Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1883 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1883 in science and technology involved some significant events, listed below.
Химия
Сванте Аррениус электролиттердегі өткізгіштікті түсіндіру үшін иондық теорияны дамытады. Клаус процесін алғаш рет неміс химигі Карл Фридрих Клаус патенттеді. Шоттен-Бауман реакциясын алғаш рет химиктер Карл Шоттен және Эуген Бауман сипаттады.
Svante Arrhenius develops ion theory to explain conductivity in electrolytes. The Claus process is first patented by German chemist Carl Friedrich Claus. The Schotten–Baumann reaction is first described by chemists Carl Schotten and Eugen Baumann.
Жер ғылымдары
26 тамыз – Кракатау жергілікті уақыт бойынша сағат 13:06-да жарылыстардың соңғы кезеңін бастайды. Бұл жарылыстар негізінен келесі күні таңертең цунами тудырады, олар Суматра және Ява аралдарында шамамен 36 000 адамның қаза болуына әкеледі. 27 тамызда сағат 10:02-де болған соңғы жарылыс Кракатау аралын толығымен жойып жібереді және 4800 шақырымға дейін естіледі. Василий Докучаев "Орыс Черноземі" атты еңбегін жариялайды.
August 26 – Krakatoa begins its final phase of eruptions at 1:06pm local time. These produce a number of tsunami, mainly in the early hours of the next day, which result in about 36,000 deaths on the islands of Sumatra and Java. The final explosion at 10:02am on August 27 destroys the island of Krakatoa itself and is heard up to 3000 miles away. Vasily Dokuchaev publishes Russian Chernozem.
Генетика
Эвгеника ұғымы мен терминін Фрэнсис Гальтон қалыптастырған.
The concept and term Eugenics are formulated by Francis Galton.
Медицина
Неміс психиатры Карл Людвиг Кальбаум қайталанып тұратын көңіл-күй циклдарымен сипатталатын ауруды анықтайды, оны және оның шәкірті Эвальд Хеккер циклотимия деп атайды. Томас Клаустон "Психикалық аурулар бойынша клиникалық лекциялар" жариялайды. Эмиль Крейпелин "Психиатрия жинағын" (Compendium der Psychiatrie) шығарады. "Journal of the American Medical Association" журналы осы атаумен алғаш рет жарық көреді.
German psychiatrist Karl Ludwig Kahlbaum identifies a disorder characterized by recurring mood cycles which he and his student Ewald Hecker name cyclothymia. Thomas Clouston publishes Clinical Lectures on Mental Diseases. Emil Kraepelin publishes Compendium der Psychiatrie. Journal of the American Medical Association first published under this title.
Микробиология
Роберт Кох холера бацилласын – Vibrio cholerae-ні бөліп шығарды.
Robert Koch isolates Vibrio cholerae, the cholera bacillus.
Физика
Осборн Рейнольдс сұйықтар механикасында Рейнольдс санын пайдалануды қанағаттандыра таратып, танымал етеді.
Osborne Reynolds popularizes use of the Reynolds number in fluid mechanics.
Технология
24 мамыр – Нью-Йоркте Бруклин көпірі көліктерге ашылды. Джон А. Роблинг жобалаған, ал жобаны басқаруға оның әйелі Эмили көмектескен. Көпірдің негізгі ілмелі бөлігі 1595 фут (486 м) құрайды, бұл бұрынғы рекордтан 330 фут (101 м) артық, және алдағы жиырма жыл бойы бұл көрсеткішті ешкім жеңе алмайды. Чарльз Фриттс алтынның жұқа қабатына селен жартылай өткізгішін қолданып, 1%-дан кем тиімділік беретін алғашқы күн батареясын құрастырады.
May 24 – Brooklyn Bridge opens to traffic in New York. Designed by John A. Roebling with project management assisted by his wife Emily, its main suspension span of 1595 feet (486 m) exceeds the previous record by 330 feet (101 m), and will not be surpassed for twenty years. Charles Fritts constructs the first solar cell using the semiconductor selenium on a thin layer of gold to form a device giving less than 1% efficiency.
Зоология
12 тамыз – Амстердамдағы "Артис Магистра" бақшасында соңғы квагга қайтыс болды.
August 12 – The last quagga dies at the Artis Magistra zoo in Amsterdam.
Өлімдер
23 қаңтар – Джордж Миллер Бирд (1839 жылы туған), американдық невролог. 10 сәуір – Морис Кришабер (1836 жылы туған), француз-венгр оториноларингологы. 14 сәуір – Уильям Фарр (1807 жылы туған), ағылшын эпидемиологы. 28 сәуір – пастор Джон Рассел (1795 жылы туған), ағылшын ит өсіруші. 13 мамыр – Джеймс Янг (1811 жылы туған), шотланд химигі. 18 маусым – Джон Уотерстон (1811 жылы туған), шотланд физигі және инженер-құрылысшы (суға батып қайтыс болған). 26 маусым – генерал сэр Эдвард Сабин (1788 жылы туған), ағылшын-ирланд физигі, астрономы және зерттеуші. 15 қыркүйек – Жозеф Плато (1801 жылы туған), бельгиялық физик. 8 желтоқсан – Франсуа Ленорман (1837 жылы туған), француз ассириологы және нумизматигі. 13 желтоқсан – Джон Стрингфеллоу (1799 жылы туған), ауыр ұшақтың алғашқы жасаушысы.
January 23 – George Miller Beard (born 1839), American neurologist. April 10 Maurice Krishaber (born 1836), naturalised French Hungarian otorhinolaryngologist. April 14 – William Farr (born 1807), English epidemiologist. April 28 – Rev. John Russell (born 1795), English dog breeder. May 13 – James Young (born 1811), Scottish chemist. June 18 – John Waterston (born 1811), Scottish physicist and civil engineer (drowned). June 26 – General Sir Edward Sabine (born 1788), Anglo Irish physicist, astronomer and explorer. September 15 – Joseph Plateau (born 1801), Belgian physicist. December 8 – François Lenormant (born 1837), French assyriologist and numismatist. December 13 – John Stringfellow (born 1799), English pioneer of heavier than air flight.