Кіріспе

Бірінші армия – Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар барысында құрылған британдық армияның бір бөлімі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бірінші армияға Үндістан және Португалия күштері, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық және француздық бөлімдер кірді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші армия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания армиясының бір бөлігі болды және 1914 жылғы 26 желтоқсанда құрылды. Осы кезде Ұлыбритания экспедициялық күштері генерал-лейтенант сэр Дуглас Хейг басқаратын Бірінші армияға және Хорас Смит Дорриен басқаратын Екінші армияға бөлінді. Бірінші армияның құрамында І, IV және Үнді корпустары болды. 1915 жылғы наурыз айында Нев-Шапель шайқасының басында 1200 метрге алға жылжыды, бірақ шабуылдың күші әлсіреді. Бірінші армия 1916 жылғы мамыр айында Вими қырқасында және келесі айда Фромельсте жеңіліске ұшырады. 1917 жылдан бастап Бірінші армияға Португалия экспедициялық корпусы да қосылды. Бірінші армия 1918 жылғы шабуылға қатысты, ол немістерді кері шегіндіріп, дерлік соғысты аяқтады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Ұлыбританияның бірінші армиясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайта құрылды. Ол 1942 жылғы 8 қарашада Марокко мен Алжирде француздық Солтүстік Африкаға одақтас әскерлердің «Операция Торч» аясында түсуіне байланысты американдық және британдық құрлық әскерлеріне басшылық ету үшін құрылды. Армия қолбасшысы генерал-лейтенант сэр Кеннет Андерсон болды. Бірінші армия штабы 1942 жылғы 9 қарашада Андерсон Алжирге келгенде және қайта тағайындалған Шығыс топтамасының басқаруын қабылдағанда ресми түрде іске қосылды. Бірінші армияның құрамында бастапқыда тек американдық және британдық құрамалар болды. Неміс әскерлері Виши Франциясымен жасалған келісімді бұзғаннан кейін француз күштерінің тапсырылуынан соң, француз бөлімдері де Бірінші армияның құрамына қосылды. Ақырында армия төрт корпустан тұрды: АҚШ II корпусы, британдық V корпусы, британдық IX корпусы және француз XIX корпусы. Құрамалар түскеннен кейін Андерсоннің әскерлері Тунис пен Бизертаны неміс әскерлері жеткенге дейін басып алу мақсатымен шығысқа қарай жылдам ілгеріледі. Бірақ олар мұнда сәтсіздікке ұшырады. Осы сәтсіздіктен кейін, олар консолидация кезеңіне мәжбүр болды. Бірінші армияның логистикалық жағдайы жақсартылды және оны сүйемелдейтін әскери авиацияның базалары көбейтілді. Генерал сэр Бернард Монтгомеридің британдық сегізінші армиясы Эль-Аламейннен кейін генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің әскерлерін ұзақ қуып, шығыстан Тунис шекарасына жеткен кезде, Бірінші армия қайтадан шабуылға дайын болды. XII тактикалық әуе қолбасшылығының және 242-ші топ RAF әскерлерінің қолдауымен Бірінші армия генерал сэр Гарольд Александрдың 18-ші армия тобының Тунис науқанын аяқтау және Солтүстік Африкадағы Орталық державалардың күштерін талқандау үшін жүргізген шабуылдың негізгі күшін мойындады. Жеңіс 1943 жылдың мамыр айында қолға түскен тұтқындар саны бойынша Сталинград жеңісімен теңестірілді. Бас тартудан кейін Бірінші армия өз мақсатына жеткендіктен таратылды.