Куритиба – Бразилияның мәдени және экономикалық орталығы

Кіріспе

Парана штатының астанасы, Бразилия.

Қала теңіз деңгейінен жоғары жатқан үстіртте орналасқан. Парагва теңіз портының батысында орналасқан және оны Афонсу Пена халықаралық және Бакачери әуежайлары қамтамасыз етеді. Куритиба Латын Америкасының маңызды мәдени, саяси және экономикалық орталығы болып табылады және 1912 жылы құрылған Парана Федералдық университетіне ие. 19 ғасырда Куритибаның мал шаруашылығымен айналысатын аймақтар мен сауда орындары арасындағы тиімді орналасуы мал саудасын дамытып, қаланың алғашқы кеңеюіне әкелді. Кейін, 1850-1950 жылдар аралығында, Парана штатында орман шаруашылығы және ауыл шаруашылығының кеңеюіне байланысты қала өсті (алғаш Араукария ангустифолия ағаштары кесілді, содан кейін мате және кофе өсірілді, ал 1970 жылдары бидай, жүгері және соя өсірілді). 1850 жылдары Куритибаға немістер, итальяндар, поляктар және украиндер сияқты еуропалық иммигранттар толқыны келді, бұл қаланың экономикалық және мәдени дамуына, сондай-ақ мәдени әртүрлілігіне үлкен үлес қосты. Қазіргі кезде иммигранттардың саны азайды, олар негізінен Таяу Шығыс және Оңтүстік Американың басқа елдерінен келеді. Куритибаның ең үлкен кеңеюі 1960 жылдардан кейін болды, инновациялық қала құрылысы халықтың жүз мыңнан миллионнан астам адамға дейін өсуіне мүмкіндік берді. Куритибаның экономикасы өнеркәсіп және қызмет көрсету саласына негізделген және Бразилиядағы төртінші ірі экономика болып табылады. Экономикалық өсім елдің басқа аймақтарынан келген бразилиялықтардың көптеп келуімен бірге жүрді, себебі қала тұрғындарының шамамен жартысы Куритибада туылмаған. Куритиба Бразилиядағы Адам Даму Индексі (0.856) өте жоғары қалалардың бірі және 2010 жылы тұрақты қала дамуы саласындағы жетістіктері үшін Global Sustainable City Award сыйлығына ие болды. АҚШ-тың Reader's Digest журналының мәліметінше, Куритиба - Бразилияның ірі қалалары арасында өмір сүруге ең қолайлы қала. Бразилия стандарттары бойынша Куритибадағы қылмыс деңгейі төмен, және қала жастар үшін Бразилиядағы ең қауіпсіз қалалардың бірі саналады. Сондай-ақ, бұл қала Бразилияда инвестиция салу үшін ең қолайлы деп есептеледі. Куритиба 1950 жылғы және 2014 жылғы ФИФА Әлем Чемпионаттарының қабылдаушы қалаларының бірі болды. Жақсы әлеуметтік көрсеткіштеріне қарамастан, қаладағы жұмыссыздық деңгейі штаттың басқа қалаларына қарағанда жоғары.

The city sits on a plateau at above sea level. It is located west of the seaport of Paranaguá and is served by the Afonso Pena International and Bacacheri airports. Curitiba is an important cultural, political, and economic center in Latin America and hosts the Federal University of Paraná, established in 1912. In the 19th century, Curitiba's favorable location between cattle breeding countryside and marketplaces led to a successful cattle trade and the city's first major expansion. Later, between 1850 and 1950, it grew due to logging and agricultural expansion in Paraná State (first Araucaria angustifolia logging, later mate and coffee cultivation and in the 1970s wheat, corn and soybean cultivation). In the 1850s, waves of European immigrants arrived in Curitiba, mainly Germans, Italians, Poles and Ukrainians, contributing to the city's economic and cultural development and richness in diversity. Nowadays, only small numbers of immigrants arrive, primarily from Middle Eastern and other South American countries. Curitiba's biggest expansion occurred after the 1960s, with innovative urban planning that allowed the population to grow from some hundreds of thousands to more than a million people. Curitiba's economy is based on industry and services and is the fourth largest in Brazil. Economic growth occurred in parallel to a substantial inward flow of Brazilians from other parts of the country, as approximately half of the city's population was not born in Curitiba. Curitiba is one of the few Brazilian cities with a very high Human Development Index (0.856) and in 2010 it was awarded the Global Sustainable City Award, given to cities and municipalities that excel in sustainable urban development. According to US magazine Reader's Digest, Curitiba is the best "Brazilian Big City" in which to live. Curitiba's crime rate is considered low by Brazilian standards and the city is considered one of the safest cities in Brazil for youth. The city is also regarded as the best in which to invest in Brazil. Curitiba was one of the host cities of the 1950 FIFA World Cup, and again for the 2014 FIFA World Cup. Despite its good social indicators, the city has a higher unemployment rate than other cities in the state.

