 1808 жылы Нью-Йорк пен Нью-Джерси арасындағы алғашқы бу кеме желісі, 1815 жылы Нью-Джерсиде тіркелген елдің алғашқы теміржолы және қазіргі заманғы электр желісінің көп бөлігі кіреді. Ньюфаундлендте Роберт Гиллеспи Рид 1898 жылдан бастап 50 жылға теміржолдарды пайдалануға келісімшарт жасады, бірақ бастапқыда мерзім аяқталысымен олар оның меншігіне өтуі керек еді. ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында әлемдегі үкіметтер түрлі МЖС аясындарын кеңінен қолдана бастады. Бұл мемлекеттік-жекешелік серіктестікті ынталандыруға бағытталған алғашқы жүйелі бағдарлама болды. 1992 жылғы бағдарлама мемлекеттік сектордың қарыз алу қажеттілігін азайтуға бағытталған, бірақ жоғарыда айтылғандай, мемлекеттік есептерге тигізген әсері көбінесе иллюзия болды. Бастапқыда жеке сектор ПЖС-ге ынталы болмады, ал мемлекеттік сектор оны іске асыруға қарсы болды. 1993 жылы Қаржы министрі оның прогресін "көңіл көншітпейтіндей баяу" деп сипаттады. Саясатты ілгерілетуге және іске асыруға көмектесу үшін Мейджор Лондон қаласымен байланысы бар адамдарды, PЖС табысына мүдделі есептеу және консалтингтік фирмаларды біріктірген мекемелер құрды. Осы уақытта МЖС түрлі ЭЫДҰ елдерінде хаостақ түрде бастау алды. Оларды іске асырған алғашқы үкіметтер идеологиялық жағынан неолибералды және қаржылық ресурстары жеткіліксіз болды: олар саяси және қаржылық тұрғыдан мемлекеттік сатып алудың баламалы формаларын сынап көруге бейім болды. Бұл алғашқы МЖС жобаларын әдетте бай және саяси байланысы бар бизнесмендер ұсынды. Сондықтан МЖС тәжірибесімен айналысқан әр ел әртүрлі секторларда бастады. 1997 жылы Тони Блэрдің Лейбористтік партиясының жаңа британ үкіметі ПЖС-ні кеңейтті, бірақ басымдықты "ақшаның құнына" ауыстыруға тырысты, негізінен тәуекелдерді тиісті бөлу арқылы. Блэр Партнерстволар Ұлыбританиясын (PUK) құрды, ол бұрынғы ПЖС-ді қолдайтын үкіметтік институттардың орнына жартылай тәуелсіз ұйым болды. Оның міндеті ПЖС-ні дамыту және іске асыру болды. PUK елдегі инфрақұрылымдық сатып алулар үшін МЖС-ні "жаңа қалыпты" жағдайға жеткізуде маңызды рөл атқарды. Кейіннен көптеген елдер PUK үлгісіне негізделген МЖС бөлімшелерін құрды.

Қаржыландыру

Көптеген инфрақұрылымдық P3 жобаларының ерекшелігі – бастапқы қаржыландырудың көп бөлігі жеке сектор арқылы жасалады. Бұл қаржыландырудың жолы елдер бойынша едәуір өзгешеленеді. Ұлыбританиядағы P3 жобалары үшін банктік қарыздардың орнына облигациялар қолданылады. Канадада P3 жобалары көбінесе бес жыл ішінде өтелуі тиіс қарыздарды пайдаланады, содан кейін жобалар қайта қаржыландырылады, мысалы, соңғы Highway 407 жобасы Онтариода. Басқа типтерде (әсіресе ПФИ) капиталдық инвестиция жеке сектор тарапынан үкіметпен қызметтерді көрсету туралы келісімшарт негізінде жасалады, ал қызметтерді көрсетуге кеткен шығындарды үкімет толығымен немесе жартылай көтереді.

