Кіріспе

Лагос (ˈlaɣuʃ; сөзбе-сөз "көлдер";) — Португалияның оңтүстігіндегі Барлавенто аймағында, Бенсафрим өзенінің сағасында және Атлант мұхитының жағалауында орналасқан қала және муниципалитет. 2011 жылы муниципалитетте 31 049 адам тұрды, ауданы 212,99 км² құрады. Лагос қаласының өзі (Сан-Себастьян және Санта-Мария азаматтық приходтарын қамтиды) шамамен 22 000 адамды құрайды. Әдетте, жаз айларында туристер мен маусымдық тұрғындардың келуіне байланысты бұл көрсеткіштер артады. Халықтың көп бөлігі жағалауда тұрып, туризм және қызмет көрсету салаларында жұмыс істейді, ал ішкі аймақтар сирек қоныстанған, негізгі жұмыспен айналысатындар – ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығымен айналысады. Лагос – Альгарве және Португалиядағы ең танымал қалалардың бірі, себебі мұнда туристерге қолайлы жағажайлар, тас формациялары (Понта-да-Пиедаде), барлар, мейрамханалар мен қонақүйлер көп. Сонымен қатар, Лагос португалдық теңізшілердің ашылу дәуірінің тарихи орталығы, Генрих Теңізшінің жиі тоқтаған жері, тарихи кеме жасау орны және бір кезде еуропалық құл саудасының орталығы болған. 2012 жылы TripAdvisor саяхат сайты Лагосты "15 дамып келе жатқан бағыт" тізімінде әлемдегі бірінші орынға қойды. Лагос, Нигерия, осы қаланың атымен аталуы мүмкін, өйткені 15 ғасырда Португалиядағы Лагос Африка жағалауындағы португалдық теңіз экспедицияларының маңызды орталығы болған. 2007 жылы Мадлен Маккан жоғалып кеткен Прая-да-Люз приходы муниципалитеттегі танымал орынға айналды.

Тарих

Лагос – 2000 жылдан астам тарихы бар ежелгі теңіз қаласы. Лагос атауы кельт қонысынан шыққан, латын тіліндегі Лакобригадан туындаған. Қоныстың атауы пуникалық өркениеттер дәуірінде қалыптасқан. Бұл қала Карфагендіктердің ерте мекені болды, олар римдіктерге қарсы соғыста кельт тайпаларын тартты (Пуник соғыстары). Маңызды порты болғандықтан, римдіктер оны жаулап алып, Лакубрига деп аталған Лузитания провинциясына қосты. Римдік генерал Квинт Серторий, Лакобриганың лузитандықтарының көмегімен (Рим генералдары мен Луций Корнелий Сулла партиясының мүшелері тарапынан қысым көрген), Цэцилий Метелл Пийдің рим әскерін жақын орналасқан Монте-Молиао тауында жеңді. Рим империясы құлағаннан кейін, Лагос қаласын VI ғасырда Толедо Корольдігінің вестготтары, содан кейін византиялықтар басып алды. VIII ғасырда Солтүстік Африкадан морилер келіп, елді мекенге Завайя (көл деген мағынаны білдіреді) деп ат қойды. Ол Аль-Гарбтың үлкен жағалау аймағының бір бөлігіне айналды, кейіннен Альгарве деп аталды. Морилер қаланы Лагос қамалымен нығайтып, Иберия түбегіндегі өріс орталықтары арқылы Солтүстік Африкамен маңызды сауда байланыстарын орнатты. 1174 жылы жергілікті уәли христиан халқына қала қабырғасының сыртында Сан-Жуан Баптистаға арналған шіркеу құрылысына рұқсат берді, ол Альгарведегі ең көне шіркеу атанды.