Этимология

Бір теория бойынша, Куритиба атауы тупи тіліндегі "kuri tyba" сөзінен шыққан, бұл сөз "көптеген араукария тұқымдары" дегенді білдіреді, өйткені осы аймақта негіз қаланғанға дейін Paraná шаырларының көптеген конустары болған. Тағы бір нұсқа, сонымен қатар тупи тілінен сөздерді пайдалана отырып, ол "курит" – "шайыр ағашы" және "иба" – "көп мөлшерде" сөздерінің үйлесімінен пайда болды деседі. 1693 жылы осы жерге қоныс тепкен португалдар оны Vila da Nossa Senhora da Luz dos Pinhais – "Шаырлардың нұры Анамыздың ауылы" деп атады. 1721 жылы атауы Куритиба деп өзгертілді. Куритиба 1812 жылы ресми түрде қала болып, атауын Куритиба деп жазды. Басқаша жазу түрі – Коритиба. Бұл баспасөз және мемлекеттік құжаттарда қолданылды. 1919 жылы мемлекеттік жарлық арқылы Куритиба атауы ресми қабылданды, осылай дау шешілді. 1850 жылдан кейін Еуропалық иммигранттардың толқыны келді, олардың ішінде негізінен поляктар, итальяндықтар, немістер (көбінесе Ресейден келген Волга немістері) және украиндер болды. Паранагуа – Куритиба темір жолы 1885 жылы ашылды. 1940-1950 жылдары француз қалаларын зерттеу қоғамының негізін қалаушы Альфред Агаш қаланың алғашқы жоспарын жасау үшін шақырылды. Ол қала орталығындағы қоғамдық инфрақұрылымдар, өнеркәсіптік аймақ және санитарлық жағдайларды қамтитын бульварлардың "жұлдызына" баса назар аударды. Жоспардың бір бөлігі іске асырылды, бірақ оны толық аяқтау тым қымбатқа түсті.

География

Бразилияның оңтүстігіндегі Парана штатының астанасы Куритиба, Бразилия жоталарының Атлантикалық жиегіне және Игуасу өзенінің бастауына жақын орналасқан. Оның теңіз деңгейінен биіктігі шамамен 930 метрді құрайды.

Климат

Куритибаның климаты ылғалды субтропиктік таулы аймаққа (Köppen: Cfb) жатады. Қаланың төмен ендікте орналасуына байланысты, қыс мезгілінің салыстырмалы түрде жұмсақ болуы, оның климатын әдеттегі қоңыржай климаттан ерекшелендіреді. Қала платода орналасқан, ал жазық жері мен су басқан аймақтары жұмсақ әрі ылғалды қысқа ықпал етеді, шілде айындағы орташа ең төменгі температурасы . Ең суық күндері температура төмендей алады. Қыста күндізгі температура көбінесе жағымды, шамамен бірақ суық кезеңдерде күндізгі температурадан аспауы мүмкін, ал сирек жағдайларда, жоғарылайды. Жазда күндізгі орташа температура шамамен , бірақ ең ыстық күндері жоғарылайды. Дегенмен, түнгі температураның жоғарылауы сирек кездеседі. Қар 1889, 1892, 1912, 1928 (екі күн), 1942, 1955, 1957, 1962, 1975, 1988, 2013 және 2020 жылдары жауған. Бірақ, қардың көп жиналуы сирек. Жердің жазықтығы жаңбырдан кейін судың кете алуына кедергі келтіреді, соның салдарынан атмосфераға су буы түседі. Жыл бойы Антарктида мен Аргентинадан суық фронттар келіп, жазда тропикалық дауылдар, ал қыста суық жел мен аяз әкеледі. Олар өте жылдам қозғалуы мүмкін, оңтүстік желдің басталуы мен жаңбырдың басталуы арасында бір күннен аспайды. Куритибаның ауа райына Бразилияның орталық-батыс өңірінде жылдың көп бөлігінде үстемдік құратын құрғақ ауа массалары да әсер етеді, бұл ыстық және құрғақ ауа райын, кейде тіпті қыста да әкеледі.

Өсімдіктер

Куритиба Атлантикалық орманның бір түрі – ылғалды аралас орман (сонымен қатар Араукария ылғалды ормандары деп те аталады) аймағында орналасқан. Куритибада далалар, ормандар және басқа да құрылымдар кездеседі. Жергілікті өсімдіктер Парана (немесе Бразилия) қарағайының (Araucaria angustifolia) қалдықтарынан тұрады, ол қоныс аударушылардың күш-жігеріне қарсы тұрды. Парана қарағайлары жеке және мемлекеттік жерлерде өседі және кесілуден қорғалады. Қалалық қоршаған ортаны қорғау басқармасы ботаникалық бақ пен үш жылыжайды күзетеді, онда 150 000 жергілікті және экзотикалық көшет өсіріледі: 16 000 жеміс ағашы, 260 000 гүл, жапырақ және бұта үлгілері, сондай-ақ тағы 350 000 көшетке күтім жасалады. Куритибаның жасыл аймағының көлемі Бразилияның басқа да ірі қалаларымен шайкес келеді. Куритибаның өсімдік әлемінде қыстың соңында гүлдейтін қызғылт және сары ипе (табебуия) ағаштары көптеп өседі. Сары ипе – қаланың ең көп таралған ағаштарының бірі.