Арнайы мақсаттағы көлік құралы

Көбінесе, жеке сектор консорциумы келісімшарт мерзімі ішінде активті дамыту, салу, күтіп ұстау және пайдалану үшін арнайы мақсаттағы кәсіпорын (SPV) деп аталатын жеке компания құрады. Егер үкімет жобаға инвестиция салған болса, оған әдетте (бірақ міндетті емес) SPV-нің үлесі беріледі. Консорциумға әдетте құрылыс компаниясы, күтім компаниясы және бір немесе бірнеше акционерлік инвесторлар кіреді. Олардың екеуі де жобаның акционерлері болып табылады, шешімдер қабылдайды, бірақ қарыздар төленгеннен кейін ғана қаржыны қайтарып алады, ал қалғаны – жобаның кредиторы (қарыз беруші).

Қаржылық серіктестер

Мемлекеттік инфрақұрылым салыстырмалы түрде аз тәуекелді, бірақ жоғары табыс әкелетін инвестиция болып табылады. Оны күрделі келісімдермен және қолма-қол ақша ағынын кепілдендіретін, сақтайтын шарттармен үйлестіру, МЖӘ жобаларын жобалық қаржыландыруға ең лайықты кандидаттарға айналдырады. Арнайы мақсаттағы компанияларға (SPV) капитал салған инвесторлардың көпшілігі зейнетақы қорлары, өмірді сақтандыру компаниялары, мемлекеттік еңбек зейнетақы қорлары, мемлекеттік салымдар және банктер сияқты институционалдық инвесторлар болып табылады. P3 жобаларының ірі инвесторларының қатарында AustralianSuper, OMERS және Голландия мемлекеттік банкі ABN AMRO бар, олар Австралиядағы P3 жобаларының көп бөлігін қаржыландырды. 2008 жылғы қаржылық дағдарыстан кейін Уолл-стрит фирмалары МЖӘ-ға деген қызығушылықтарын арттырды.

Пайда

МЖӨ-мен құрылған жекеше монополиялар пайда табуға бағытталған әрекеттерге алып келуі мүмкін, бұл жобаның пайдалану кезеңінде қолданушылар және/немесе салық төлеушілер үшін құнның өсуіне соқтырады.

P3 негіздемелері

Мемлекеттік-жеке серіктестікті пайдалану уақыт өте келе әртүрлі жолдармен негізделіп келді. Оны жақтаушылар, әдетте, мемлекеттік сектордың жеке сектордың белгілі бір нысандар мен қызметтерді ұсынудағы білімі мен тиімділігін пайдалануға мүмкіндік беретінін айтады, бұл нысандар мен қызметтер бұрын мемлекеттік сектор тарапынан сатып алынып, жеткізіліп келген. Ал қарсыластары, мемлекеттік-жеке серіктестіктің жеке меншік нысандардың пайдасы үшін мемлекеттік қызметтерді жекешелендіруді көздейтін идеологиялық бағдарламаның бір бөлігі екенін айтады. Еуропалық Одақта мемлекеттік-жеке серіктестік бойынша қарыздар қарыз ретінде есепке алынбайды және көбінесе "баланстан тыс" күйде қалады, бұл үлкен алаңдаушылық туғызады. Шындығында, мемлекеттік-жеке серіктестік жобасы мен оның ықтимал міндеттемелерін "баланстан тыс" ұстау жобаның нақты құны жасырылғанын білдіреді. Халықаралық валюта қорының мәліметінше, активтің экономикалық меншік құқығын анықтау, мемлекеттік-жеке серіктестікке байланысты активтер мен міндеттемелерді мемлекеттік немесе жеке корпорацияның балансына жазуды күрделендіреді.

