Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1863 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1863 in science and technology involved some significant events, listed below.
Химия
1 тамыз – Фридрих Байер Германияның Бармен қаласында «Байер» химиялық өндіріс компаниясын құрады. Германиядағы Höchst (Франкфурт) қаласындағы Teerfarbenfabrik Meister, Lucius & Co. компаниясы көмір шайырынан жасыл бояу өндіреді. Француз химигі Анджело Мариани алғашқы, коммерциялық сәттілікке жеткен кока шарабын жасады.
August 1 – Friedrich Bayer founds the chemical manufacturing company of Bayer at Barmen in Germany. Teerfarbenfabrik Meister, Lucius & Co. of Höchst (Frankfurt) in Germany produce a green dye from coal tar. French chemist Angelo Mariani produces the first commercially successful coca wine.
Криптография
Неміс әскери офицері Фридрих Касиски "Die Geheimschriften und die Dechiffrir Kunst" ("Құпия жазу және шифрді түсіндіру өнері") атты еңбегін жариялайды, бұл полиалфавиттік шифрларды, әсіресе Вигенер шифрын криптоанализдің алғашқы жалпы әдісі болып табылады.
German military officer Friedrich Kasiski publishes Die Geheimschriften und die Dechiffrir Kunst ("Secret writing and the Art of Deciphering"), the first published general method for cryptanalysis of polyalphabetic ciphers, especially the Vigenère cipher.
Өмір ғылымдары
7 тамыз – Амали Дитрих Австралияға келіп, табиғи тарих және антропология салаларындағы үлгілерді жинауға арналған он жылдық жұмысын бастайды. Макс Шульце жануарлар мен өсімдіктер протоплазмасының бірдей екенін байқап, жасуша теориясын дамытады. Еуропа құрлығында филоксераның алғашқы жағдайы Францияның оңтүстік Рона аймағындағы жүзім бақтарында тіркелді. Генри Уолтер Бейтс «Амазонка өзеніндегі натуралист» кітабын жариялайды.
August 7 – Amalie Dietrich arrives in Australia to begin a decade of collecting specimens in natural history and anthropology. Max Schultze advances cell theory with the observation that animal and vegetable protoplasm are identical. The first outbreak of phylloxera on the European mainland is observed, in the vineyards of the southern Rhône region of France. Henry Walter Bates publishes The Naturalist on the River Amazons.
Медицина
17 ақпан – Гуманист Генри Дюнанттың бастамасымен Швейцарияның Женева қаласында Халықаралық Қызыл Крест комитеті болып құрылатын ұйымның алғашқы отырысы өтеді. Уильям Бантинг Лондонда "Семіздік туралы хат, жұртшылыққа арналған" ең алғашқы танымал төмен көмірсулы диета жариялайды. Иван Сеченов "Рефлексия головного мозга" ("Мидың рефлекстері") атты еңбегін жарыққа шығарады.
February 17 – First meeting of what will become the International Committee of the Red Cross is held in Geneva, Switzerland, following the lead of humanitarian Henry Dunant. William Banting publishes Letter on Corpulence, Addressed to the Public in London, the first popular low carbohydrate diet. Ivan Sechenov publishes Refleksy golovnogo mozga ("Reflexes of the brain").
Метеорология
Париж обсерваториясы ауа райы карталарын жариялауға кіріседі.
The Paris Observatory begins to publish weather maps.
Палеонтология
Ричард Оуэн археоптерикстің қазбаланған алғашқы сипаттамасын жариялайды.
Richard Owen publishes the first description of a fossilised bird, Archaeopteryx.
Физика
Қаңтар – Джон Тиндалл парниктік эффектінің жұмыс істеу қағидаларын алғаш рет түсіндірді.
January – John Tyndall first explains the workings of the greenhouse effect.