Гидрографиялық

Куритиба қаласының су жиналатын аймағы алты өзен алабында топтасқан, қаланың әртүрлі бағыттарымен кесіп өтетін өзендер мен арналардан тұрады. Қаланың суайдынын құрайтын негізгі өзендер: Атуба өзені, Белем өзені, Баригуи өзені, Пасауна өзені, Рибейрао-дус Падильяс және Игуасу өзені – барлығының дренаждық жүйесі тармақты. Куритиба қаласы 1970 жылдардан бері урбанизацияның өзендерге тигізетін теріс әсерін азайту үшін балама жолдарды іздеп келеді. Мысалы, өзендер бойында жасалма көлдері бар парктік аймақтар құру арқылы судың сіңуі мен сақталу мерзімі ұзартылып, су тасқынының алдын алуға қол жеткізілуде.

Үкімет

2017 жылдан бастап қала әкімі Рафаэль Грека болып табылады, ол Густаво Фруэттің орнын басты. Куритиба қалалық кеңесінде 2004 жылдан бері 38 кеңесші сайланды. Куритиба тоғыз аймақтық үкіметке (субпрефектура деңгейінде) бөлінеді, олар муниципалитеттің 75 ауданын басқарады. "Азаматтық көше" (Rua da Cidadania) – әкімшілік басқаруды жергілікті деңгейге түсірудің символы; ол маңызды анықтамалық нүкте және кездесу орны. Көптеген бөлімдер қоғамдық көлік терминалдарына тікелей қосылған. Олардың ядролары жергілікті, штаттық және федералдық деңгейде қызметтер ұсынады. Хайме Лернер, әлдебір Куритибаның ең танымал әкімі. Ол үш рет қала әкімі болды, алғаш рет 1970 жылдардың басында. Оның басшылығы қаладағы маңызды өзгерістерге үлкен әсер етті. Куритиба су тасқынын азайту үшін арналардың орнына парктерін салған; қала тұрғындарының өмір сүруін жақсарту үшін парктерін пайдаланған; қала орталығын жаяу жүргіншілерге арнаған; жеңіл рельстік жүйеге ұқсас автобус жүйесін (BRT – автобус жедел транзиті) құрған; сондай-ақ, адамдарға қалдықтарды тапсыру үшін автобус толықшаларын беруді көздейтін, кең ауқымды қайта өңдеу жүйесін іске қосты.

Дін

2010 жылғы Бразилия халық санағы мәліметтері бойынша, халықтың көп бөлігі (62,36%) - Рим католиктері. Басқа діни топтарға протестанттар немесе евангелистер (24,03%), спиритистер (2,8%), дінсіздер (6,71%) және басқа діндерді ұстанатындар (3,69%) кіреді.