Жобаның шығындары

[[Файл:Абботтсфорд аймақтық ауруханасы және онкологиялық орталығы. 2001 жылы PricewaterhouseCoopers компаниясының сенімсіздік тудырған есебінде, Abbotsford Regional Hospital & Cancer Centre (суретте) PPP арқылы салу ең болмағанда 1% үнемдеуге алып келеді деп болжанған. Бұл таңдалым жасалды, бірақ PPP шарты бойынша келіссөздердің екі жылға созылуы салдарынан жобаланған құрылыс шығындары 68% -ға өсті. Транзакциялық шығындар: P3 келісімшарттары дәстүрлі мемлекеттік қаржыландырылатын жобалардағы келісімшарттарға қарағанда әлдеқайда күрделі және кең көлемді болады. Мұндай келісімшарттарды келісу үшін барлық тараптың адвокаттарының қатысуы қажет, ал оларды аяқтауға бірнеше ай немесе тіпті жылдар жұмсалуы мүмкін. Барри Маккеннаның мәлімдемесінше, "адвокаттар мен консультанттардың [P3 жобаларындағы] шығындары ақырғы есепке 3 пайызға жуық қосымша шығын әкеледі". Операциялық табыс: P3 жобаларына қатысатын жеке компаниялар жоба аяқталғаннан кейін инвестицияларын қайтаруды күтеді. PPP арқылы қаржыландыру арқылы, серіктес төмен тәуекелмен қызмет етеді. Келісімшарт мерзімі ішінде жеке серіктес соңғы пайдаланушылардан және/немесе үкіметтен бастапқы инвестиция құнынан асып түсетін қаражат алуға құқылы.

Ақшаға баға

Жаңаделіде электр энергиясын тарату бойынша мемлекеттік-жеке серіктестік туралы конференцияның ашылуында Бас сөз сөйлеген Жоспарлау комиссиясы төрағасының орынбасары Ш. Монтек Сингх Ахлувалия (2010). P3 жобаларының құны мен сапасы туралы теріс тұжырымдамаларға жауап ретінде, жақтастары PPP-ны бағалау үшін ақшаға тиімділігіне баса назар аударатын ресми процедураларды жасады. Хизер Уайтсайд P3 "Ақшаға тиімділік" терминін былай анықтайды: <blockquote>
Ақшаға тиімділік – жобаның жалқы құнының төмендеуі емес, ол P3 жеке серіктестік ұсыныстарын жобалау, құрылыс, қаржыландыру және пайдалану тұрғысынан толық мемлекеттік баламаның құнын шамалауға арналған гипотетикалық мемлекеттік сектордың салыстырмалы көрсеткіштерімен салыстыру арқылы бағалауға қолданылатын ұғым. P3 ақшаға тиімділігін есептеу кезінде түрлі уақыттарда өзгерген және әр юрисдикцияға қарай өзгешеленетін шығындар ескеріледі. Алайда, бір тұрақты нәрсе – жеке серіктеске "қауіптерді беру", бұл мемлекеттік сектордың салыстырмалы көрсеткіштеріне зиян келтіреді. Австралияда жүргізілген бірқатар зерттеулер инфрақұрылымға жеке инвестицияларды ынталандыруға бағытталған алғашқы қадамдардың көп жағдайда ұсынылып отырған жобалардың мемлекеттік сатып алудың стандартты моделінен нашар екенін көрсетті. 2009 жылы Жаңа Зеландия Қаржы министрлігі жаңа Ұлттық партия үкіметінің сауалдарына жауап ретінде PPP схемалары туралы есеп жариялады, онда "PPP-ның құны мен пайдасы туралы сенімді эмпирикалық деректер аз" және "жеке сектордың қаржысын алудың басқа да жолдары бар" деген қорытындыға келді, сондай-ақ "PPP-ның артықшылықтары олармен байланысты келісімшарттық күрделіліктер мен қатаңдықтарға қарсы өлшенуі керек" делінген. Ұлыбританияда көптеген жеке қаржыландыру бағдарламалары бюджеттен шығып кетіп, салық төлеуші үшін ақшаға тиімділік қамтамасыз етпеді, кейбір жобаларды тоқтату аяқтаудан қымбатқа түсті. Ұлыбританияның Ұлттық аудит кеңсесі жүргізген терең зерттеу жеке қаржыландыру моделінің ауруханалар, мектептер және басқа да мемлекеттік инфрақұрылымды мемлекеттік қаржыландыруға қарағанда қымбат әрі тиімсіз екенін көрсетті. Қаржылық комитет "PFI қарыз алудың басқа түрлерінен тиімдірек емес және салық төлеушілерді қауіптен қорғау "іллюзиялық" екенін" мәлімдеді.

