Кіріспе

Корольдік теңіз флотының турбиналық эсминецтері. HMS Cobra – Корольдік теңіз флотының турбиналы эсминец. Ол Армстронг Уитворт компаниясының болжамы бойынша салынды, содан кейін Британдық Адмиралтействоға сатылуға ұсынылды. 1899 жылдың 28 маусымында суға түсіріліп, 1900 жылдың 8 мамырында 70,000 фунт стерлингке Әскери-теңіз флоты сатып алды. Оның қысқа қызметі 1901 жылдың 18 қыркүйегінде Ингольдмеллден оңтүстікке қарай орналасқан Оңтүстік Доузинг атолдарының жанында арқасы сынғаннан кейін суға батып аяқталды. Бұзылу кеменің бауынан 150 фут (46 метр) қашықтықта, екі артқы қазандықтың арасында болды. Он екі адам, оның ішінде бас инженер құтқарылды; 44 әскери шенеунік пен теңізші, сондай-ақ мердігерлердің 23 қызметкері, көбінесе турбина өндіруші Парсонс Марин компаниясының қызметкерлері суға батып кетті. Қазан айында өткен әскери сот тергеуі аман қалған офицерлерді барлық кінәдан босатты, «Cobra жерге тиіспеді немесе ешқандай кедергіге ұшырамады, оның жоғалуы навигациядағы қателікке емес, кеменің құрылымдық нашарлығына байланысты болды» деген қорытынды жасады. Бұл мәлімәні кеме жасаушылар мен басқа кеме құрылысшылары жоққа шығарды, Австралия мен Жапонияға қаусіз жеткен ұқсас кемелердің мысалдары келтірілді. Cobra кемесінің жоғалуы флоттағы турбинамен жұмыс істейтін жалғыз кеме – эсминецтің жоғалуынан кейін алты апта өткен соң орын алды. Екі кеме де жаңа технологияның мүмкіндіктерін көрсету үшін сынақ кемелері ретінде жоспарланған болатын. Бұл жоғалтулар турбиналардың ақауларынан туындаған жоқ, бірақ соғыс кемелеріне турбиналарды енгізуге кедергі келтірді. 1890 жылы болған шығындардан кейін Корольдік теңіз флотында жылан аттарына деген қарсылық туды, және бұл аттар қайта қолданылмады.

Тарих

Кобраны Армстронг Уитворт компаниясы жеке бастама ретінде салып, 1899 жылдың 12 желтоқсанында Британдық Адмиралтействоға сатуға ұсынған екі кемеден бірі болды. 674 нөміріндегі кемеге "Such" эсминецке орнатылған сияқты Parsons Marine турбиналары орнатылды. Мұндай қозғалтқыштар сол кездегі ұқсас кемелерге орнатылатын поршеньді қозғалтқыштардан 60%-ға артық қуатты болады деп күтілді. Қозғалтқыштардан төрт білік шығып, әрқайсысы үш пернелі бұрауышты қозғалтады. Кеменің жалпы дизайны сол кемежайда жақында салынған эсминецтердің дизайнына негізделген. Кеме құрылысының директоры, сэр Уильям Генри Уайт кемені тексерді және оны әскери-теңіз күштері қажеттіліктерін ескергендегіден әлсіз деп санағанымен, корпусының дизайнына ешқандай қарсылық білдірмеді. Адмиралтейство оны шетелдік флотқа сатуға рұқсат берудің орнына сатып алуы тиімді деп есептелді.