Экономика

1853 жылы Парана штатының астанасы ретінде жарияланғаннан бері қала бақылаусыз өсімді болдырмау мақсатында бірнеше ірі қала құрылысы жобаларын жүзеге асырды және осылайша көлік және қоршаған орта мәселелерін шешуде халықаралық деңгейде үлгі болып табылады. Қала Бразилиядағы екінші ірі автомобиль өндірушісі. Оның экономикасы өнеркәсіп, сауда және қызмет көрсету салаларына негізделген. Сондықтан көптеген инвесторлар Куритибаны Бразилиядағы ең қолайлы инвестициялық орын деп санайды. Қалаға жыл сайын екі миллионнан астам турист келеді. Көбінесе олар Афонсу Пена халықаралық әуежайы арқылы келеді, онда жыл сайын шамамен 60 000 ұшақ қонады. IPEA деректеріне сәйкес, 2006 жылы ЖІӨ ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығын есептемегенде 32 миллиард реалды құрады (жалпы ішкі өнімнің 0,03%). Өнеркәсіптің үлесі 34,13%, ал сауда және қызмет көрсету секторы 65,84% болды. Cidade Industrial de Curitiba индустриалдық ауданы Nissan, Renault, Volkswagen, Philip Morris, Audi, Volvo, HSBC, Siemens, ExxonMobil, Electrolux және Kraft Foods сияқты көптеген көпұлтты компанияларға, сондай-ақ Sadia, O Boticário және Positivo Informática сияқты танымал ұлттық өндірістерге үй иесі. Куритибаның инфрақұрылымы автобуспен саяхаттауды жылдам және ыңғайлы етеді, бұл дәстүрлі қалалардың инфрақұрылымы жеке көліктерге сұраныс тудыратындай, автобусқа да сұраныс жасайды. 2001 жылдың шілдесінде Куритиба InfoExame журналымен марапатталған «Ақпараттық технологиялар орталығы» атағын алған Бразилиядағы алғашқы қала болды. Журналдың мәліметінше, 2001 жылы Куритибадағы «Технология және ақпараттық технологиялар» компаниялары 1,2 миллиард долларлық табыс тапты, бұл өткен жылмен салыстырғанда 21% өсімді білдіреді. Қаланың 30 жылдық экономикалық өсу қарқыны 7,1% құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (4,2%) жоғары, ал жан басына шаққандағы табыс Бразилияның орташа көрсеткішінен 66% артық. 1975 және 1995 жылдар аралығында Куритибаның ішкі өнімі бүкіл Парана штатынан 75% және Бразилиядан 48% артық өсті. 1994 жылы туризм қаланың таза табысының 4% құраған 280 миллион долларлық кіріс әкелді. Куритибада муниципалдық денсаулық сақтау, білім беру және балалар бағдарламалары желісі, мектептер мен тұрғындармен бөлісетін аудандық кітапханалар, сондай-ақ Азаматтық көшелері бар, онда ғимараттар көлік терминалдарына жақын жердегі қажетті мемлекеттік қызметтерді, спорттық және мәдени нысандарды ұсынады. Ашық университетінде тұрғындар механика, шаштараздық және қоршаған ортаны қорғау сияқты пәндерді оқып, шағын төлем жасау арқылы курстарға қатыса алады. Жұмыс орындарын құру және табыс табу саясаты 1990 жылдары қаланың және агломерацияның стратегиялық жоспарлауының маңызды бөлігіне айналды. Куритибада жеті ірі сауда орталығы бар: Mueller, Estação, Curitiba, Crystal, Palladium, Patio Batel және Park Barigüi. Rua das Flores (Гүлдер көшесі) көптеген дүкендерге үй иесі. Бұл аймақ жаяу жүргіншілерге арналған, орталыққа көлік кірмейді. Куритибадағы сауданың маңызды бөлігі – Feira do Largo da Ordem, яғни Largo da Ordem көше жәрмеңкесі. 2008 жылы IBGE мәліметтері бойынша Куритибаның номиналды ЖІӨ 22,5 миллиард долларды құрады (немесе жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша 13 000 доллар, Бразилияның 2008 жылғы номиналды ЖІӨ-сінен жан басына шаққандағы үлесінен шамамен 5000 доллар артық), бұл оны елдегі төртінші бай қала етті, Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро және астана Бразилиядан кейін. IPEA (Қолданбалы экономикалық зерттеулер институты) мәліметінше, Куритиба Бразилиядағы технологиялық инновациялардың екінші орталығы болып табылады. America Economia журналының 2005 және 2006 жылғы мәліметтері бойынша бизнес үшін Бразилиядағы екінші және Оңтүстік Америкадағы бесінші ең жақсы қала. Veja журналының 2007 жылғы мәліметтері бойынша бизнес үшін ең жақсы бағыт. Инфрақұрылым чемпиондары арасында үшінші орын, 2006 жылғы Exame журналы. Você S.A. журналының 2005 жылғы мәліметтері бойынша Оңтүстік Бразилияда жұмыс істеу үшін екінші ең жақсы қала. 2008 жылғы MasterCard Дүниежүзілік сауда орталықтары: дамушы нарықтар индексінде 49-шы орын. 2007 жылы Уотсон Уайатт жүргізген Offshoring Horizons зерттеуінің маңызды тұстарының бірі. 2008 жылы Ethisphere институты бойынша 10 әлемдік тұрақтылық орталығының бірі. Куритибада сонымен қатар Бразилияның оңтүстігіндегі ең ірі онкологиялық ауруханасы – Эрасто Гартнер ауруханасы орналасқан.

Since it was declared capital of the State of Paraná in 1853, the city has gone through several major urban planning projects to avoid uncontrolled growth and thus has become an international role model in dealing with issues including transportation and the environment. The city is Brazil's second largest car manufacturer. Its economy is based on industry, commerce and services. For that reason, Curitiba is considered by many investors to be the best location for investment in Brazil. The city receives more than two million tourists every year. Most arrive via the Afonso Pena International Airport, where almost 60,000 flights land annually. According to IPEA data, the GDP in 2006 was 32 billion reals, without including agriculture and livestock (0.03%). Industry represented 34.13% and the commerce and service sectors 65.84%. Cidade Industrial de Curitiba, the industrial district, is home to many multinational industries, such as Nissan, Renault, Volkswagen, Philip Morris, Audi, Volvo, HSBC, Siemens, ExxonMobil, Electrolux and Kraft Foods, as well as many well known national industries, such as Sadia, O Boticário and Positivo Informática. Curitiba's infrastructure makes bus travel fast and convenient, effectively creating demand for bus use in the same way that the infrastructure of traditional cities creates demand for private motor vehicles. In July 2001, Curitiba became Brazil's first city to receive the prize "Pole of Information Technology", granted by InfoExame magazine. According to the magazine, the companies of "Technology and Information Technology" based in Curitiba in 2001 achieved $1.2 billion in revenues, representing a growth of 21% over the previous year. The city's 30 year economic growth rate is 7.1%, higher than the national average of 4.2%, and per capita income is 66% higher than the Brazilian average. Between 1975 and 1995, Curitiba's domestic product grew by some 75% more than the entire State of Paraná, and 48% more than Brazil as a whole. In 1994, tourism generated $280 million 4% of the city's net income. Curitiba has municipal health, education and day care networks, neighborhood libraries shared by schools and citizens and Citizenship Streets, where buildings provide essential public services, sports and cultural facilities near transportation terminals. At the Open University, residents can take courses in subjects such as mechanics, hair styling and environmental protection for a small fee. Policies for job creation and income generation became part of the city's strategic planning in the 1990s, for the metropolitan area as well as the city. Seven large shopping malls are found in Curitiba: Mueller, Estação, Curitiba, Crystal, Palladium, Patio Batel and Park Barigüi. The Rua das Flores (Street of Flowers) is home to the majority of stores. The area is pedestrianized, with no cars around the centre. An essential element of Curitiba shopping is the Feira do Largo da Ordem, or Largo da Ordem Street Fair. In 2008, according to IBGE Curitiba's nominal GDP was (or about of $22.5 billion) (with , or $13000, by nominal GDP per capita, about of $5000 more than Brazilian 2008 nominal GDP per capita), making it the fourth richest city in the country, after only São Paulo, Rio de Janeiro and the capital Brasília. Curitiba is the second pole of technological innovation in Brazil, according to IPEA (Applied Economic Research Institute). It is Brazil's second best, and South America's fifth best, city for business, according to America Economia Magazine/2005 and 2006. The best destination for business, according to Veja Magazine of 2007. The third position among the Champions of Infrastructure, Exame Magazine of 2006. The second best city to work in Southern Brazil, according to Você S. A. Magazine of 2005. The 49th position, MasterCard Worldwide Centers of Commerce: Emerging Markets Index of 2008. One of the highlights according to the survey Offshoring Horizons performed by Watson Wyatt of 2007. One of the 10 global sustainability centres, according to Ethisphere Institute of 2008. Curitiba is also home to the largest cancer hospital in the South of Brazil, Erasto Gaertner Hospital.