Есеп беру мен ашықтық

Мемлекеттік-жекеменшік әріптестігіне қатысты басты сын-ескертулердің бірі – осы жобалармен байланысты есеп беру және ашықтықтың жетіспеуі. МЖӘ нәтижелерін көрсететін деректердің көбінесе қол жетімді болмауының себебі – P3 жобаларының көптеген қаржылық егжей-тегжейлі ақпараттары коммерциялық құпиялылық шарттарымен қоршалғандықтан, зерттеушілер мен жұртшылыққа қол жетімді емес. Әлем бойынша P3 жобаларына қарсыластар жоба веб-сайттарындағы шектеулі «қорытынды» парақтарынан артық P3 жобалық құжаттаманы алу үшін сот процестерін бастады. Олар сәттілікке жеткен жағдайда, алған құжаттары көбінесе ауыр редакциялаудан өтеді. Париж қаласының су қызметтерін жекешелендіруге қатысты қадам қажет емес деп танылды, сол себепті 2009 жылдың соңында қала француз су корпорациялары Suez және Veolia-мен жасалған келісімшартты жаңартпады. Бір жыл бойы мемлекеттік бақылауда болғаннан кейін су тарифтері 5-10% төмендеуі күтілуде. 2010 жылдары Солтүстік Америкадағы сарқынды суларды тазарту стансалары ескіріп, жаңалау қажет болған кезде, бірнеше қалалар мемлекеттік-жекеменшік әріптестігі арқылы су инфрақұрылымын жаңартуды қаржыландыруға бейімделді, сондай-ақ Реджина, Саскачеван қаласында стансаның қаржыландыру моделі бойынша референдум өткізілді. P3 нұсқасы басымдық алды.

Көлік

thumb|200x200px Вирджиния штатындағы Дуллз жол ақысы төленетін жеңілдетілген бағадағы жолдың негізгі ақы төлеу алаңы, оның бағасы мерзімді түрде өсіп отырады. P3 үшін тағы бір маңызды сектор – көлік. P3 Көлік секторын жалпы бес секторға бөлуге болады: әуежайлар, порттар, жолдар, теміржолдар және қалалық жолаушылар көлігі (автобус, жеңіл және ауыр рельсті жүйелерді қоса алғанда). АҚШ-тағы көптеген P3 жолдарды жеңілдетілген бағада пайдалануға беруге байланысты. Денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік-жеке серіктестік (МЖС) мемлекеттік орган мен заңды тұлға ретінде жұмыс істейтін жеке сектордың бір немесе бірнеше компаниясы арасындағы ұзақ мерзімді келісімшарт (әдетте 15–30 жыл) ретінде сипатталады. Теориялық тұрғыдан алғанда, келісімшарт үкіметке сатып алу мүмкіндігін береді және оңтайы денсаулық сақтау жүйесіне жету үшін мақсаттарды белгілейді. Содан кейін ол келісімшарт мерзімі ішінде келісілген қызметтерді жобалау, салу, күту және/немесе басқару үшін жекеменшік кәсіпорынмен келісімшарт жасайды. Ақырында, жеке сектор өз қызметтері үшін төлем алады, операциялық кезеңде инвестициялардан түсетін пайданы иеленеді және қосымша тәуекелге барады. Канададағы ауруханалар үшін МЖС-ке қатысты сын-пікірлер "өкілеттіктің ішкі жіктелуіне" алып келеді. Бұл жағдайда, егер нысан жеке сектормен басқарылып, күтілсе, ал күтім көрсетуді мемлекеттік сектор жүзеге асырса, мұндай жағдай туындайды. Мұндай жағдайларда медбикелер жеке басшылардың келісімінсіз, тіпті бір-бірінің қасында тұрса да, техникалық қызметкерлерден тазалау (немесе қан, зәр сияқты) жұмыстарын орындауды немесе жұмыс орнындағы қауіпсіздік белгілерін ілуді сұрай алмайды.

