Кіріспе
Sciadopitys verticillata, яғни жапондық шатырша қарағай, Жапонияға ғана тән бірегей қылқан жапырақты өсімдік. Ол Sciadopityaceae тұқымдасының және Sciadopitys туысының жалғыз тірі өкілі, жақын туыстары жоқ тірі қазба. Sciadopitys туысының ең көне қазбалары Жапонияның кейінгі бор дәуірінен табылды, ал туыс Лоразияда кензойдың көп бөлігінде, әсіресе Еуропада плиоценге дейін кеңінен таралған. Бұл түрдің құрылымы жойылған еуропалық туысы Балтық янтарьын жасаушы болған болуы мүмкін.
Sciadopitys verticillata, the or Japanese umbrella pine, is a unique conifer endemic to Japan. It is the sole living member of the family Sciadopityaceae and genus Sciadopitys, a living fossil with no close relatives. The oldest fossils of Sciadopitys are from the Late Cretaceous of Japan, and the genus was widespread in Laurasia during most of the Cenozoic, especially in Europe until the Pliocene. An extinct European relative of this species may have been the primary producer of Baltic amber.
Таксономия
Молекулалық дәлелдер Sciadopityaceae-ның Taxaceae және Cupressaceae кладаларының туыс тобы екенін, ал Перм кезеңінің ортасының басында қалған қырықжапырақтылардан өте ертеде бөлініп шыққандығын көрсетеді. Балтық қырының пайда болуына байланысты өсімдіктер отбасы туралы келіспеушіліктер бар. Макрофоссилдер мен микрофоссилдер Pinus туысына жақын екенін көрсетеді, ал химиялық және инфрақызыл микроспектроскопиялық зерттеулер Agathis немесе Sciadopitys туыстарына жақындығын көрсетеді.
Этимология
Sciadopitys тұқымдасының атауы грек тілінен шыққан ([[wikt:σκιά) "қолшатыр" және ([[wikt:πίτυς) "қайын" деген мағынаны білдіреді. Verticillata түрінің атауы "шеңберлі" дегенді білдіретін сипаттамалық эпитет.
Сипаттама
Бұл 15-27 м биіктікке жететін мәңгі жасыл ағаш. Оның қоңыр түсті негізгі бұтақтарында 7-12 см ұзын, иілгіш, жасыл кладодтар орналасқан. Бұл кладодтар жалбырақтарға ұқсап көрінеді және олардың қызметін атқарады, бірақ шындығында сабақ тіндерінен тұрады. Шишалары 6-11 см ұзын, 18 айдың шамасында пісіп, тұқымдарды шығару үшін ашылатын жалпақ қабыршақтармен жабылған.
Тарих
Өсімдік алғаш рет 1860 жылдың қыркүйегінде Джон Гулд Вейч арқылы Ұлыбританияға әкелінді. Татымды саналатын бұл ағаш өсу жылдамдығы баяу болғанына қарамастан, бақшаларда танымал. Ол Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбегі сыйлығына ие болды. Ағаштың стилделген бейнесі (жапон тілінде ) Императорлық отбасының Акишино тармағының Жапон императорлық гербі ретінде таңдалды.