Технология
10 ақпан – Алансон Крейн өрт сөндіргішке патент алады. 14 сәуір – Уильям Буллокқа екі жағынан басылатын қағаздың үздіксіз лентасын немесе рулонын пайдалану арқылы ротациондық баспа машинасына жақсартулар үшін АҚШ патенті беріледі, бұл иісті стереотиптік пластиналар үшін арнайы жасалған алғашқы машина. Көктем – Джон Джонатон Пратт Америка Құрама Штаттарында практикалық типтегі машинаны құрастырады. Шілде – Конфедерация Штаттарының кішкентай, қолмен жүргізілетін H. L. Hunley суасты қайығы алғаш рет сәтті сынақтан өтеді (бірақ сол жылы екі рет суға батып, оның ішінде ойлап тапқан Хорас Лоусон Хунли болған он үш экипаж мүшесі қаза табады). 23 қазан – Солтүстік Уэльстегі Ффестиниог темір жолы бу локомотивтерін тұрақты пайдалануға енгізеді, бұл әлемде осындай тар (2 фут (60 см)) қашықтықтағы қоғамдық теміржолда алғаш рет жасалған болып табылады. 19 желтоқсан – Линолеум Ұлыбританияда патенттеледі.
February 10 – Alanson Crane patents a fire extinguisher. April 14 – William Bullock is granted a United States patent for improvements to the rotary printing press to use a continuous web or roll of paper to be printed on both sides, the first machine designed especially for curved stereotype plates. Spring – John Jonathon Pratt builds a practical form of typewriter in the United States. July – The tiny Confederate States of America hand propelled submarine H. L. Hunley is first tested successfully (although thirteen crew – including her inventor Horace Lawson Hunley – are lost in two sinkings later in the year). October 23 – The Ffestiniog Railway in North Wales introduces steam locomotives into general service, the first time this has been done anywhere in the world on a public railway of such a narrow gauge (2 ft (60 cm)). December 19 – Linoleum patented in the United Kingdom.
Іс-шаралар мен мекемелер
3 наурыз – АҚШ-та Ұлттық ғылым академиясы құрылды. Жаз – Чошу бестігі Жапониядан құпия түрде Ұлыбританияға, Лондон университетінің колледжіне Батыс ғылымын және технологиясын оқу үшін кетеді, бұл сакоку саясатының аяқталуының бір бөлігі болды. 29 қараша – Милан политехникалық университеті "Istituto Tecnico Superiore" аталымымен құрылды.
March 3 – National Academy of Sciences incorporated in the United States. Summer – The Chōshū Five leave Japan secretly to study Western science and technology in Britain, at University College London, part of the ending of sakoku. November 29 – Polytechnic University of Milan founded as the Istituto Tecnico Superiore.
Жарияланымдар
31 қаңтар – Жюль Верннің ғылыми негізде жазылған «Ерекше саяхаттар» циклінің алғашқы романы – «Баллонмен бес апта» (Cinq semaines en ballon) Парижде жарияланды.
January 31 – The first of Jules Verne's scientifically inspired Voyages Extraordinaires, the novel Cinq semaines en ballon (Five Weeks in a Balloon), is published in Paris.
Өлімдер
7 наурыз – Чарльз Уилкинс Шорт (туған ж. 1794), американдық ботаник. 25 маусым – Томас Эванс Блэквелл (туған ж. 1819), ағылшын азаматтық және гидравликалық инженер. 21 шілде – Жозефина Каблик (туған ж. 1787), чех ботанигі және палеонтологы. 8 желтоқсан – Жак Этьен Шевалье де Риваз (туған ж. 1801), Швейцарияда туған дәрігер.
March 7 – Charles Wilkins Short (b. 1794), American botanist. June 25 – Thomas Evans Blackwell (b. 1819), English civil and hydraulic engineer. July 21 – Josephine Kablick (b. 1787), Czech botanist and paleontologist. December 8 – Jacques Etienne Chevalley de Rivaz (b. 1801), Swiss born physician