Орман шаруашылығы секторы

Орман саласындағы мемлекеттік-жеке серіктестік (МЖС) мүмкіндіктеріне мемлекеттік органдар, түрлі инвесторлар және үкіметтік емес ұйымдар арасындағы бірлескен орман шаруашылығы жобалары кіруі мүмкін. USAID шетелдік компаниялардың үшінші дүние елдерінде сертификатталған ағаш және ағаш емес өнімдерді игеруіне көмектесу үшін мемлекеттік-жеке серіктестікті (МЖС) пайдалануды қолдайды. Олар орман шаруашылығындағы МЖС табиғатты қорғау және коммерциялық орман өнімдерін тұрақты түрде жинау құралы болып табылады деп мәлімдейді, бірақ жергілікті өндірушілерді тұрақты емес жинау тәжірибесіне итермелеген шетелдік компаниялардың бәсекелестігіне қарамастан. Орман шаруашылығы саласындағы көптеген ҮЕҰ-мен (үкіметтік емес ұйымдармен) серіктестіктер жай ғана «жасыл жуу» операциялары болып табылады.

МӨЖ бірліктері

Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік бөлімшелері – өз аумағындағы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік (МЖӘ) бағдарламаларын ілгерілетуге, жеңілдетуге және бағалауға жауапты ұйымдар. Олар мемлекеттік органдар немесе толық немесе жартылай мемлекеттік қолдаумен құрылған дербес емес ұйымдар болуы мүмкін. Үкіметтер мұндай бөлімшелерді МЖӘ бөлімшесі құрылғанға дейін елдегі МЖӘ жобаларын іске асыруға қатысты сынға жауап ретінде құрып отырады. 2009 жылы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдерінің 50%-ы орталықтандырылған МЖӘ бөлімшесін құрды, ал басқа елдерде осы сияқты мекемелер көптеп табылады.

Есептік фирмалар

"Үлкен төрт" есептік фирмасы – PricewaterhouseCoopers, Deloitte, Ernst & Young және KPMG мемлекеттік-жекешелік серіктестік моделінің пайда болуынан бастап қатысып келеді. Осы компаниялардың кеңесшілері көптеген елдерде МЖС саясатын және процедураларын әзірлеуге тартылды. Содан кейін бұл компаниялар осы процедураларды бағалап, жеке жобаларды сараптап, МЖС шарты бойынша жеке және мемлекеттік серіктестерге консультант ретінде көмектесті. Есептік фирмалар кейде олар бағалаған жобаларға өз үлесін салатын болады. Бұл мақсаттың жетістігі бүкіл әлемдегі инфрақұрылымға жұмсалған мемлекеттік-жекешелік серіктестіктерге бөлген АҚШ долларының сомасымен өлшенеді.

АҚШ-тың сыртқы саясаты

Америка үкіметі өз сыртқы саясатының әртүрлі мақсаттарына жету үшін бүкіл әлемде мемлекеттік-жеке серіктестікті дамытуға ұмтылады. USAID жаһандық даму альянстары және 2019 жылы Шетелдегі жеке инвестициялар корпорациясына қосылған Даму кредиті органы арқылы МЖС-ді ілгерілетті. Мемлекеттік департамент те өзінің Жаһандық серіктестік кеңсесі арқылы МЖС-ді қолдайды.