Білім

Парана штатында 183-тен астам университет қызмет етеді.

Білім беру жүйесі

1990 жылдары қалада "Білім маяктары" (Faróis do Saber) деп аталатын жоба басталды. Бұл кітапханалар – кітапхана, тегін интернет және басқа да мәдени ресурстарды қамтитын тегін білім беру орталықтары. Кітапханалар муниципалдық мектептермен тығыз байланыста жұмыс істейді, шамамен 5000 кітаптан тұратын кітап қорын ұсынады, сондай-ақ мәдени ақпараттық қызметтер мен бос уақытты пайдалы өткізуге мүмкіндік береді. Бразилия астаналары арасында Куритибаның сауаттылық деңгейі ең жоғары, ал білім беру саласында Бразилия астаналарының ішінде бірінші орында тұр.

Қалалық жоспарлау

Куритибада жоспарланған көлік жүйесі бар, оның ішінде негізгі көшелерде автобус жедел транзит жүйесіне арналған жолақтар қарастырылған. Автобустар үш бөлімнен тұрады (екі буынды) және мүгедектерге арналған жоғары орналасқан платформаларда тоқтайды. Автобустар қашықтығына қарамастан бір тарифпен жүргізіледі. Қала жасыл аймақтарын сақтап, күтіп-ұстайды, әр тұрғынға шаққанда жасыл кеңістіктерге ие. 1940-1950 жылдары қаланың алғашқы жоспарын жасау үшін француз қала зерттеулер қоғамының негізін қалаушы Альфред Агаш шақырылды. Жоспар бульварлардың жұлдыз тәрізді орналасуын, қала орталығындағы қоғамдық нысандарды, өнеркәсіптік аймақты және санитарлық жағдайды қамтитын. Алайда, жоспарды толыққанды жүзеге асыру тым қымбатқа түсті. 1960 жылдары Куритиба халқы 430 000-ға жетті. Кейбір тұрғындар халық санының артуы қаланың ерекшелігіне нұқсан келтіретінінен қорқады. 1964 жылы қала әкімі Иво Арзуа қала құрылысы бойынша ұсыныстарды жинады. Кейіннен қала әкімі болған архитектор Хайме Лернер Universidade Federal do Paraná командасын басқарып, қаланың тым жоғары қарай кеңеюін шектеуді, қала орталығындағы көлік қозғалысын азайтуды, Куритибаның тарихи ауданын сақтауды және ыңғайлы әрі қолжетімді қоғамдық көлік жүйесін құруды ұсынды. Бұл жоспар 1968 жылы қабылданды және Куритибаның Бас жоспары ретінде белгілі болды. Лернер XV de Novembro көшесін көліктер үшін жапты, себебі ол жаяу жүргіншілерге өте ыңғайлы болды. Жоспарда көлік ағынын азайту үшін жаңа жол жүйесі енгізілді: Үштік жол жүйесі. Бұл жүйе екі бір бағытты көшеден тұрады, олар кішірек, екі жолақты көшені айнала орналасқан, онда жедел автобустар үшін арнайы жолақ қарастырылған. Мұндай бес жол қала орталығына қарай бірігіп, жұлдыз тәрізді құрылымды құрайды. Бұл жолдардан алыс жерлер төмен тығыздықты құрылыс үшін арналған, бұл негізгі жолдардағы қозғалысты азайтуға бағытталған. Су тасқынына ұшырайтын аймақтардағы ғимараттар бұзылып, олардың орнында саябақтар салынды. Бүгінде Куритиба әлемдегі қала құрылысының үздік үлгілерінің бірі саналады. 1996 жылғы маусымда Стамбулда өткен мэрлер мен қала құрылысы мамандарының Хабитат II саммитінің төрағасы Куритибаны "елдегі ең инновациялық қала" деп атады. Жақында ЮНЕСКО Куритибаны Ауғанстан қалаларын қайта құрудың үлгісі ретінде ұсынды. 1980 жылдары RIT (Rede Integrada de Transporte, Интегралды көлік желісі) құрылды. Сонымен қатар, қалада "Faróis de Saber" (Білім шамдары) білім орталықтарының құрылысы басталды. Қаланың қоғамдық саябақтары мен ормандарының ауданы өте кең. 2007 жылы Grist журналы Куритибаны "Әлемдегі 15 жасыл қала" тізімінде Исландиядағы Рейкьявик пен АҚШ-тағы Портлендтен кейін үшінші орынға қойды. Зерттеулерге сәйкес, куритибалықтардың 99% өз қалаларына риза. Хайме Лернер қалалық акупунктураны қазіргі қалалық мәселелерді шешудің болашақ жолы ретінде қарастырады; қалалардағы өте тар қысым нүктелеріне назар аудару оң әсерлерді тудыруы мүмкін. Қалалық "акупунктура" жерді халыққа қайтаруға және қалаларды жобалаудағы шағын өзгерістер арқылы қоғамдық дамуды ынталандыруға бағытталған. Бұл шаралар тез арада орындалып, дереу нәтиже беруге қабілетті. Экономикалық дамуды жеделдету үшін "Жұмыс орындарын дамыту желісі" құрылды. 2013 жылға қарай шамамен 15 000 жаңа жұмыс орны құрылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының аға кеңесшісі және Куритиба ғылыми-зерттеу және қала құрылысы институтының (IPPUC) бұрынғы жоспарлаушысы Джонас Рабиновичтің мәліметінше, 2016 жылы Куритиба халқының 8% әлі де фавеллаларда тұрып жатыр. IBGE жинаған 2010 жылғы санақ деректеріне сәйкес, Куритибадағы 49 700 үй заңсыз құрылыстар санатына жатады. Бұл 163 300 адамды құрайды.