Кеме апаты

Кеме 1900 жылы маусым айында алғашқы сынақтарын өткізді. Адмиралтействоның өзгерістері енгізіліп, 1901 жылдың қыркүйегінде бу сынақтары аяқталды. Кемеге екі офицер мен 48 адамнан тұратын экипажбен лейтенант Босворт Смит Ньюкаслдан кемеге жиналып, Портсмутқа жеткізілуі үшін тағайындалды. Он там оны Портсмутқа жеткізіп, қару-жарақпен жабдықтау жоспарланған. 17 қыркүйекте сағат 11:00-де Эльсвиктен шығып, Тайн өзенімен төмен қарай бағытталды, экипаж компасты реттеді, шамамен сағат 19:00-де өзен сағасына жетті, содан кейін S 25° E бағытына бұрылды. Солтүстік-батыстан соққан жел мен толқынды теңіз кемені қатты шайқады, бу қазандығына көмір салу қиын болды, нәтижесінде екі қазанды сөндіруге тура келді, ал кеме сағат 22:00 шамасында жылдамдығы төмендеді. Стокер Джон Коллинс 18-і күні таңертең экипажтың тоқтап қалғанын хабарлады. 18-і күні таңертең жылдамдықты арттыруға мүмкіндік болды. Сағат 07:00-де «Outer Dowsing» маяғы шамамен 5 км қашықтықта көрінді. «Cobra» маяқтың сәйкестігін растау үшін бағытын өзгертті, ал маяк экипажы оның жақындап келе жатқанын байқады. Экипаж «Cobra» кемесінің «күшті шайқалып» құлап жатқанын, содан кейін бу бұлтында тоқтағанын, екіге бөлінгенін хабарлады. Кеменің корпус бөлігі суға батты, ал бағыты жел бағытына қарай иілді. «Cobra» кемесінің бас инженері Перси шамамен 07:15-те машина бөлімінде болғанда, кеме бірдеңеге соқтығысқандай сезімді болды. Ол палубаға шығып, кеменің екіге бөлініп жатқанын көрді, ол корпус бөлігінде болды. Кемедегі шлюпканы іске қосуға тырысты, бірақ 40-50 адамның тым көп болуынан суға ұшып кетті. Үш жиналмалы қайық болды, бірақ кеме батқанға дейін оларды жинауға уақыт жетпеді. Фрэнсис Барнс және тағы жеті адамнан тұратын 4 метрлік қайық сәтті суға жіберілді. Барнс қайықтан барлық нәрсені лақтырып, Персиді қоса алғанда, тағы төрт аман қалғанды қайыққа көтерді. Олардың үшеуі үш сағат бойы судың бір жағынан ұстап тұрып, толқындар басылғанға дейін қайыққа көтеріле алмады. Тағы бір теңізші шаршап қайыққа жеткенде, «егер ол салмағын қосса, бәрі жоғалады, сондықтан ол «Көптің бірімін, барлықтарымен қоштасамын» деді де, тұтқасын босатып, енді судан шығармады». 12 адам шамамен 18:15-те «Harlington» пароходымен Миддлсброға жеткізілді. Судағы адамдардың құтқару белбеулері болғанымен, олар қатты теңізде суға батудан сақтап қала алмады. Лейтенант Смит соңғы рет кеменің алдыңғы бөлігі батқанда көпірде тұрған күйінде көрінді. «15» булы балық аулау кемесінің капитаны Джон Смит сағат 08:00-де Ұлы Ярмут портынан шығып, Оңтүстік Доузинг маяғына бағытталды. Шамамен 16:30-да ол теңізден екі өлген адамды алып шықты және «Cobra» кемесінің қираған бөліктерін көріп, оған бет бұрды. Кеменің алдыңғы бөлігінің шамамен 5 метрі судан көтеріліп, түбімен жоғары қарады. Әлі көрінетін кеме маңында тіршілік белгісі байқалмады, сондықтан ол ақпарат алу үшін маяк кемесіне бағытталды. Ол оқиға туралы хабарламаны жағаға жеткізуді сұрады, бірақ алдымен, теңізден басқа денелерді алып шыққан, бас-аяғымен жүзіп жүрген «Cobra» кит кемесіне қайта оралды. 20 қыркүйекте «Hearty» әскери кемесінің командирі Стори әлі де көрінетін апатты таяз суға сүйреуге тырысты. Ол оны жылжытуға ғана қол жеткізді. Швециялық суарушы Фрэнк Карлсон мырза кеме апатына бірнеше рет сүңгіп, теңіз түбінен көтерілген тұяқпен төменге қарай жатқан кемені қарады.