Әлемдік мемлекеттік-жекешелік әріптестік

Глобалды мемлекеттік-жекешелік әріптестік (ГМЖӘ) – БҰҰ сияқты халықаралық үкіметаралық ұйым мен жеке компаниялар арасындағы мемлекеттік-жекешелік әріптестіктің (МЖӘ) ынтымақтастығын қамтамасыз етуге бағытталған басқару механизмі. Қазіргі ГМЖӘ-лердің мақсаттарының арасында дамушы елдерде арзан бағадағы қажетті дәрі-дәрмектер мен вакциналарға қолжетімділікті ұлғайту және диареяны азайту үшін қолды сабынмен жууды кеңейту бар.

Институционалды мемлекеттік-жекешелік әріптестік

2008 жылы Еуропалық комиссия институционалды мемлекеттік-жекешелік серіктестіктер (МЖС) құруға қатысты "түсіндіру хабарламасын" жариялады. МЖС құрылымы көбінесе жаңа бірлескен мемлекеттік-жекешелік ұйымды бірден құру және осы ұйымның мемлекеттік органға немесе халыққа тауар немесе қызметтер жеткізу бойынша мемлекеттік сектордағы келісімшарт немесе концессия алуын қамтиды. Комиссия жеке серіктесті таңдау және жаңа ұйыммен келісімшарт жасау туралы шешімді екі бөлек процедура ретінде қарастырудың практикалық еместігін мойындады. Сондықтан, жеке серіктесті анықтау және олардың институционалды ұйымға қатысу шарттарын белгілейтін "ашық және бәсекелестік процедура" келісімшарт талаптарына және мемлекеттік сатып алу заңнамасына сәйкес болуы мүмкін. Сондай-ақ, басшылықта МЖС ұйымы құрылғаннан кейін, ол басқа кәсіпорындармен бірдей болашақ мемлекеттік келісімшарттарға қатыса алатыны, бірақ тапсырыс беру процесінің ашықтығын сақтау үшін ерекше күтім қажеттігі атап көрсетілді.

Нарыққа негізделген ұсыныс

Нарыққа бағытталған ұсыныстар (MLP) – жеке сектор ұсынған мемлекеттік-жеке серіктестік (МЖС) жобалары. МЖС саясаты жеке сектор фирмаларын мемлекетке жобаларды ұсыну міндетін жүктемей, бастамасыз МЖС инфрақұрылымдық жобалар бойынша ұсыныстар жасауға ынталандырады. 2010 жылдары бұл саясат Австралияның көптеген штаттары мен аумақтарында қолданысқа енгізілді.

Мемлекеттік-жекешелік-қоғамдастық әріптестік

Коммерциялық емес ұйымдармен және жеке серіктестермен жасалатын мемлекеттік-жекеменшік әріптестігі, кейде мемлекеттік-жеке-қоғамдық әріптестік (МЖҚӘ) деп аталады, бұл үшінші дүние елдерінің қажеттіліктеріне бейімделген мемлекеттік-жекеменшік әріптестігі үлгісінің өзгеше түрі.

Әлеуметтік әсер ету бонды

Әлеуметтік әсер облигациялары (соңышқа байланысты төлем облигациялары деп те аталады) – Social Finance анықтамасына сәйкес, "тиімді әлеуметтік қызметтерді нәтижеге негізделген келісімшарт арқылы қаржыландыратын мемлекеттік-жекешелік серіктестік". Олар белгілі бір мерзім ішінде жұмыс істейді, бірақ белгілі бір қайтару мөлшерімен қамтамасыз етілмейді. Әдетте, инвесторларға төлемақы нақты әлеуметтік нәтижеге қол жеткізуге байланысты болады. Дамушы елдерде осыған ұқсас жүйе – даму әсері облигациялары қолданылып жатыр.