Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1798 жылы ғылым және технология салаларында маңызды оқиғалар орын алды.
The year 1798 in science and technology involved some significant events.
Астрономия
Каролина Гершель Фламстидтің жұлдыз каталогын индекстеп, жаңартып, Лондон Корольдік қоғамы жариялады.
Caroline Herschel's index and updating of Flamsteed's star catalogue is published by the Royal Society of London.
Химия
Бериллий элементін Луи Вокелен аквамарин мен изумрудтағы оксиді ретінде ашқан. Фридрих Вёлер және А. А. Басси 1828 жылы калий мен бериллий хлоридін әрекеттестіру арқылы металлды тәуелсіз түрде бөліп алған.
The element beryllium is discovered by Louis Vauquelin as the oxide in beryl and in emeralds. Friedrich Wöhler and A. A. Bussy independently isolate the metal in 1828 by reacting potassium and beryllium chloride.
Демография
Томас Роберт Мальтус Лондонда "Халық санының принципі туралы эссе" еңбегінің бірінші басылымын (анонимді түрде) жариялайды.
Thomas Robert Malthus publishes the first edition of An Essay on the Principle of Population (anonymously) in London.
Математика
Лагранж өзінің «Résolution des équations numériques» атты еңбегін жариялайды, онда теңдеудің нақты түбірлерін табу үшін үздіксіз бөлшектерді қолдану арқылы жуықтау әдісі сипатталған. Карл Фридрих Гаусс (1777 жылы туған) өзінің аса маңызды еңбегі «Disquisitiones Arithmeticae» (1801 жылы жарық көрген) жұмысын аяқтайды.
Lagrange publishes his Résolution des équations numériques, including the method of approximating to the real roots of an equation by means of continued fractions. Carl Friedrich Gauss (born 1777) completes his magnum opus, Disquisitiones Arithmeticae (published 1801).
Медицина
Эдвард Дженнер Лондонда Англияның батыс округтерінде, әсіресе Глостерширде табылған және "сиыр қыстырығы" деп аталатын, шамамен вакцинаны сипаттайтын аурудың себептері мен салдары туралы зерттеуін жариялайды. Чарльз Белл өзінің ағасы Джонмен бірлесіп, "Адам денесінің анатомиясын түсіндіретін диссекция жүйесі" атты еңбегін жариялайды. Александр Криттон "Психикалық бұзылулардың табиғаты мен шығу тегі туралы зерттеу; адам ақылының физиологиясы мен патологиясының қысқаша жүйесі, құштарлықтар мен олардың әсерлерінің тарихы, соның ішінде назар тапшылығы және гипербелсенділік синдромының назарсыздану түріне ұқсас жағдайдың сипаттамасын" жариялайды. Джон Далтон "Түсті көруге қатысты ерекше фактілер" атты еңбегін жариялап, түсті көру қабілетінің жоқтығын (дальтонизмді) алғаш рет басылымда сипаттайды. Филипп Пинель "Нозографиялық философия, немесе медицинаға қолданылатын талдау әдісі" атты еңбегін жариялайды, онда ауруларды жіктеудің (нозологияның) медицинадағы маңыздылығын баса көрсетеді. Ол келесі он жылда алты рет қайта басылады. Сэмюэл Томас фон Зөммеринг Франкфурт-на-Майн қаласында әйелдер қаңқасының алғашқы дәл суретін – Tabula sceleti feminini жариялайды.
Edward Jenner publishes An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolæ Vaccinæ, a disease discovered in some of the western counties of England, particularly Gloucestershire, and known by the name of the Cow Pox, describing the smallpox vaccine, in London. Charles Bell publishes A System of Dissection Explaining the Anatomy of the Human Body in collaboration with his brother John. Alexander Crichton publishes An inquiry into the nature and origin of mental derangement; comprehending a concise system of the physiology and pathology of the human mind and a history of the passions and their effects, including a description of a condition resembling the inattentive subtype of attention deficit hyperactivity disorder. John Dalton publishes "Extraordinary Facts Relating to the Vision of Colours", describing colour blindness for the first time in print. Philippe Pinel publishes Nosographie philosophique, ou méthode de l'analyse appliquée à la médecine, emphasising the importance of nosology (classification of diseases) to medicine. It goes through six editions in the next ten years. Samuel Thomas von Sömmerring publishes Tabula sceleti feminini in Frankfurt am Main, the first accurate representation of the female skeleton.
Физика
Бенджамин Томпсон, Рамфорд графы, үйкелістен пайда болатын жылудың көзі туралы тәжірибелік сауалды жариялайды.
Benjamin Thompson, Count Rumford, publishes An Experimental Enquiry Concerning the Source of the Heat which is Excited by Friction.
Технология
Джеймс Садлер Англиядағы Портсмут блоктық диірменінде үстел тізбегін енгізеді.
James Sadler introduces the table engine at the Portsmouth Block Mills in England.
Зоология
Еуропалықтар алғаш рет қазқұйрықты табады.
The platypus is first discovered by Europeans.
Жарияланымдар
Философиялық журнал Александр Тиллохтың бастамасымен табиғат философиясы саласын қамту үшін құрылды; ол екі ғасырдан астам уақыт өткен соң да жарияланып келеді.
The Philosophical Magazine is initiated by Alexander Tilloch to cover the field of natural philosophy; it will still be published more than two centuries later.