Curitiba has a planned transportation system, which includes lanes on major streets devoted to a bus rapid transit system. The buses are split into three sections (bi articulated) and stop at designated elevated tubes, complete with access for disabled riders. Buses charge one price regardless of distance. The city preserves and cares for its green areas, boasting of green space per inhabitant. In the 1940s and 1950s, Alfred Agache, cofounder of the French Society for Urban Studies, was hired to produce the first city plan. It emphasised a star of boulevards, with public amenities downtown, an industrial district and sanitation. The plan was too expensive to complete. By the 1960s, Curitiba's population had reached 430,000. Some residents feared that the growth in population threatened to damage the character of the city. In 1964, Mayor Ivo Arzua solicited proposals for urban design. Architect Jaime Lerner, who later became mayor, led a team from the Universidade Federal do Paraná that suggested strict controls on urban sprawl, reduced traffic in the downtown area, preservation of Curitiba's Historic Sector and a convenient and affordable public transit system. This plan, known as the Curitiba Master Plan, was adopted in 1968. Lerner closed XV de Novembro St. to vehicles, because it had high pedestrian traffic. The plan had a new road design to minimise traffic: the Trinary Road System. This used two one way streets moving in opposite directions that surround a smaller, two lane street where the express buses have an exclusive lane. Five of these roads form a star that converges on the city centre. Land farther from these roads is zoned for lower density development, to pull traffic away from the main roads. In a number of areas subject to floods, buildings were condemned and the land became parks. Today, Curitiba is considered one of the world's best examples of urban planning. In June 1996, the chairman of the Habitat II summit of mayors and urban planners in Istanbul praised Curitiba as "the most innovative city in the country". Curitiba was recently recommended by UNESCO as a model for the reconstruction of the cities of Afghanistan. In the 1980s, the RIT (Rede Integrada de Transporte, Integrated Transport Network) was created. At the same time, the city began building the "Faróis de Saber" (Lighthouses of Knowledge) educational centres. The city has more than of public parks and forests. In 2007, the city placed third in a list of "15 Green Cities" in the world, according to Grist magazine, after Reykjavík in Iceland and Portland, Oregon in the United States. As a result, according to one survey, 99% of Curitibans are happy with their hometown. Jaime Lerner suggests urban acupuncture as the future solution for contemporary urban issues; focusing on very narrow pressure points in cities, can create positive ripple effects. Urban "acupuncture" reclaims land for the public and emphasizes the importance of community development through small interventions in design of cities. It emphasises pinpoint interventions that can be accomplished quickly to create an immediate impact. The "capacity building job line" was created to accelerate economic development. About 15,000 new jobs were generated by 2013. According to Jonas Rabinovitch, a United Nations senior adviser and former planner at the Curitiba Research and Urban Planning Institute (IPPUC), up to 8% of Curitiba's population still lived in favelas as of 2016. According to 2010 census data collected by IBGE, 49,700 homes in Curitiba form part of irregular settlements. This is equivalent to 163,300 people.

Мәдениет

1973 жылдың қаңтар айында Куритиба қаласының мәдени қоры құрылды, мақсаты – мәдениетті дамыту. 2003 жылы Куритиба қаласы Америкалық мемлекеттер ұйымы (OAS) сыйлаған «Америка мәдениет астанасы» атағын алды. Куритиба Америкадағы ең ірі мейрамхана – Restaurante Madalosso-ның орны және әлемдегі ең ірі мейрамханалардың бірі. Мадалоссо 10 асханасында, олардың барлығы итальян қалаларының аттарымен аталып, бір уақытта 4600-ден астам клиентке тамақ ұсына алады.