Әскери соттың және тергеу комитетінің

Суға батуды тергеу үшін әскери сот контр-адмирал Пелхам Олдрич төрағалығымен 1901 жылдың 10 қазанында басталды. Армстронгтың бас менеджері – Филип Уоттс мырза – куәлік беру үшін шақырылды. Ол теңіз сәулеті бойынша білім алған, кейіннен Адмиралтействода Теңіз кемелерін құрылыс басқармасының директоры болды. Ол кеме “Swordfish”-тен сәл ұзын болғандықтан, әлсіз екенін, бірақ бұл кемшілікті өтеу үшін тереңдігі арттырылып, 17%-ға күшейтілгенін мәлімдеді. Ол толқындардың күші кеменің қирауына себеп бола алмайды деп есептеді, сондай-ақ, қирау корпустың ең әлсіз жерінде болған жоқ. Ол қозғалтқыштардың жобаланған салмақтан ауыр болғанын және кеме жобаланған салмағынан асып кеткенін мойындады. Суға секіруші кеменің қабырғасындағы сынықтан 30 см қашықтықтағы қаптаманы тапты, бірақ бояуы зақымдалмаған. Уоттс бұл кеме құлаған кеменің мачтасына соқтығысқандығының дәлелі деп мәлімдеді. Мұндай құлау орын алған жоқ, бірақ “Кобраның” артқы бөлігі де табылған жоқ. Кемеші Э. Привет куәлік беріп, кеме көпірінде тұрғанда екі рет жеңіл соққыны сезінгенін, кеме тірелгендей болғанын және бірден кейін кеменің артқы жағы 20-30 градусқа көтерілгенін айтты. “Оуквелл” пароходының капитаны Шиллинг жақын маңдағы су бетінде ағаш кемесіне соқтығысқандығы туралы хабарлады. Әскери сот кеменің құрылымдық әлсіздіктерден қирағанын, емес, қандай да бір нысанға соқтығысқаннан қирағанын анықтады. Сондай-ақ, Уайтты сатып алуға рұқсат бергені үшін сынға алды. 1901 жылдың қараша айында вице-адмирал Роусон басшылығымен қосымша тергеу жүргізілді, себебі “Кобра” қауіпті түрде әлсіз болса, басқа кемелер де әлсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар сақталды. Комиссия мүшелеріне доктор Джон Инглис, профессор Джон Байлс, Арчибальд Денни және Х. Е. Дедман кірді. Сынақтар қирағышпен жүргізілді, ол суды құрғату алдында биязықта бекітілді, соның нәтижесінде корпустың бірнеше нүктедегі тіреуінен туындаған кернеу өлшенді. Нәтижелер конструкцияның жеткілікті берік екендігін растады. Теңізде сынақтар жүргізілді, онда кернеулер доктағы сынақтардағыдан әрқашан төмен екені анықталды. Соңғы қорытынды бойынша “Кобра” ұқсас кемелердің көпшілігінен әлсіз болған, бірақ кейбіреулерінен күшті болды. Толқындардың әсерінен қирауына себеп болуы мүмкін емес, егер жасалған материалда немесе құрастыруда байқалмаған үлкен ақаулар болмаса. Оның құрылысында мұндай ақаулар болған жоқ. Әскери сот пен тергеу есептері 50 жылға құпия деп жарияланды, бұл сыртқы сарапшылардың егжей-тегжейлі мәліметтерді зерттеуіне кедерілді. Соңғы уақытта суға батудың әскери соттың түсіндірмесінен өзгеше түсіндірме ұсынылды. “Кобра” судағы жүзіп тұрған ағашқа соқтығысып, алдымен кеменің қабырғасының табанына зақым келтірді, содан кейін кеменің төменгі жағындағы әлсіз нүктеге соқтығысып, тесік жасады. Бұл тірі қалғандардың кейбірінің сезінген екі соққысына сәйкес келеді. Тесіктен кемеге жеткілікті су кірді, ол жарылғанға дейін кем дегенде қазандықтардың деңгейіне жетті. Стокер Коллинс хабарлағандай, қазандықтардың біріне жеткен су тасқынынан шыққан бу қазандық бөлмесінің экипажына проблема туралы ескертті және олар кеме екіге бөлінбей тұрып бөлмені эвакуациялады. Осылай судың салмағы көтеріліп, кеме қатты толқындарда қирады.