Патшалық

Патша Афонсу Энрикеш оңтүстікке қарай жылжыса да, христиандық Реконкиста Альгарве мен Алентежуға ешқашан енбеді, ал оңтүстік маврлардың бақылауында қалды. Саншу I патша крестоносшылар күштерінің қолдауымен Лагосты Альвор бекінісіне шабуыл жасау үшін баспалдақ ретінде пайдаланды. Зуаияны Португалия королі Афонсу III 1241 жылы жаулап алды, бірақ толыққанды жаулау 1249 жылға дейін созылды. Осы кезден бастап король өзін «Португалия және Алгарв королі» деп атады, бұл Альгарвтың (ұзақ уақыт бойы маврлар шетел ретінде басқарған) португалдықтардың иелігіне қосылғанын көрсетті. Лагос 1361 жылы Петр I патшаның билігінде тәуелсіз сот аймағына айналды. Иоанн I патша 1415 жылы Сеута қаласын қоршауға және жаулауға аттанмас бұрын Лагос портында әскерін жинады. Бұл мұсылман әлемін ортағасырлық Еуропаға ашудың алғашқы қадамы болды, нәтижесінде португалдық теңізшілердің бүкіл әлемді аралап, жаңалықтар ашу дәуірі келді. 15 ғасырда Лагос португалдық теңіз зерттеулерінің орталығына айналды, кемелер Үндістанға жол табу үшін Африка жағалауын зерттеуге жіберілді. Иоанн I патшаның үшінші ұлы, Инфанте Энрике Теңізші, көбінесе Лагоста тұрды. Ол осы жерден Мароккоға және Африканың батыс жағалауына кереульдермен (жақсы теңіздік қасиеттері бар латын туы бар кемелермен) экспедициялар ұйымдастырды. Лагос 1434 жылы Божадор мүйісінен өтуге алғашқы болып батылданған Гил Эанештің де үй порты болды, бұл 1433 жылғы сәтсіз әрекеттен кейін оның беделіне нұқсан келтірді, сол кезде бұл жер әлемнің соңы деп есептелді. Мүйісті айналу, кейінірек Жақсы Үміт мүйісін айналу сияқты, Эанешке (және одан кейін ізденген теңізшілерге) Африка субконтинентіне енуге мүмкіндік берді. 1443 жылы Лансароте (содан кейін патшаның салық инспекторы) Аргуимге дейін жүзіп барып, 275 африкалықты әкелгенде, португалдықтар ауыл шаруашылығындағы жұмыс күшінің мәңгілік жетіспеушілігін толықтыру үшін жеткілікті құлдарға ие болды. Келесі онжылдықтарда жаңалықтар мен жетістіктер туралы хабарлар, сондай-ақ дәмдеуіштер мен тауарлармен жүктелген кемелер Лагос портына ағылып келді. Бұл сондай-ақ ортағасырлық Еуропаға алғашқы африкалық құлдардың кіру қақпасы болды. Африка португалдықтарға қолжетімді болғанға дейін Лагос теңізшілері әлдеқашан адалсыз құл саудагерлері болған. Лагостағы алғашқы құл базарларынан (1444 жылы ашылған Эскравос базары) көптеген африкалықтар Еуропаға таралып, португал монархиясына және саудагерлік топтарына айтарлықтай табыс әкелді, сондай-ақ арзан жұмыс күшін қамтамасыз етті. Альфонсо Гонсалес алтын тапқаннан кейін Лагоста да белсенділік күшейді, тұрғындары Инфанте Энрикеге аймақтағы алтын кен орындарын іздеу үшін сауда компаниясын құруға өтініш жасады. Оған Хуан Диас (Жақсы Үміт мүйісін айналған Бартоломеу Диастың атасы), Гил Эанеш, Лансароте де Фрейтас, Эстеван Альфонсо және Родриго Альварес кірді, олар 1444 жылы Гарса аралына саяхаттау үшін алты кереульден тұратын эскадрильяны жабдықтады, бірақ 150 африкалықпен қайтып келді. Фез патшалығына қарсы үлкен крест жорығын жоспарлауға құмар болған Себастьян патша 1578 жылы Лагоста үлкен флотты жинады. Бұл сәтсіз әрекет кезінде ол және Португалияның көптеген ақсүйектері Мароккодағы Ксар Эль Кебир шайқасында қаза тапты, нәтижесінде Иберия одағы құрылды. Португалия Испанияның билігіне өткенде, португал жағалауы ағылшын флотының нысанасына айналды. Испанияның Кадис теңіз базасына жақын орналасқан Лагосқа 1580-ші жылдардың соңында сэр Фрэнсис Дрейк шабуыл жасады, бірақ оны тұрғындары қорғады, нәтижесінде Дрейк Фароны тонады. Алайда, жағалауда басқа да қарақшылар мен корсарлартың тұрақты шабуылдары болды, сонымен қатар португалдықтарды қалпына келтіру соғысы кезінде (1640–1668) Альгарвені бомбалаған испандықтар жағалау бойына қамалдар тізбегін салуға себеп болды. Солардың бірі - Лагостағы Понта-да-Бандейра форты, ол 1679 және 1690 жылдар аралығында салынған (негізгі есіктің үстіндегі тас жазуға сәйкес). 1576 жылдан 1755 жылға дейін Лагос Альгарвтың маңызды астанасы болды, бірақ португалдық ескі қала 1755 жылғы жер сілкінісі мен цунамиден кейін қирады. 16 ғасырдан қалған кейбір қабырғалар, сондай-ақ губернатордың қамалы сақталған болса да, көптеген ғимараттар 17 ғасырдан бастап салынған. Лагос жанында екі атақты теңіз шайқасы болды, бұл оның стратегиялық орналасуын көрсетеді: Лагос шайқасында (1693) француз флотилиясы ағылшын-голландиялық күшті жеңді, ал Лагос шайқасында (1759) британдық күш француз күшін жеңді.