Өнер және ойын-сауық

Куритиба Бразилияда IMAX кинотеатры ашқан алғашқы қала болды. Куритибада көптеген театрлар бар. Олардың ең ірісі және маңыздысы – Гуаира театры. Жыл сайын сәуір айында ол Куритиба театр фестиваліне ұйымдастырады.

Фестивальдар

Куритибада өнерге қатысты жыл сайынғы фестивальдер өтеді, мысалы Куритиба театр фестивалі және Куритиба музыкалық шеберханасы. Басқалары иммигранттар мерекелерін тойлайды, мысалы, итальяндық иммигранттарға байланысты жүзім фестивалі ("Festa da Uva") және жапондық иммигранттарға байланысты төрт Мацури. Куритибадағы төрт Мацури: Бразилияға жапон иммигранттарының келгенін тойлайтын Имин Мацури (жапонша: 移民祭り, "Иммиграция фестивалі"), қыс аяқталып көктемнің басталуын тойлайтын Хару Мацури (жапонша: 春祭り, "Көктем фестивалі"), Сакамұнидің туғанын тойлайтын Хана Мацури (жапонша: 花祭り, "Гүл фестивалі") және Бразилияда манганың алғашқы дамушысы және Куритибадағы алғашқы Мацуриді ұйымдастырушы Клаудио Сетоның құрметіне Сето Мацури ("Сето фестивалі"). Куритибада сондай-ақ әйгілі Психо Карнавал өтеді, ол Бразилия карнавалы кезінде үш күнге созылады, бірақ психобилли және роккабилли жанрларына арналған, және әлемнің түкпір-түкпірінен адамдарды тартады. Осы оқиға барысында зомбилер шеруі де ұйымдастырылады. 2016 жылғы шараға 20 мыңнан астам адам қатысты.

Біріккен Ұлттар Ұйымының биологиялық әртүрлілік туралы конвенциясы

2006 жылдың 20-31 наурызында Пинаис қаласында (Кюритиба қаласына жақын) биологиялық түрлерге қатысты конвенция өтті, онда 188 ел қабылдаған 1993 жылғы Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияның мәселелері талқыланды.

Қоғамдық көлік

Куритибаның қоғамдық көлігі тек автобустардан тұрады. Ол 1974 жылы әлемдегі екінші автобус жедел транзиті (BRT) жүйесін – Rede Integrada de Transporte жүйесін іске қосты. Куритибаның BRT жүйесінің танымалдылығы автомобильмен жүруден автобуспен жүруге көшуге ықпал етті. 1991 жылғы саяхатшылардың сауалнамасы бойынша, BRT жүйесінің енгізілуі жылына шамамен 27 миллион автокөлік саяхатын азайтты, соның салдарынан жыл сайын 27 миллион литр отын үнемделді. Атап айтқанда, BRT жолаушыларының 28 пайызы бұрын жеке көлікпен саяхаттаған. Бразилиядағы басқа сегіз қаламен салыстырғанда, Куритибада жан басына шаққанда отын тұтыну 30 пайызға төмен, нәтижесінде елдегі ең төменгі ауаның ластану деңгейінің біріне қол жеткізілді. Күн сайын 1100 автобус 12500 рейс жасап, 1,3 миллионнан астам жолаушыға қызмет көрсетеді, бұл 20 жыл бұрынғы көрсеткіштен 50 есе көп. Саяхатшылардың 80 пайызы экспресс немесе тікелей автобус бағыттарын пайдаланады. Куритиба тұрғындарының табысының барлық бөлігінің 10 пайызын ғана көлікке жұмсайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен әлдеқайда төмен. Куритибаның көлік паркінде әлемдегі ең үлкен екі буынды автобус бар, оның ұзындығы 28 метр, ал сыйымдылығы 250 жолаушыға дейін жетеді. Автобус тек соя негізіндегі биоотынмен жұмыс істейді, бұл зиянды шығарындыларды 50 пайызға дейін азайтады. Қала әкімдігі бірнеше жылдан бері метро құрылысын жоспарлап келеді және 2014 жылы 14 стансадан тұратын солтүстік-оңтүстік бағытты салу және пайдалану үшін 35 жылдық мемлекеттік-жеке серіктестік келісімі бойынша тендер жариялады. Жобаның құны 4,62 миллиард реалға бағаланған.

Жолдар

Қала орталығында және оның маңында бір бағытты көшелердің көп болуы мен үнемі болатын жол тығындарынан көлікпен жүру қиын болуы мүмкін. Тринарлық жол жүйесі жүргізушілерге қала орталығына жылдам қол жеткізуге мүмкіндік береді. Кейбір даңғылдар кең және тікбұрышты жобамен салынған. Қала орталығының кейбір бөліктерінен, сондай-ақ Мунхоз да Роша көшесі мен Батель даңғылынан басқа, жол тығындары аса ауыр емес.

