Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1799 жылы ғылым және технология саласында көптеген маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1799 in science and technology involved many significant events, listed below.
Археология
15 шілде – Египеттің Розетта (Рашид) портында француз капитаны Пьер Бушар ежелгі египет иероглифтерімен жазылған жазуды түсіндіруге көмектесетін Розетта тасын табады. 25 шілде – Египеттегі Абукир шайқасында Наполеон Бонапарт Мұстафа Паша басқаратын 10 000-нан астам Османдық мамлюк әскерін жеңіп, египеттік артефакттарды французтардың бақылауына көшіреді.
July 15 – In the Egyptian port city of Rosetta (Rashid), French Captain Pierre Bouchard finds the Rosetta Stone, which will become the key to deciphering ancient Egyptian hieroglyphic writing. July 25 – At the Battle of Abukir in Egypt, Napoleon Bonaparte gains French control of Egyptian artifacts by defeating over 10,000 Ottoman Mamluk troops under Mustafa Pasha.
Астрономия
Пьер Симон Лаплас "Аспан механикасы" еңбегін жариялауға кіріседі.
Pierre Simon Laplace begins publication of Méchanique céleste.
Биология
Томас Беддос биология сөзін қазіргі мағынасында алғаш рет қолданды. Британ мұражайының Джордж Шоу "Табиғат зерттеушілер жинағында" (The Naturalists' Miscellany) қасқақырдың (Ornithorhynchus anatinus Shaw) алғашқы ғылыми сипаттамасын жариялады.
Thomas Beddoes makes the first recorded use of the word Biology in its modern sense. George Shaw of the British Museum publishes the first scientific description of the platypus (Ornithorhynchus anatinus Shaw) in The Naturalists' Miscellany.
Барлау
Александр фон Гумбольдт пен Айме Бонпланд Оңтүстік Американың табиғи тарихын зерттеуге бес жылдық саяхатын бастайды.
Alexander von Humboldt and Aimé Bonpland begin a five year exploration of the natural history of South America.
Геология
Жазға қарай – Уильям Смит Англияның Сомерсет аймағындағы Бат маңының алғашқы кең ауқымды геологиялық картасын жасайды. 11 желтоқсан – Смит Бат маңындағы стратификациялық кесте құрастырады.
by summer – William Smith produces the first large scale geological map, of the area round Bath, Somerset, England. December 11 – Smith draws up a table of strata round Bath.
Медицина
Наурыз – Томас Беддос жаңадан ашылған газдардың медициналық маңызын зерттеу үшін Бристоль қаласында Пневматикалық институтты құрады. Кейлеб Пэрри "Дисекциялармен суреттелген, Ангиналық синкоптың (стенокардия) симптомдары мен себептерін зерттеу" еңбегін жариялайды, онда стенокардияның механизмдері сипатталады. Мария Далле Донн Болонья университетінде медицина докторы дәрежесін алған алғашқы әйел болады. Мэтью Бейли Лондонда "Адам денесінің ең маңызды бөліктерінің патологиялық анатомиясын суреттеуге арналған түсіндірмелермен бірге гравиюралар сериясы" атты басылымын жариялай бастайды, бұл патологияны жеке ғылым саласы ретінде алғашқы толыққанды атлас.
March – The Pneumatic Institution for research into the medical implications of newly discovered gases is established by Thomas Beddoes in Bristol. Caleb Parry publishes An Inquiry Into the Symptoms and Causes of the Syncope Anginosa Commonly Called Angina Pectoris, illustrated by Dissections, describing the mechanisms for Angina. Maria Dalle Donne becomes the first female Doctor of Medicine, at the University of Bologna. Matthew Baillie begins publication in London of A Series of Engravings, Accompanied with Explanations, which are Intended to Illustrate the Morbid Anatomy of Some of the Most Important Parts of the Human Body, the first comprehensive atlas of pathology as a separate subject.
Метрология
Платинадан жасалған килограммдық прототип 4 °C температурадағы бір текше дециметр су массасына мүмкіндігінше жақын болу мақсатымен жасалды. Прототип маусым айында Франция Республикасының мұрағатына тапсырылды және 10 желтоқсанда ресми түрде «Килограмм де Архив» деп бекітіліп, килограмм оның массасына тең деп анықталды. Бұл стандарт келесі тоқсан жыл бойы қолданылды.
An all platinum kilogramme prototype is fabricated with the objective of equalling as closely as feasible the mass of one cubic decimetre of water at 4 °C. The prototype is presented to the Archives of the French Republic in June and on December 10 is formally ratified as the Kilogramme des Archives and the kilogramme defined as being equal to its mass. This standard holds for the next ninety years.
Минералогия
Он екі жастағы Конрад Джон Рид Солтүстік Каролина штатының Кабаррус округіндегі Литтл Медоу Крик ағысының жағасында "салмақты сары тас" деп сипаттаған нәрсені табады және оны үйінің есік тоқтағышы ретінде пайдаланады. Конрадтың әкесі Джон Рид 1802 жылы тастың ішінде алтын бар екенін анықтайды, осылайша АҚШ-та алғашқы алтын асығушылығы басталады.
Twelve year old Conrad John Reed finds what he described as a "heavy yellow rock" along Little Meadow Creek in Cabarrus County, North Carolina, and makes it a doorstop in his home. Conrad's father, John Reed, learns that the rock is actually gold in 1802, initiating the first gold rush in the United States.
Палеонтология
Америка Құрама Штаттарының вице-президенті Томас Джефферсон, Америка философиялық қоғамының 4-томдық жинағында Megalonyx jeffersonii – жойылған алып жер жалкоосының сүйектерін сипаттаған.
Vice President of the United States Thomas Jefferson, writing in Transactions of the American Philosophical Society 4, describes the bones of Megalonyx jeffersonii, an extinct ground sloth.
Физика
Annalen der Physik алғаш рет жарық көрді.
Annalen der Physik first published.
Технология
1798 жылдың қаңтарында мушкеттер жасау бойынша АҚШ үкіметімен келісімшарт жасасқан Эли Уитни, Оливер Уолкотт кішінің арқасында француздық бір-бірін алмастыратын бөлшектер туралы ұғыммен танысады, бұл американдық өндіріс жүйесінің бастауы болды.
Eli Whitney, holding a January 1798 United States government contract for the manufacture of muskets, is introduced by Oliver Wolcott Jr. to the French concept of interchangeable parts, an origin of the American system of manufacturing.