Физикалық география

Географиялық орны (шығыстан солтүстік-шығысқа батысқа оңтүстік-батысқа қарай бағыты) және литологиялық әртүрлілігі Алгарвені бірегей стратиграфиялық және морфотектоникалық аймақ ретінде ерекшелендіреді. Вариска тау жасалуының шеткі карбон бірлігі болып табылатын Алгарве, екі толыққандай ерекше, бірінің үстіне бірі орналасқан алаптарға шөгіндірілген мезозой және кайнозой шөгінді қабаттарынан тұрады. Миоценнің ішкі кезеңіндегі (шамамен 2,4 миллион жыл бұрын) тыныштық кезеңі қазіргі жағалауға әсер ететін жалпыланған әсерге және карсттың дамуына алып келді. Сондай-ақ, бұл кезеңде тісті Одонтоцеттер табылды. Бұл тістер Серраваллиан кезеңіне жатады, және Алгарведегі ең көне теңіз сүтқоректілерінің кездесуін көрсетеді.

Климат

Лагоста Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) болады, жазда ыстық, құрғақ, ал қыста жұмсақ, ылғалды болады. Алгарвтың қалған бөлігі сияқты, Лагоста да күн көп, жылына орташа есеппен 3100 сағаттан астам күн сәулесі түседі. Жауын-шашын қыс айларында жиі жауады, орташа температура шамамен және ең төменгі температура шамамен болады, жел мен ылғалдылық та осы маусымда артық, желдің орташа жылдамдығы және 80 пайыз ылғалдылыққа жетеді. Жаз айларында ауа-райы жылы немесе ыстық, аспан ашық және көбінесе тыныш болады. Жағалау теңіз желдеуі осы маусымның кейдегі ыстығын басуға көмектеседі. Теңіз суының температурасы жыл бойында көп өзгермейді, қыркүйек және қазан айларында ең жоғары, наурыз айында ең төменгі температураны көрсетеді, жазда шамамен және қыста шамамен болады.

Тұрақты туризм

2012 жылы Лагос қаласы тұрақты туризмді дамытудағы күш-жігері үшін QualityCoast алтын наградасын алды. Осы награданың нәтижесінде Лагос қаласы тұрақты туризмнің жаһандық DestiNet атласына қосылды.

Экономика

Португалияның көптеген жағалау қалалары сияқты Лагостың экономикасы да теңізге тығыз байланысты, ал балық аулау өте ерте заманнан бері маңызды қызмет болып келген. 1960 жылдан бері қала туризмді қабылдап, ол қаланың ең маңызды экономикалық қызметіне айналды. Лагоста әдемі жағажайлар, қолайлы климат, теңіз, көркем жағалау және тарихи мұра бар. "Марина де Лагос" 460 кемеге арналған тұраққа ие және алыс қашықтыққа жүретін кемелер үшін маңызды орталыққа айналды, сонымен қатар ол заманауи көтергіш көпірімен де танымал. Лагоста көптеген мәдени және түнгі ойын-сауық мекемелері бар.

Көлік

Лагос станциясы – Лагосты Вила-Реал-де-Санто-Антониомен (Фаро және Тавира арқылы) байланыстыратын Linha do Algarve темір жол желісінің батыс терминалы. Жолаушылар пойызымен қызмет көрсетуді Comboios de Portugal (CP) компаниясы жүзеге асырады. Лиссабон және Порто қалаларына қатынайтын пойыздар Тунес станциясында жалғасады. Қалалық әуежайы тек шағын ойын-сауық ұшақтарын қабылдайды; ең жақын әуежай – Фаро.

Мәдениет

Көптеген жергілікті дәстүрлер муниципалитетте тойланады және гастрономиядан дәстүрлі қолөнерге дейін қамтиды. Гастрономияда жергілікті ерекшеліктер бар: бадам, инжір және жұмыртқа сияқты жергілікті өнімдерден жасалған Dom rodrigos және morgados печеньелері. Лагос сонымен қатар шарап өндіретін аймақ болып табылады және москатель шарабымен, сондай-ақ, жусан жемісінен жасалған күшті спирттік ішімдік – агуарденте де медронхомен әйгілі.