Ауа

Афонсу Пена халықаралық әуежайы – Куритибаның басты әуежайы. Ол Сан-Хосе-дос-Пинхайс қаласының жанында орналасқан. Барлық коммерциялық рейстер осы әуежайдан орындалады. Бразилия Инфрақұрылым министрлігі оны Бразилиядағы үздік әуежай деп бағалаған. Әуежай кеден бақылауындағы кезек күту уақыты және кеден қызметкерлерінің әдептілігі, ұшу залындағы розеткалар мен орындықтардың болуы, әуежай табельдерінің және автотұрақтардың сапасы, дәретханалардың қолжетімділігі мен тазалығы, жалпы тазалық, әуежайдың жылу және дыбыстық жайлылығы, багаж тасымалдау ленталарындағы ақпараттың сапасы, сондай-ақ әуежайға қоғамдық көлікпен жету мүмкіндігі бойынша барлық қатысушылар арасында ең жоғары баға алды. Serra Verde Express туристік пойызбен көркем жарасымды аймақтар арқылы Моретес және Паранагуа қалаларына саяхат ұйымдастырады.

Басқалар

Қалада велосипед жолдарының желісі бар, оны күн сайын шамамен 30 мың велосипедші пайдаланады. Қала көшелерінде дерлік бір миллион көлік қозғалады, оның ішінде 2253-і – қызғылт сары таксилер. Осы көліктерді қамтамасыз ету үшін қалада 355-тен астам жанармай құю станциясы қызмет көрсетеді.

Куритибаның қоғамдық көлік статистикасы

Куритибада адамдар жұмыс күніне қоғамдық көлікпен орташа есеппен 72 минут уақыт жұмсайды, мысалы, жұмысқа және кері қайту үшін. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 21%-ы күн сайын 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтетін орташа уақыт 17 минутты құрайды, ал жолаушылардың 33%-ы күн сайын орташа есеппен 20 минуттан аса күтеді. Адамдар бір жолға қоғамдық көлікпен орташа есеппен 7 км жол жүреді, ал 12%-ы бір бағытта 12 км-ден аса жол салады.

Спорт

Куритибада үш команда бар: «Атлетико Паранаэнсе», «Коритиба» және «Парана Клубе». «Парана Клубе» «Estádio Durival Britto e Silva» стадионында, «Коритиба» – «Estádio Major Antônio Couto Pereira» стадионында, ал «Club Athletico Paranaense» – «Estádio Joaquim Américo Guimarães» стадионында ойнайды. «Коритиба» мен «Атлетико Паранаэнсе» тиісінше 1985 және 2001 жылдары «Campeonato Brasileiro Série A» жеңімпаздары атанды. «Estádio Joaquim Américo Guimarães» Бразилияда өткен 2014 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының ойындарын қабылдаған 12 стадионның бірі болды. «Вила Капанема» дәстүрлі стадионы 1950 жылғы ФИФА Әлем чемпионатын қабылдады және қазірге дейін «Парана Клубе» үйі болып табылады. «Autódromo Internacional de Curitiba» (Куритиба халықаралық жарыс жолы) жақын орналасқан Пиняйс қаласында орналасқан. Куритибада сондай-ақ Бразилиядағы маңызды регби одағы клубтарының бірі – «Куритиба Регби Клубы» бар, ол 2014 және 2016 жылдары ұлттық чемпион атанды. Аралас жекпе-жектің бірнеше белгілі жұлдыздары Куритибада туған, олардың ішінде Руа ағайындылары Маурисио «Шогун» және Мурило «Нинджа», Вандерлей Сильва, Андерсон Сильва және әйелдер аралас жекпе-жегінің пионері Крис Сайборг бар. Қаланың аралас жекпе-жектегі жетістіктерінің көп бөлігі ықпалды «Chute Boxe Academy» және оның ізбасары «Universidade da luta» академияларының арқасында.

Көршіліктер

Куритибаның көптеген аудандары он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысында еуропалық иммигранттар отбасылары құрған отарлық топтардан пайда болған. Центро (қала орталығы немесе орталық бизнес ауданы), қаланың негізі қаланған жер, Куритибаның көптеген қаржы институттары орналасқан ең қызықты аймақ болып табылады. Куритибаның баирролары (аумақтары) қаланың географиялық бөлінісін анықтайды. Әкімшілік билік аудандарға берілмейді, бірақ аудандық бірлестіктер өздерінің аймақтарын жақсарту үшін жұмыс істейді. Куритиба 9 аймақтық басқаруға (аудандықтарға) бөлінген, олар 75 ауданды қамтиды. Азаматтық орталық (порт. Centro Cívico) – негізгі мемлекеттік ғимараттар орналасқан жер. Бұл Парана штатының астанасы Куритиба қаласындағы алғашқы аудан болды. Атауы «Азаматтар орталығы» дегенді білдіреді. Ол 1953 жылы жаңа штат құрылғаннан кейін пайда болған үлкен тәуелсіздікпен бірге жоспарланған. 2011 жылдың тамызында Азаматтық орталық қалалық және сәулеттік кешен ретінде тіркелді. Авенида Кандидо де Абреудің орталық осіндегі ғимараттар, оның ішінде 19 желтоқсан алаңы, Тирадентес мемлекеттік колледжі, Әділет сарайлары, Есеп және қазылар алқасы ғимараттары, Игуасу сарайы, Оскар Нимейер мұражайы және Салеттің Әзіресі алаңы қорғауға алынған.